Virus Hanta là gì mà khiến WHO lo ngại sau ổ dịch trên tàu du lịch?
Ổ dịch nghi liên quan đến virus Hanta trên tàu du lịch MV Hondius ngoài khơi Tây Phi đang khiến giới y tế quốc tế chú ý sau khi ghi nhận các ca tử vong.
Sự việc này khiến virus Hanta, một nhóm virus có tỷ lệ tử vong cao nhưng ít được biết đến, trở thành tâm điểm quan tâm toàn cầu, đồng thời làm dấy lên lo ngại về khả năng lây truyền từ người sang người ở chủng Andes hiếm gặp
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), nguy cơ đối với cộng đồng hiện vẫn ở mức thấp. Tuy nhiên, các cuộc điều tra dịch tễ đang tiếp tục được tiến hành để xác định nguồn lây và nguy cơ lây nhiễm trong môi trường khép kín như tàu du lịch.
Virus Hanta là gì và lây sang người như thế nào?
Virus Hanta (Hantavirus) là nhóm virus do các loài gặm nhấm mang mầm bệnh truyền sang người. Mỗi chủng virus thường gắn với một loài chuột hoặc động vật gặm nhấm nhất định.
Theo WHO, con người chủ yếu nhiễm virus khi tiếp xúc với chuột nhiễm bệnh hoặc với nước tiểu, phân và nước bọt của chúng. Nguồn lây thường xuất hiện ở những nơi có chuột sinh sống như nhà kho, nông trại, lán trại, khu vực bỏ hoang hoặc không gian kín lâu ngày không được vệ sinh.
Một trong những tình huống nguy hiểm là quét dọn khu vực có phân chuột mà không có biện pháp bảo hộ phù hợp. Khi đó, virus có thể phát tán vào không khí và xâm nhập qua đường hô hấp. Ngoài ra, virus cũng có thể lây khi chạm tay vào bề mặt nhiễm virus rồi đưa lên mắt, mũi, miệng hoặc qua vết cắn, vết cào từ động vật mang mầm bệnh.
Theo WHO và Cơ quan An ninh Y tế Vương quốc Anh (UKHSA), phần lớn các chủng virus Hanta không dễ lây từ người sang người. Tuy nhiên, chủng Andes tại Nam Mỹ là ngoại lệ hiếm hoi từng ghi nhận khả năng lây truyền giữa người với người trong tiếp xúc gần. Đây cũng là chủng đang được nghi ngờ liên quan đến ổ dịch trên tàu MV Hondius.
Các chuyên gia cho rằng môi trường khép kín như tàu du lịch có thể làm tăng nguy cơ lây nhiễm nếu tồn tại chủng virus có khả năng lây giữa người với người.
Triệu chứng ban đầu dễ nhầm với cúm
Một trong những điều khiến virus Hanta nguy hiểm là triệu chứng ban đầu khá giống cúm mùa hoặc các bệnh nhiễm virus thông thường.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), người bệnh thường khởi phát với sốt, đau đầu, đau cơ và các triệu chứng tiêu hóa như đau bụng, buồn nôn hoặc nôn ói. WHO cho biết trong giai đoạn đầu, bệnh nhân cũng có thể xuất hiện chóng mặt, ớn lạnh hoặc tiêu chảy.
Tuy nhiên, chỉ sau vài ngày, bệnh có thể chuyển nặng rất nhanh. Với hội chứng phổi do Hanta (HPS), người bệnh có thể xuất hiện ho, khó thở, tích tụ dịch trong phổi và suy hô hấp cấp.
Các chuyên gia cảnh báo nhiều trường hợp có thể diễn biến nặng chỉ trong vòng 24 - 48 giờ sau khi xuất hiện triệu chứng hô hấp.
Trong khi đó, tại châu Á và châu Âu, virus Hanta thường gây sốt xuất huyết kèm hội chứng thận (HFRS), với các biểu hiện nặng như tụt huyết áp, rối loạn chảy máu và suy thận ở giai đoạn muộn.
Theo WHO, thời gian ủ bệnh thường kéo dài từ 2 - 4 tuần sau phơi nhiễm nhưng cũng có thể lên tới 8 tuần. Điều này khiến việc truy vết nguồn lây trở nên khó khăn hơn, đặc biệt trong các chuyến du lịch quốc tế hoặc môi trường tập thể đông người.
Tỷ lệ tử vong có thể lên tới 30 - 40%
Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu hoặc vaccine phòng virus Hanta được sử dụng rộng rãi. Điều trị hiện nay chủ yếu là hỗ trợ tích cực như thở oxy, hồi sức và chăm sóc đặc biệt trong trường hợp suy hô hấp nặng.
WHO và CDC nhấn mạnh việc phát hiện sớm và nhập viện kịp thời có ý nghĩa quyết định đối với khả năng sống sót của người bệnh.
Theo WHO, tỷ lệ tử vong của hội chứng phổi do Hanta có thể lên tới khoảng 30 - 40%, tùy thuộc vào chủng virus và khả năng tiếp cận điều trị. Đây cũng là lý do virus Hanta được xem là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm dù số ca mắc tương đối hiếm.
Làm gì để phòng ngừa virus Hanta?
Do chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, biện pháp quan trọng nhất hiện nay vẫn là hạn chế phơi nhiễm với chuột và chất thải của chúng.
WHO khuyến cáo cần giữ môi trường sống sạch sẽ, ngăn chuột xâm nhập vào nhà ở, kho thực phẩm hoặc nơi làm việc. Khi vệ sinh khu vực có dấu hiệu chuột xuất hiện, không nên quét khô hoặc dùng máy hút bụi vì có thể khiến virus phát tán vào không khí.
Thay vào đó, nên phun dung dịch khử khuẩn hoặc nước tẩy trước khi lau dọn, đồng thời sử dụng găng tay và khẩu trang bảo hộ. Thực phẩm cần được bảo quản kín, rác thải xử lý đúng cách để tránh thu hút chuột.
Những người làm việc trong môi trường nguy cơ cao như nông trại, kho hàng, khu cắm trại hoặc công trình bỏ hoang cần đặc biệt chú ý các biện pháp bảo hộ cá nhân.
WHO cũng lưu ý nhân viên y tế cần áp dụng đầy đủ biện pháp kiểm soát nhiễm khuẩn khi chăm sóc bệnh nhân nghi mắc virus Hanta, đặc biệt trong các thủ thuật tạo khí dung. Dù nguy cơ lây nhiễm trong bệnh viện được đánh giá thấp, việc phát hiện sớm và cách ly phù hợp vẫn rất cần thiết.
Theo các chuyên gia, sự việc trên tàu MV Hondius cho thấy dù hiếm gặp, virus Hanta vẫn là tác nhân gây bệnh nguy hiểm cần được theo dõi chặt chẽ, đặc biệt trong bối cảnh giao lưu quốc tế và du lịch toàn cầu ngày càng gia tăng.
