4 dấu hiệu sớm của Parkinson trước khi bệnh được chẩn đoán
Run tay không phải lúc nào cũng là dấu hiệu đầu tiên của Parkinson. Một số dấu hiệu sớm của Parkinson có thể xuất hiện hàng chục năm trước khi được chẩn đoán.
Nhiều người thường nghĩ run tay là dấu hiệu cảnh báo điển hình của bệnh Parkinson. Tuy nhiên, trên thực tế, có những triệu chứng khác, trong đó nhiều biểu hiện không liên quan trực tiếp đến vận động, có thể xuất hiện từ rất sớm, thậm chí nhiều năm trước khi bệnh được chẩn đoán.
Vì sao run tay không phải lúc nào cũng là dấu hiệu của Parkinson?
Run lúc nghỉ (rest tremor), tức hiện tượng rung nhịp nhàng ở tay hoặc một bộ phận cơ thể khi ở trạng thái nghỉ, không phải lúc nào cũng cần thiết để chẩn đoán Parkinson. Thống kê cho thấy khoảng 20% người mắc Parkinson không có triệu chứng này.
Parkinson được gọi là bệnh rối loạn vận động vì nó ảnh hưởng đến khả năng vận động của chúng ta, nhưng trên thực tế bệnh còn có nhiều triệu chứng khác không liên quan đến cử động.
Theo bác sĩ thần kinh Rachel Dolhun, cố vấn y khoa chính tại Michael J. Fox Foundation for Parkinson’s Research
Theo bác sĩ Rachel, thực tế bệnh tác động đến toàn bộ cơ thể theo nhiều cách khác nhau. Quan niệm cho rằng Parkinson chỉ là bệnh của vận động hiện đã không còn phù hợp.
Giai đoạn tiền triệu chứng của Parkinson
Parkinson là một trong những bệnh thần kinh phổ biến nhất trên thế giới, với số ca mắc được dự báo sẽ đạt hơn 25,2 triệu ca vào năm 2050.
Khoảng 10 - 15% trường hợp có liên quan đến đột biến gen di truyền, trong khi phần lớn các ca bệnh chưa xác định được nguyên nhân cụ thể. Việc chẩn đoán Parkinson hiện nay chủ yếu dựa trên các dấu hiệu vận động đặc trưng như chậm vận động, cứng cơ và run khi nghỉ.
Tuy nhiên, nhiều triệu chứng không liên quan đến vận động như táo bón hay suy giảm khứu giác thường xuất hiện trước đó hơn một thập kỷ. Giai đoạn này được gọi là giai đoạn tiền triệu chứng, khi bệnh bắt đầu tiến triển âm thầm trong não.
Các nhà nghiên cứu cho biết Parkinson tiến triển rất chậm. Bệnh diễn biến từng năm trong não bộ cho đến khi vượt qua một ngưỡng nhất định, lúc đó các biểu hiện vận động đủ rõ để được chẩn đoán.
Parkinson gây tổn thương các tế bào thần kinh sản xuất dopamine, một chất dẫn truyền quan trọng giúp kiểm soát vận động và phối hợp động tác. Khi các triệu chứng vận động xuất hiện, ước tính khoảng 50 - 70% số tế bào dopamine tại vùng chất đen (Subantia nigra) của não đã bị mất.
4 dấu hiệu sớm thường gặp ở người sau này được chẩn đoán Parkinson
Trong hai thập kỷ qua, hiểu biết về các dấu hiệu tiền triệu chứng của Parkinson đã có nhiều tiến bộ, mở ra hy vọng nhận diện bệnh sớm hơn trong tương lai.
Tuy nhiên, các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng không phải ai có những dấu hiệu này cũng sẽ phát triển thành Parkinson.
1. Suy giảm khứu giác
Mất khả năng ngửi mùi, hay còn gọi là mất khứu giác, có thể xảy ra tạm thời khi bị cảm cúm, viêm xoang hoặc sau Covid-19. Tuy nhiên, hơn 90% người mắc Parkinson bị suy giảm khứu giác kéo dài.
Tình trạng này có thể bắt đầu từ nhiều năm, thậm chí hàng chục năm trước khi các triệu chứng vận động xuất hiện. Ước tính, suy giảm khứu giác có thể xảy ra khoảng 20 năm trước thời điểm chẩn đoán Parkinson.
