Áp lực tiền bạc có thể ảnh hưởng đến trí nhớ khi về già
Một giai đoạn áp lực tiền bạc chưa chắc để lại ảnh hưởng lâu dài lên não. Tuy nhiên, khi tình trạng này lặp lại và kéo dài nhiều năm, câu chuyện có thể khác.
Một nghiên cứu công bố trên Innovation in Aging năm 2026 cho thấy những người trải qua khó khăn tài chính hoặc thu nhập thấp kéo dài từ đầu đến giữa tuổi trưởng thành có điểm kiểm tra trí nhớ và khả năng xử lý thông tin thấp hơn ở tuổi trung niên.
Phát hiện này chưa chứng minh khó khăn tài chính trực tiếp khiến não lão hóa nhanh hơn, nhưng cho thấy thời gian một người phải sống trong áp lực kinh tế có thể là một yếu tố đáng lưu ý đối với sức khỏe não bộ về lâu dài.
Khó khăn tài chính kéo dài được xác định như thế nào?
Thay vì chỉ xem một người kiếm được bao nhiêu tiền tại một thời điểm, nhóm nghiên cứu thuộc University College London (UCL) xem xét tình hình tài chính của 2.759 người Anh trong nhiều năm. Qua đó, họ muốn phân biệt những người chỉ gặp khó khăn nhất thời với những người phải đối mặt với khó khăn tài chính lặp lại trong thời gian dài.
Nhóm nghiên cứu đánh giá theo hai cách.
Với thu nhập, họ ghi nhận thu nhập hộ gia đình khi người tham gia ở tuổi 26, 43 và 53. Những người nằm trong 20% có thu nhập thấp nhất ở ít nhất hai trong ba lần đánh giá được xếp vào nhóm thu nhập thấp kéo dài. Khoảng 16% người tham gia thuộc nhóm này.
Bên cạnh số tiền kiếm được, nhóm nghiên cứu còn hỏi người tham gia có gặp khó khăn khi trang trải cuộc sống và thanh toán các hóa đơn hay không trong giai đoạn từ 36 đến 53 tuổi. Nếu tình trạng khó khăn này xuất hiện ít nhất hai lần đánh giá, họ được xếp vào nhóm khó khăn tài chính kéo dài. Nhóm này chiếm khoảng 12% người tham gia.
Kết quả cho thấy những người liên tục hoặc nhiều lần gặp khó khăn tài chính trong nhiều năm có mối liên hệ rõ hơn với kết quả nhận thức kém so với những người chỉ trải qua khó khăn ở một vài thời điểm.
Khó khăn tài chính kéo dài ảnh hưởng thế nào đến trí nhớ và cấu trúc não?
Ở tuổi 53, những người từng trải qua thu nhập thấp hoặc khó khăn tài chính lặp lại nhiều lần có điểm thấp hơn trong các bài kiểm tra về trí nhớ ngôn ngữ và tốc độ xử lý thông tin.
Mối liên hệ này vẫn được ghi nhận sau khi nhóm nghiên cứu tính đến nhiều yếu tố khác như khả năng nhận thức thời thơ ấu, trình độ học vấn và hoàn cảnh kinh tế xã hội khi còn nhỏ.
Một nhóm nhỏ hơn tiếp tục được chụp MRI não ở tuổi 69 - 71. Kết quả cho thấy những người có thu nhập thấp kéo dài thường có thể tích não thất lớn hơn, một dấu hiệu có thể phản ánh mức độ teo não nhiều hơn. Mối liên hệ này rõ hơn ở nam giới, người có hoàn cảnh khó khăn từ nhỏ và người mang biến thể gene APOE-ε4.
Một kết quả khá thú vị là dù nhóm gặp khó khăn tài chính có điểm trí nhớ thấp hơn ở tuổi 53, nhưng tốc độ suy giảm trí nhớ của họ từ 53 đến 69 tuổi lại chậm hơn.
