Dược sĩ trong kỷ nguyên AI: Người gác cổng giữa biển thông tin sức khỏe
Dược sĩ trong kỷ nguyên AI có ý nghĩa như thế nào khi thông tin về thuốc và sức khỏe chỉ cách người dùng vài giây tìm kiếm?
Mười một giờ đêm, con sốt gần 39°C. Một phụ huynh mở điện thoại và hỏi chatbot nên dùng thuốc hạ sốt thế nào. Trong thời đại trí tuệ nhân tạo (AI), việc tìm kiếm thông tin về thuốc và sức khỏe chưa bao giờ dễ dàng đến vậy.
Thế nhưng, giữa rất nhiều câu trả lời có sẵn, vẫn tồn tại những khoảng trống mà công nghệ chưa hẳn có thể tự lấp đầy. Bởi trong chăm sóc sức khỏe, rủi ro đôi khi không đến từ việc thiếu thông tin, mà từ việc tin rằng mình đã có đủ thông tin.
Một quyết định dùng thuốc không phù hợp hoặc việc trì hoãn tìm kiếm hỗ trợ y tế khi cần thiết có thể khiến mọi việc khó cứu vãn.
Và đó cũng là nơi vai trò của dược sĩ trở nên đáng chú ý hơn trong thời đại AI.
Kỷ nguyên AI bùng nổ thay đổi cách chúng ta tìm hiểu về sức khỏe
Tháng 7/2026, OpenAI cho biết mỗi tuần có hơn 300 triệu người sử dụng ChatGPT để tìm hiểu các vấn đề liên quan đến sức khỏe, từ đọc kết quả xét nghiệm, chuẩn bị trước buổi khám cho đến hiểu rõ hơn những hướng dẫn của bác sĩ.
Một phân tích khác tại Mỹ cho thấy khoảng 7 trên 10 cuộc trò chuyện liên quan đến sức khỏe diễn ra ngoài giờ khám thông thường, từ 8 giờ sáng đến 17 giờ chiều. Điều này không quá khó hiểu.
Khi đau đầu lúc nửa đêm, quên một liều thuốc hay muốn kiểm tra nhanh một thuật ngữ trên toa thuốc, chiếc điện thoại thường là thứ gần nhất trong tầm tay.
Xu hướng tìm kiếm thông tin và tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe trên môi trường số cũng ngày càng phổ biến.
Tại Việt Nam, hoạt động bán thuốc trực tuyến được thực hiện trong những điều kiện nhất định và đi kèm yêu cầu tư vấn, hướng dẫn sử dụng thuốc phù hợp cho người mua.
Tuy nhiên, việc tiếp cận thuốc thuận tiện hơn không đồng nghĩa với việc sử dụng thuốc an toàn hơn. Người bệnh ngày nay có thể dễ dàng tìm thấy thông tin trên chatbot, mạng xã hội hoặc các nền tảng thương mại điện tử, nhưng không phải lúc nào cũng biết thông tin nào phù hợp với tình trạng của mình.
Khoảng cách giữa câu trả lời của AI và thông tin người dùng cung cấp
Một nghiên cứu đăng trên Nature Medicine năm 2026 với 1.298 người trưởng thành tại Anh cho thấy khoảng cách đáng chú ý giữa khả năng của AI và cách con người sử dụng AI trong thực tế.
Khi được cung cấp đầy đủ thông tin của một tình huống y khoa, các mô hình ngôn ngữ xác định được ít nhất một tình trạng liên quan trong trung bình 94,9% trường hợp. Tuy nhiên, khả năng lựa chọn đúng hướng xử trí chỉ đạt 56,3%.
Kết quả thay đổi đáng kể khi người tham gia chủ động trò chuyện với AI. Tỷ lệ xác định được tình trạng liên quan giảm xuống dưới 34,5%, còn tỷ lệ lựa chọn đúng hướng xử trí dưới 44,2%.
Phân tích sâu hơn cho thấy nhiều cuộc hội thoại thiếu những thông tin quan trọng ngay từ đầu. Điều này cho thấy một thực tế: AI có thể xử lý lượng lớn dữ liệu và đưa ra câu trả lời rất nhanh, nhưng chất lượng của câu trả lời vẫn phụ thuộc vào những gì người dùng chia sẻ.