Nghiên cứu cho thấy những người mất khứu giác có nguy cơ mắc Parkinson trong tương lai cao gấp khoảng 5 lần so với người bình thường. Do diễn tiến rất chậm, nhiều người không nhận ra sự thay đổi này trong thời gian dài.
Một giả thuyết cho rằng Parkinson có thể khởi phát từ hành khứu, vùng não chịu trách nhiệm xử lý mùi, nơi các protein bất thường bắt đầu gây tổn thương tế bào thần kinh từ rất sớm.
2. Hành vi bất thường khi ngủ mơ
Trong giấc ngủ REM (là giai đoạn ngủ thường liên quan đến các giấc mơ, cảm xúc, củng cố trí nhớ), cơ thể bình thường rơi vào trạng thái gần như bất động để ngăn con người thực hiện các hành động trong mơ.
Rối loạn hành vi giấc ngủ REM xảy ra khi cơ chế này bị phá vỡ, khiến người bệnh cử động, nói chuyện, thậm chí đấm đá khi đang ngủ.
Các nghiên cứu cho thấy 50 - 70% người mắc rối loạn hành vi giấc ngủ REM sẽ phát triển Parkinson hoặc các bệnh thần kinh liên quan trong vòng 5 - 10 năm sau đó. Ở nhóm trên 50 tuổi, nguy cơ này cao hơn đáng kể so với người không mắc rối loạn giấc ngủ REM.
Những người nghi ngờ có biểu hiện này nên trao đổi với bác sĩ để được chỉ định khảo sát giấc ngủ nhằm xác định chính xác nguyên nhân.
3. Táo bón kéo dài
Táo bón là vấn đề tiêu hóa phổ biến và thường không nguy hiểm. Tuy nhiên, khoảng 2/3 người mắc Parkinson gặp tình trạng táo bón kéo dài nhiều tuần hoặc lâu hơn.
Parkinson có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh ruột, và các nghiên cứu đã phát hiện sự tích tụ protein bất thường trong các tế bào thần kinh tại đường tiêu hóa của người bệnh.
Một phân tích tổng hợp cho thấy những người bị táo bón có nguy cơ mắc Parkinson cao gấp đôi so với người không bị. Một nghiên cứu theo dõi kéo dài 24 năm cũng ghi nhận rằng những người đi tiêu ít hơn một lần mỗi ngày có nguy cơ Parkinson cao hơn về sau.
4. Chóng mặt khi đứng lên
Hạ huyết áp tư thế, tức tình trạng tụt huyết áp khi chuyển từ tư thế ngồi hoặc nằm sang đứng, có thể gây chóng mặt, choáng váng hoặc ngất xỉu.
Hiện tượng này đôi khi do mất nước, hạ đường huyết hoặc quá nóng, nhưng nếu kéo dài và không rõ nguyên nhân, nó có thể liên quan đến rối loạn thần kinh.
Các nghiên cứu cho thấy khoảng một nửa số trường hợp hạ huyết áp tư thế có nguồn gốc thần kinh sẽ phát triển Parkinson hoặc bệnh liên quan. Tuy vậy, đa số người bị chóng mặt khi đứng lên không có nguyên nhân thần kinh.
Ý nghĩa các dấu hiệu sớm của Parkinson
Hiện nay, các dấu hiệu tiền triệu chứng vẫn chưa đủ đặc hiệu để chẩn đoán Parkinson một cách chắc chắn. Chúng cũng có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác.
Tuy nhiên, khi nhiều dấu hiệu xuất hiện cùng lúc, đặc biệt ở người có tiền sử gia đình mắc bệnh, việc trao đổi sớm với bác sĩ là cần thiết.
Các chuyên gia nhấn mạnh rằng việc nhận diện sớm không đồng nghĩa với kết luận bệnh, mà giúp theo dõi sát hơn và chủ động trong chăm sóc sức khỏe thần kinh về lâu dài.
*Nội dung bài viết được biên soạn nhằm mục đích cung cấp thông tin sức khỏe hữu ích, không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa. Nếu bạn có vấn đề về sức khỏe, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa.