Điều này không có nghĩa khó khăn tài chính giúp bảo vệ trí nhớ. Nhóm nghiên cứu cho rằng những người này có thể đã trải qua sự suy giảm đáng kể trước tuổi 53, khiến điểm xuất phát của họ vốn đã thấp hơn.
Vì sao áp lực tiền bạc có thể ảnh hưởng đến não?
Nghiên cứu chưa xác định chính xác cơ chế, nhưng các nhà khoa học đưa ra một số hướng giải thích.
Một trong số đó là căng thẳng kéo dài có thể thúc đẩy tình trạng viêm trong cơ thể. Viêm được biết đến là một yếu tố có thể góp phần đẩy nhanh quá trình lão hóa của não. Vì vậy, việc thường xuyên sống trong áp lực tài chính trong nhiều năm có thể là một trong những con đường kết nối khó khăn kinh tế với sức khỏe não bộ về sau.
Một khả năng khác liên quan đến gánh nặng nhận thức. Khi một người liên tục phải suy nghĩ về tiền thuê nhà, hóa đơn hoặc cách cân đối chi tiêu, những nỗi lo này có thể chiếm một phần khả năng xử lý thông tin của não.
Hiểu đơn giản, não có một lượng nguồn lực nhất định dành cho việc tập trung, ghi nhớ và ra quyết định. Khi quá nhiều sự chú ý liên tục dành cho những vấn đề tài chính, nguồn lực dành cho các nhiệm vụ khác có thể bị thu hẹp. Đây cũng là một cơ chế đã được các nghiên cứu trước đề cập khi tìm hiểu tác động của khó khăn tài chính đối với nhận thức.
Tuy nhiên, cả hai vẫn là những cơ chế có thể giải thích mối liên hệ, chưa phải bằng chứng cho thấy áp lực tài chính trực tiếp gây tổn thương não.
Nghiên cứu này có giới hạn gì?
Đây là nghiên cứu quan sát nên chưa thể kết luận khó khăn tài chính là nguyên nhân trực tiếp khiến não lão hóa nhanh hơn. Những yếu tố khác trong cuộc sống có thể đồng thời ảnh hưởng đến cả tình trạng tài chính và sức khỏe não bộ.
Người tham gia cũng đều thuộc một thế hệ sinh tại Anh năm 1946. Hoàn cảnh xã hội, công việc và vai trò giới của thế hệ này khác đáng kể so với hiện nay, vì vậy kết quả chưa chắc có thể áp dụng hoàn toàn cho các thế hệ và quốc gia khác.
Ngoài ra, chính nhóm tác giả cho biết một số yếu tố có khả năng ảnh hưởng đến mối liên hệ này vẫn chưa được xem xét đầy đủ.
Áp lực tài chính kéo dài cho chúng ta biết gì về sức khỏe não bộ?
Kết quả nghiên cứu gợi ý rằng sức khỏe não bộ khi về già có thể chịu ảnh hưởng từ những trải nghiệm tích lũy trong nhiều thập kỷ trước đó.
Không phải một lần thiếu tiền hay một giai đoạn khó khăn ngắn hạn được chứng minh sẽ khiến não lão hóa nhanh. Mối liên hệ rõ hơn được ghi nhận ở những người phải đối mặt với thu nhập thấp hoặc khó khăn tài chính lặp lại trong nhiều năm.
Theo GS Praveetha Patalay, đồng tác giả nghiên cứu, việc hỗ trợ những người gặp khó khăn tài chính và giảm tình trạng nghèo kéo dài có thể là một hướng đáng quan tâm trong phòng ngừa suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ về lâu dài.
Nghiên cứu này mở thêm một góc nhìn về lão hóa não khi cho thấy những yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe nhận thức có thể đã tích lũy từ nhiều thập kỷ trước, chứ không chỉ xuất hiện khi chúng ta bước vào tuổi già.
(Nguồn: Innovation in Aging)
