Nghiên cứu tiết lộ 7 cách giúp trẻ xây dựng trí tuệ cảm xúc từ sớm
Từ quá trình giảng dạy và nghiên cứu hơn 200 trẻ, nhà nghiên cứu Reem Raouda đã chỉ ra một câu nói đơn giản nhưng hiệu quả, đồng thời hé lộ những nguyên tắc quan trọng giúp trẻ xây dựng trí tuệ cảm xúc ngay từ sớm.
Trí tuệ cảm xúc là khả năng nhận diện, hiểu và điều tiết cảm xúc của bản thân, đồng thời thấu hiểu cảm xúc của người khác. Ở trẻ em, đây là nền tảng quan trọng giúp các em học cách bình tĩnh trước căng thẳng, giao tiếp hiệu quả, xây dựng mối quan hệ lành mạnh và thích nghi tốt với môi trường học tập lẫn xã hội.
Khi trẻ buồn bã, cáu gắt hay bùng nổ cảm xúc, phản xạ quen thuộc của nhiều cha mẹ là hỏi: “Có chuyện gì vậy?”. Câu hỏi này xuất phát từ sự quan tâm, nhưng theo các nghiên cứu về nuôi dạy con có ý thức, nó không phải lúc nào cũng giúp trẻ mở lòng.
Trí tuệ cảm xúc không hình thành từ việc bị yêu cầu giải thích, mà từ cảm giác an toàn để tự nhìn lại cảm xúc của mình.
Vậy theo tác giả, cha mẹ có thể làm những điều gì để giúp trẻ xây dựng trí tuệ cảm xúc từ sớm?
1. Tạo cảm giác an toàn cảm xúc trước khi đặt câu hỏi
Trí tuệ cảm xúc chỉ phát triển khi trẻ cảm thấy an toàn. Trong những thời điểm cảm xúc dâng cao, trẻ chưa sẵn sàng để phân tích hay giải thích.
Nếu trẻ cảm thấy mình đang bị “chất vấn”, phản ứng thường gặp là im lặng hoặc phòng vệ. Việc ưu tiên cảm giác an toàn giúp trẻ dần mở lòng và sẵn sàng chia sẻ hơn.
2. Sử dụng ngôn ngữ nhẹ nhàng không mang tính đe dọa
Một trong những cách hiệu quả nhất là thay đổi cách mở lời. Câu nói “Con kể cho bố mẹ nghe điều gì đang khiến con thấy khó khăn lúc này nhé” không yêu cầu trẻ phải đúng, phải rõ ràng hay phải kiểm soát cảm xúc ngay lập tức.
Từ “khó khăn” mang tính gần gũi, không tạo cảm giác bị đánh giá, giúp trẻ cảm thấy mình không gặp rắc rối và không cần phải phòng vệ.
3. Cho phép trẻ diễn đạt cảm xúc theo cách riêng
Trẻ không cần phải gọi tên chính xác cảm xúc như buồn, giận hay lo lắng. Các em có thể kể về một sự việc, một cảm giác trong cơ thể hoặc một khoảnh khắc khiến mình choáng ngợp.
Khi được tự do diễn đạt, vốn ngôn ngữ cảm xúc của trẻ sẽ dần hình thành một cách tự nhiên, thay vì bị ép buộc khi trẻ chưa có đủ từ ngữ.
4. Ưu tiên ổn định cảm xúc trước khi giải quyết vấn đề
Nhiều cha mẹ có xu hướng muốn sửa ngay hành vi hoặc đưa ra lời khuyên. Tuy nhiên, trí tuệ cảm xúc không phát triển trong trạng thái căng thẳng.
Khi trẻ cảm thấy cảm xúc của mình được đón nhận, hệ thần kinh sẽ dần dịu lại. Chỉ khi đó, trẻ mới có thể suy nghĩ và tiếp nhận hướng dẫn một cách hiệu quả.
5. Trao quyền chủ động cho trẻ trong việc chia sẻ
Câu hỏi mở giúp trẻ quyết định mình muốn nói bao nhiêu và nói vào lúc nào. Việc không bị ép buộc giúp trẻ cảm thấy mình có quyền kiểm soát trải nghiệm cảm xúc của bản thân.
Đây là nền tảng quan trọng cho khả năng tự điều chỉnh, tự nhận thức và sự tự tin trong tương lai.
6. Bình thường hóa cảm xúc như một phần của đời sống hằng ngày
Khi cha mẹ tập trung vào “điều gì đang khó khăn” thay vì “vấn đề cần sửa”, trẻ học được rằng cảm xúc không phải thứ cần né tránh hay dập tắt.
Cảm xúc có thể được nhận diện, trải nghiệm và đi qua. Cách tiếp cận này giúp trẻ hiểu rằng mọi cảm xúc đều có chỗ đứng trong đời sống tinh thần.
7. Cha mẹ làm mẫu trí tuệ cảm xúc trong đời thực
Trẻ không học trí tuệ cảm xúc qua lời dạy, mà qua cách người lớn phản ứng. Khi cha mẹ tiếp cận cảm xúc của con bằng sự tò mò bình tĩnh, không kiểm soát hay vội vàng, họ đang làm mẫu cho cách đối diện với cảm xúc một cách vững vàng và suy ngẫm.
Theo thời gian, trẻ sẽ áp dụng chính những kỹ năng này cho bản thân mình.
Tóm lại
Giúp trẻ xây dựng trí tuệ cảm xúc từ sớm không đòi hỏi những phương pháp phức tạp. Đôi khi, sự thay đổi nằm ở cách cha mẹ sử dụng ngôn ngữ và tạo không gian an toàn cho cảm xúc của con.
Khi trẻ học được rằng cảm xúc của mình là những tín hiệu quan trọng và xứng đáng được lắng nghe, nền tảng trí tuệ cảm xúc sẽ dần hình thành và theo trẻ suốt quá trình trưởng thành.
