Việt Nam nghiên cứu ứng dụng giác mạc sinh học giải bài toán khan hiếm nguồn hiến

Giác mạc là lớp mô trong suốt nằm phía trước mắt, đóng vai trò như "cửa sổ" giúp ánh sáng đi vào bên trong. Khi giác mạc bị tổn thương nặng do bệnh lý, chấn thương hoặc nhiễm trùng, thị lực có thể suy giảm nghiêm trọng, thậm chí dẫn đến mù lòa.

Trong nhiều trường hợp, ghép giác mạc là một hướng điều trị quan trọng. Tuy nhiên, điểm khó nhất nằm ở nguồn giác mạc hiến tặng.

Tại Việt Nam, ước tính có khoảng 500.000 người mù đang cần ghép giác mạc. Trong khu vực ASEAN, con số này là hơn 6 triệu người. Trong khi đó, giai đoạn 2023 - 2025, Ngân hàng Mắt chỉ tiếp nhận khoảng 300 giác mạc từ nguồn hiến tặng để phục vụ phẫu thuật ghép. Riêng năm 2025, số giác mạc tiếp nhận là 188.

Khoảng cách rất lớn giữa nhu cầu và nguồn hiến khiến nhiều bệnh nhân phải chờ đợi trong thời gian dài. Có người chờ nhiều năm, thậm chí hàng chục năm, chỉ để có cơ hội được ghép giác mạc phù hợp.

Vì sao giác mạc sinh học được chú ý?

Giác mạc sinh học được nhắc đến như một hướng đi mới nhằm bổ sung nguồn giác mạc thay thế cho người bệnh. Thay vì chỉ phụ thuộc vào nguồn giác mạc hiến tặng từ người, công nghệ này hướng đến việc tạo ra vật liệu sinh học có thể dùng trong ghép giác mạc, sau khi đáp ứng đầy đủ các yêu cầu nghiên cứu, an toàn và chuyên môn.

Tại Việt Nam, Công ty Việt Nam Gen & Cell Technology (VGCT), thuộc CT Group, đã hợp tác với Bệnh viện Mắt Trung ương theo mô hình công - tư trong lĩnh vực y sinh.

Sự hợp tác này là bước khởi đầu cho quá trình phối hợp nghiên cứu, chuyển giao và chuẩn bị các điều kiện cần thiết để đưa công nghệ vào ứng dụng.

Trước đó, vào tháng 4, VGCT đã công bố kết quả ghép giác mạc sinh học trên người. Công nghệ này được mô tả là giác mạc sinh học từ lợn, một hướng nghiên cứu đang thu hút sự quan tâm trong lĩnh vực y sinh vì có thể mở thêm nguồn thay thế trong bối cảnh giác mạc hiến tặng rất thiếu.

Điểm cần hiểu đúng là công nghệ này không nên được nhìn như giải pháp "có ngay lập tức" cho mọi người bệnh. Từ nghiên cứu đến ứng dụng rộng rãi luôn cần thêm các bước đánh giá, chuyển giao, chuẩn hóa quy trình, đào tạo nhân lực và bảo đảm an toàn cho người bệnh.

Giác mạc sinh học mở thêm lựa chọn mới ngoài nguồn hiến tặng

Nguồn giác mạc hiến tặng vẫn có vai trò rất quan trọng trong điều trị các bệnh lý giác mạc. Tuy nhiên, khi nguồn hiến quá ít so với nhu cầu, việc có thêm một lựa chọn thay thế có thể tạo ra khác biệt lớn cho ngành nhãn khoa.

Nếu công nghệ được triển khai hiệu quả, người bệnh có thể có thêm cơ hội tiếp cận phẫu thuật ghép giác mạc mà không phải phụ thuộc hoàn toàn vào danh sách chờ nguồn hiến.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa với những trường hợp thị lực suy giảm nghiêm trọng, nhưng thời gian chờ ghép kéo dài khiến chất lượng sống bị ảnh hưởng nặng nề.

Với hệ thống y tế, đây cũng là hướng đi giúp Việt Nam chủ động hơn trong công nghệ y sinh, thay vì chỉ trông chờ vào nguồn mô hiến vốn luôn hạn chế.

Vì sao cần hợp tác giữa bệnh viện và doanh nghiệp?

Công nghệ y sinh không thể đi từ phòng nghiên cứu ra điều trị thực tế chỉ bằng một bên. Doanh nghiệp có thể phát triển công nghệ, quy trình sản xuất và năng lực thương mại hóa. Bệnh viện lại là nơi có chuyên môn lâm sàng, hiểu nhu cầu điều trị và trực tiếp đánh giá hiệu quả, an toàn trên người bệnh.

Vì vậy, mô hình hợp tác giữa Bệnh viện Mắt Trung ương và VGCT được xem là một cách kết nối giữa nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và thực hành lâm sàng. Nếu được triển khai đúng hướng, mô hình này có thể giúp rút ngắn khoảng cách giữa sáng chế y sinh và ứng dụng trong bệnh viện.

Giá trị của sự hợp tác không chỉ nằm ở một sản phẩm cụ thể, mà còn ở việc xây dựng năng lực nghiên cứu, làm chủ công nghệ và tạo nền tảng cho các hướng điều trị y sinh khác trong tương lai.

Hy vọng mới, nhưng cần nhìn bằng sự thận trọng

Giác mạc sinh học có thể mở ra thêm hy vọng cho những người đang chờ ghép giác mạc. Nhưng trong y học, hy vọng luôn cần đi cùng bằng chứng, quy trình và sự thận trọng.

Người bệnh có vấn đề về giác mạc vẫn cần thăm khám tại cơ sở chuyên khoa mắt để được đánh giá tình trạng cụ thể. Không phải mọi trường hợp suy giảm thị lực đều cần ghép giác mạc, và không phải ai cần ghép cũng phù hợp với cùng một phương pháp.

Điều đáng chú ý nhất ở thời điểm này là Việt Nam đang có thêm một hướng nghiên cứu và chuyển giao công nghệ nhằm giải quyết bài toán thiếu giác mạc hiến tặng.

Nếu được phát triển đúng cách, giác mạc sinh học có thể trở thành một lựa chọn bổ sung quan trọng, giúp nhiều người bệnh có thêm cơ hội nhìn thấy ánh sáng trở lại.