Được lắng nghe đôi khi là cách chữa lành nhẹ nhàng nhất
Bạn đã bao giờ nói rất nhiều nhưng vẫn cảm thấy không thật sự được lắng nghe? Đôi khi, sự hiện diện chân thành có thể giúp bạn nhẹ lòng và nhìn mọi chuyện rõ hơn hơi mọi lời khuyên.
Nhiều người xem lắng nghe là một hành động thụ động: người này nói, người kia nghe. Thực tế, lắng nghe còn là một quá trình tâm lý và cảm xúc.
Khi dành sự chú ý trọn vẹn cho người đối diện, điều được truyền đi không chỉ là "tôi đang nghe", mà còn là "điều bạn nói có ý nghĩa với tôi".
"Con người có hai tai nhưng chỉ có một miệng, vì vậy nên lắng nghe nhiều gấp đôi khi nói" là câu nói quen thuộc thường được cho là của triết gia Khắc kỷ Hy Lạp Epictetus.
Dù chưa xác định được nguồn gốc chính xác, thông điệp này vẫn tồn tại qua nhiều thế kỷ vì gợi nhắc một điều giản dị: lắng nghe là nền tảng của sự kết nối giữa người với người.
Cảm giác được lắng nghe giúp người nói hiểu mình rõ hơn
Lắng nghe tốt không nhất thiết giải quyết vấn đề ngay lập tức. Giá trị của nó đôi khi nằm ở việc tạo ra khoảng không để người nói sắp xếp lại suy nghĩ và gọi tên điều mình đang trải qua.
Qua năm thí nghiệm, một nghiên cứu đăng trên Personality and Social Psychology Bulletin ghi nhận người được lắng nghe với thái độ đồng cảm, chú ý và không phán xét có xu hướng ít lo lắng xã hội hơn. Họ cũng hiểu rõ hơn suy nghĩ và quan điểm của chính mình, dù không nhất thiết cảm thấy quan điểm ấy đúng hơn.
Trong những cuộc trò chuyện có bất đồng, lắng nghe chất lượng cao còn giúp người nói nhìn lại vấn đề theo cách ít phòng thủ hơn và có liên quan đến sự giảm cực đoan trong quan điểm.
Lắng nghe thực sự không chỉ là im lặng chờ đến lượt mình nói
Hãy hình dung bạn đang kể một chuyện quan trọng nhưng người đối diện vẫn nhìn điện thoại, trả lời email hoặc chỉ chờ bạn nói xong để đưa ra lời khuyên. Dù người đó vẫn gật đầu, bạn có thể nhận ra họ không thật sự hiện diện trong cuộc trò chuyện.
Ở trẻ nhỏ, phản ứng này đôi khi biểu hiện khá rõ. Khi đang muốn kể chuyện nhưng người lớn vẫn chú ý vào màn hình, trẻ có thể tiếp tục gọi hoặc kéo tay để giành lại sự chú ý.
Mời bạn đọc thêm bài viết sau: Điện thoại của ba mẹ liên quan thế nào đến cảm giác bất an ở trẻ?
Người lớn thường không phản ứng theo cách ấy, nhưng cảm giác không được lắng nghe vẫn có thể khiến chúng ta hụt hẫng, thu mình hoặc dần ít chia sẻ hơn.
Một tổng quan về lắng nghe và cảm nhận được thấu hiểu cho thấy khi con người không cảm thấy mình được nghe, họ có thể trở nên khó chịu, phòng thủ hoặc cảm thấy bị tách khỏi kết nối xã hội.
Đôi khi chúng ta chưa cần một lời khuyên
Hãy nghĩ đến một ngày làm việc mà mọi thứ cùng lúc trở nên quá tải. Deadline nối tiếp deadline, yêu cầu công việc không rõ ràng và bạn bắt đầu cảm thấy cạn năng lượng.
Bạn tìm một người để kể lại mọi chuyện. Người ấy không ngắt lời, không vội chuyển câu chuyện sang trải nghiệm của mình hay lập tức đưa ra lời khuyên.
Sau khi lắng nghe, họ giúp bạn nhận ra rằng mình đã phải tự xoay xở với quá nhiều việc mà chưa có ai thật sự hỏi xem bạn có ổn không.
Việc diễn đạt lại nội dung và cảm xúc vừa nghe là một phần của lắng nghe phản hồi (reflective listening). Mục đích không phải khẳng định người nghe đã hiểu hoàn toàn, mà là tạo cơ hội để người nói xác nhận, bổ sung hoặc điều chỉnh điều vừa được phản hồi.
Việc được nghe và được thấu hiểu đôi khi giúp người trong cuộc bình tĩnh hơn, sắp xếp lại suy nghĩ và nhìn vấn đề rõ hơn.
Có thể bạn quan tâm bài viết:
Không nên đơn giản hóa thành oxytocin tăng, cortisol giảm
Nhiều nội dung trên mạng mô tả lắng nghe chân thành như một quá trình chắc chắn làm tăng oxytocin, giảm cortisol và đưa cơ thể vào trạng thái thư giãn. Cách giải thích này dễ nhớ nhưng đơn giản hóa bằng chứng hiện có.
Mối liên hệ giữa oxytocin, niềm tin và hành vi xã hội còn phụ thuộc vào bối cảnh, đặc điểm cá nhân và mối quan hệ. Tương tự, không thể chỉ dựa vào cortisol, nhịp tim hoặc một chỉ số sinh học đơn lẻ để kết luận một người đã cảm thấy câu chuyện của mình được quan tâm.
Lý thuyết đa dây thần kinh phế vị cũng thường được dùng để giải thích cách giọng nói và các tín hiệu xã hội tạo cảm giác an toàn. Tuy nhiên, một số cơ chế giải phẫu, sinh lý và tiến hóa trong lý thuyết này vẫn còn được tranh luận.
Làm gì để người khác cảm thấy được lắng nghe?
Lắng nghe chủ động là kỹ năng có thể rèn luyện. Bạn có thể bắt đầu bằng những thay đổi nhỏ:
- Cất điện thoại và giảm các yếu tố gây phân tâm.
- Để người nói hoàn thành ý trước khi phản hồi.
- Đặt câu hỏi mở để hiểu rõ hơn, thay vì chuyển ngay sang giải pháp.
- Diễn đạt lại điều vừa nghe bằng ngôn ngữ của mình.
- Kiểm tra sự thấu hiểu bằng câu hỏi: "Mình hiểu như vậy có đúng không?".
- Hỏi người đối diện đang cần được lắng nghe hay muốn cùng tìm cách giải quyết.
Đôi khi, người đối diện chưa cần một lời khuyên ngay lập tức. Điều họ cần hơn có thể là một người đủ tập trung để nghe hết câu chuyện, kiểm tra xem mình đã hiểu đúng chưa và dành cho họ khoảng không để tự gọi tên điều đang trải qua.
(Nguồn: Personality and Social Psychology Bulletin, NCBI, Psychology Today)