Vì thế, việc tư vấn thuốc không chỉ là đưa ra câu trả lời, mà còn là biết cần hỏi thêm điều gì. Người dược sĩ có thể khai thác những chi tiết mà người bệnh chưa nghĩ tới hoặc chưa biết cần đề cập, chẳng hạn thuốc dùng cho ai, độ tuổi, tình trạng mang thai, bệnh nền, các thuốc đang sử dụng hoặc thời gian xuất hiện triệu chứng.
Đôi khi, chính những thông tin đó mới là yếu tố quyết định một loại thuốc có phù hợp và an toàn hay không.
Vai trò của dược sĩ ngày càng được nhìn nhận rộng hơn trong thời đại AI
Khi công nghệ đang thay đổi cách người dân tiếp cận thông tin và sử dụng dịch vụ y tế, vai trò của dược sĩ cũng được nhìn nhận theo một góc độ khác.
Trong thế giới mà thông tin về thuốc có thể được tìm thấy chỉ sau vài giây, giá trị của dược sĩ không nằm ở việc giữ thông tin, mà ở việc giúp người bệnh xác định thông tin nào phù hợp với mình.
Đây cũng là tinh thần của chủ đề Ngày Dược sĩ Thế giới (25/9): "Empowering pharmacists for healthier futures" - Trao quyền cho dược sĩ vì một tương lai khỏe mạnh hơn.
Thông điệp này được đưa ra trong bối cảnh hệ thống y tế toàn cầu đang đối mặt với nhiều thay đổi như già hóa dân số, gia tăng bệnh không lây nhiễm và chuyển đổi số.
Theo Liên đoàn Dược phẩm Quốc tế (FIP), để phát huy đầy đủ năng lực chuyên môn, dược sĩ cần được tạo điều kiện tham gia sâu hơn vào hành trình chăm sóc sức khỏe của người dân.
Với nhiều người bệnh, dược sĩ chính là một trong những "người gác cổng" đầu tiên của thông tin về thuốc. Vai trò ấy có thể bắt đầu từ những việc rất gần gũi như hướng dẫn cách sử dụng thuốc, phát hiện nguy cơ dùng trùng hoạt chất, kiểm tra tương tác giữa nhiều loại thuốc, giải thích tác dụng không mong muốn hoặc nhận ra khi một triệu chứng không còn phù hợp để tự điều trị.
Tuy nhiên, vai trò của dược sĩ ngày nay không chỉ dừng ở việc cấp phát thuốc. Dược sĩ còn tham gia vào các hoạt động phòng bệnh, hỗ trợ quản lý bệnh mạn tính, nâng cao tuân thủ điều trị và giúp người dân đưa ra những quyết định sử dụng thuốc an toàn hơn.
Có thể bạn quan tâm bài viết:
Dược sĩ trong kỷ nguyên AI: Không chỉ cung cấp thuốc, mà còn sàng lọc thông tin
Trong thời đại AI, thách thức không còn đơn thuần là tìm được thông tin. Thách thức nằm ở việc biết thông tin nào đáng tin cậy, thông tin nào phù hợp với từng cá nhân và khi nào cần tìm kiếm thêm sự hỗ trợ y tế.
AI có thể trả lời nhanh hàng loạt câu hỏi về thuốc và sức khỏe. Nhưng một câu hỏi về thuốc cho trẻ nhỏ vẫn cần được đặt trong bối cảnh về tuổi, cân nặng và tình trạng hiện tại của trẻ.
Một người đang sử dụng nhiều loại thuốc có thể cần được rà soát nguy cơ tương tác. Một triệu chứng tưởng chừng đơn giản đôi khi lại là dấu hiệu cần được bác sĩ đánh giá thay vì tiếp tục tự điều trị.
Nói cách khác, AI có thể giúp tiếp cận thông tin nhanh hơn, còn dược sĩ giúp kiểm chứng, sàng lọc và đặt những thông tin đó vào đúng người, đúng hoàn cảnh và đúng thời điểm.
Vì thế, trao quyền cho dược sĩ trong thời đại AI không chỉ là trao thêm công cụ hay công nghệ. Đó còn là trao cho họ điều kiện để tiếp tục thực hiện vai trò mà máy móc khó thay thế: trở thành người gác cổng giúp người bệnh sử dụng thuốc đúng, an toàn và phù hợp với chính mình.
