Khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới đang gặp nhiều thách thức: Chuyện gì đã xảy ra?

Tuy nhiên, từ một khuyến nghị đến hiệu quả ngoài đời thực còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố: điều kiện kinh tế, khả năng quản lý, hành vi của người sử dụng và đặc điểm của từng quốc gia.

Câu chuyện tại Quốc đảo Nam Á - Maldives gần đây là một trường hợp có thể giúp hình dung rõ hơn về điều này.

Điều đáng suy ngẫm từ câu chuyện thuốc lá tại Maldives

Với các chính sách liên quan đến thuốc lá, một trong những mục tiêu quan trọng là giảm mức độ tiếp cận và sử dụng sản phẩm có hại cho sức khỏe.

Tuy nhiên, hành vi của người sử dụng không phải lúc nào cũng thay đổi theo một hướng duy nhất.

Năm 2024, Maldives từng được Tổ chức Y tế Thế giới ghi nhận vì các nỗ lực kiểm soát thuốc lá, trong đó có việc tăng thuế nhằm giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá.

Tuy nhiên sau gần hai năm, nước này đã điều chỉnh lại chính sách khi xuất hiện những tác động ngoài dự kiến.

Theo thông tin được phía Maldives chia sẻ công khai, khi giá thuốc lá hợp pháp tăng quá nhanh, một bộ phận người hút thuốc đã chuyển sang tìm mua hàng nhập lậu hoặc các sản phẩm nằm ngoài hệ thống quản lý. Thay vì giảm nhu cầu sử dụng như mong muốn, thị trường không chính thức lại có xu hướng phát triển mạnh hơn.

Đến năm 2026, Maldives điều chỉnh lại mức thuế nhập khẩu đối với một số sản phẩm thuốc lá.

Báo cáo WHO TobReg 2025 ghi nhận các biện pháp bảo vệ giới trẻ nếu không được thiết kế phù hợp có thể vô tình làm giảm động lực chuyển đổi của người hút thuốc trưởng thành sang các sản phẩm ít rủi ro hơn thuốc lá tryền thống. Điều đó cho thấy việc cân bằng giữa bảo vệ giới trẻ và hỗ trợ giảm tác hại cho người trưởng thành ngày càng được WHO chú trọng trở lại.

Dưới góc nhìn sức khỏe cộng đồng, câu chuyện này cho thấy việc xây dựng chính sách đôi khi cần liên tục theo dõi, đánh giá và điều chỉnh dựa trên những gì đang thực sự diễn ra ngoài thực tế.

Bởi mục tiêu cuối cùng không chỉ nằm ở một con số thuế hay một quy định riêng lẻ, mà là những thay đổi có lợi cho sức khỏe của cộng đồng.

Thị trường buôn lậu ảnh hưởng đến nỗ lực giảm tác hại thuốc lá tại một số quốc gia

Không chỉ Maldives, một số quốc gia khác cũng từng thay đổi cách quản lý thuốc lá theo từng giai đoạn.

Theo các thông tin được công bố, Bhutan từng duy trì những quy định rất nghiêm ngặt liên quan đến thuốc lá trong nhiều năm. Tuy nhiên sau đó nước này cũng phải điều chỉnh khi tình trạng buôn lậu xuất hiện. Australia, quốc gia nổi tiếng với chính sách thuế thuốc lá cao, cũng đang đối mặt với nhiều vấn đề liên quan đến thị trường bất hợp pháp.

Trong khi đó, Bangladesh gần đây được ghi nhận đã xem xét lại một số quy định trước đây với mục tiêu tìm kiếm cách tiếp cận phù hợp hơn với tình hình thực tế của quốc gia này.

Các trường hợp này có điều kiện kinh tế, xã hội và hệ thống quản lý khác nhau. Vì vậy, không nên đặt chúng cạnh nhau để kết luận rằng một cách tiếp cận nào đó phù hợp với mọi quốc gia.

Từ khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới: Điều các chuyên gia sức khỏe đang quan tâm là gì?

Những năm gần đây, nhiều cuộc thảo luận về kiểm soát thuốc lá không chỉ tập trung vào việc giảm tỷ lệ hút thuốc, mà còn đề cập đến cách cân bằng giữa nhiều mục tiêu khác nhau.

Theo thông tin từ báo cáo WHO TobReg 2025, một trong những vấn đề được bàn luận là làm sao vừa bảo vệ thanh thiếu niên khỏi việc tiếp xúc với các sản phẩm thuốc lá và nicotine, vừa hỗ trợ người trưởng thành đang hút thuốc có thêm động lực hướng tới những lựa chọn có nguy cơ thấp hơn.

Hiểu đơn giản, mục tiêu cuối cùng của các chính sách y tế công cộng vẫn là giảm gánh nặng bệnh tật và bảo vệ sức khỏe người dân. Tuy nhiên, con đường để đạt được mục tiêu đó có thể khác nhau giữa từng quốc gia do điều kiện kinh tế, xã hội, văn hóa và khả năng quản lý thị trường không giống nhau.

WHO có thể đưa ra định hướng dựa trên những bằng chứng sức khỏe cộng đồng hiện có. Còn cách áp dụng, theo dõi và điều chỉnh cụ thể sẽ phụ thuộc vào hệ thống quản lý và điều kiện thực tế tại mỗi nơi.

Ở góc nhìn sức khỏe và lối sống, điều đáng quan tâm hơn là những biện pháp đó cuối cùng có giúp con người giảm tiếp xúc với yếu tố gây hại và hình thành những lựa chọn tốt hơn cho sức khỏe hay không.