Tự ý uống kháng sinh khi ho, sốt nguy hiểm thế nào?
Mỗi khi bị ho, sốt hay đau họng, không ít người có thói quen ra nhà thuốc mua vài liều kháng sinh hoặc sử dụng thuốc còn thừa từ lần ốm trước. hói quen này có thể khiến việc điều trị những lần nhiễm khuẩn sau trở nên khó khăn hơn, ngay cả với những bệnh vốn không quá phức tạp.
Việc từng uống kháng sinh và thấy bệnh thuyên giảm cũng khiến nhiều người mặc định đây là loại thuốc cần thiết mỗi khi bị ốm.
Thực tế, nhiều bệnh nhiễm trùng đường hô hấp thường gặp do vi rút gây ra, trong khi kháng sinh không có tác dụng với vi rút.

Đây cũng là một trong những vấn đề đáng quan tâm nhân Tuần lễ Thế giới nâng cao nhận thức về kháng thuốc 2026, diễn ra từ ngày 18 - 24/11 với thông điệp One Health, one action: Prevent AMR now (Một sức khỏe, cùng hành động: Ngăn ngừa kháng thuốc ngay hôm nay).
Vì sao uống kháng sinh khi bị cảm cúm không giúp bạn nhanh khỏi bệnh?
Kháng sinh là nhóm thuốc có tác dụng tiêu diệt hoặc kìm hãm sự phát triển của vi khuẩn. Trong khi đó, cảm lạnh, cúm, phần lớn các trường hợp đau họng và viêm phế quản cấp lại do virus gây ra. Vì vậy, việc uống kháng sinh trong những trường hợp này không giúp bạn nhanh khỏi bệnh hơn.
Ngay cả khi nước mũi chuyển sang màu vàng hoặc xanh, bạn cũng chưa thể dựa vào dấu hiệu này để kết luận mình bị nhiễm khuẩn và cần dùng kháng sinh.
Vậy tại sao nhiều người vẫn cảm thấy bệnh thuyên giảm sau khi uống kháng sinh?
Thực chất, cảm giác này có thể đến từ quá trình hồi phục tự nhiên của cơ thể. Chẳng hạn, cảm lạnh thường tự cải thiện sau khoảng một tuần, còn cơn ho do viêm phế quản cấp có thể mất vài tuần mới hết mà không cần dùng kháng sinh.
Kháng sinh vẫn cần thiết trong điều trị một số bệnh nhiễm khuẩn đường hô hấp như viêm họng do liên cầu khuẩn, ho gà hay viêm phổi do vi khuẩn. Việc có cần sử dụng kháng sinh hay không cần được bác sĩ xác định dựa trên triệu chứng, kết quả thăm khám và xét nghiệm khi cần thiết.
Tự ý uống kháng sinh không cần thiết làm tăng nguy cơ vi khuẩn kháng thuốc
Nhiều người nghĩ rằng uống kháng sinh quá thường xuyên sẽ khiến cơ thể quen với thuốc, dẫn đến thuốc mất tác dụng. Thực tế, vi khuẩn mới là đối tượng kháng thuốc, chứ không phải cơ thể con người.
Vi khuẩn có thể phát triển khả năng kháng thuốc thông qua đột biến gene hoặc tiếp nhận gene kháng thuốc từ những vi khuẩn khác.
Khi chúng ta sử dụng kháng sinh, những vi khuẩn nhạy cảm với thuốc có thể bị tiêu diệt, trong khi các vi khuẩn có khả năng kháng thuốc vẫn sống sót và tiếp tục sinh sôi. Việc sử dụng kháng sinh không cần thiết càng tạo thêm điều kiện cho quá trình này diễn ra.
Nếu những vi khuẩn kháng thuốc gây bệnh, loại kháng sinh từng có hiệu quả có thể không còn phát huy tác dụng. Khi đó, người bệnh có thể phải sử dụng những loại thuốc khác, kéo dài thời gian điều trị hoặc thậm chí nhập viện.
Bên cạnh nguy cơ kháng thuốc về lâu dài, việc tự ý sử dụng kháng sinh còn có thể gây ra những vấn đề sức khỏe ngay trong lần uống thuốc, chẳng hạn:
- Buồn nôn, tiêu chảy.
- Phát ban hoặc phản ứng dị ứng.
- Mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột.
- Nhiễm khuẩn Clostridioides difficile (C. difficile), có thể gây viêm đại tràng nghiêm trọng.
Kháng kháng sinh đang là một vấn đề sức khỏe đáng lo ngại trên toàn cầu.
Báo cáo giám sát kháng kháng sinh năm 2025 của WHO ghi nhận cứ 6 trường hợp nhiễm khuẩn thông thường được xác nhận bằng xét nghiệm trong năm 2023 thì có 1 trường hợp kháng kháng sinh.
Đáng chú ý, một nghiên cứu đăng trên The Lancet năm 2024 dự báo tình trạng vi khuẩn kháng thuốc có thể trực tiếp gây ra hơn 39 triệu ca tử vong trên toàn cầu trong giai đoạn 2025 - 2050.
Có thể bạn quan tâm bài viết:
Tại Việt Nam, mua kháng sinh không cần đơn vẫn là thói quen đáng lo
Tại Việt Nam, dù kháng sinh thuộc nhóm thuốc kê đơn, người dân vẫn có thể dễ dàng mua loại thuốc này tại nhiều nhà thuốc.
Cứ 10 người mua kháng sinh, hơn 8 người không có đơn
Một khảo sát công bố trên tạp chí Antibiotics năm 2022 thực hiện trên 1.626 khách hàng tại 360 nhà thuốc tư nhân thuộc 9 tỉnh của Việt Nam ghi nhận, trong số những khách hàng mua kháng sinh, 81,7% không có đơn của bác sĩ.
Các triệu chứng đường hô hấp như ho, đau họng và cảm cúm là những lý do phổ biến khiến khách hàng tìm đến kháng sinh.
Một nghiên cứu khác trên 949 nhà thuốc tại Việt Nam cũng được công bố năm 2022 ghi nhận 92% trường hợp khách hàng giả định đến mua thuốc cho người có triệu chứng nhiễm virus đường hô hấp trên được bán kháng sinh không phù hợp.
Kháng sinh quen thuộc đã giảm hiệu quả với một số vi khuẩn
Phế cầu (Streptococcus pneumoniae) là một trong những vi khuẩn có thể gây viêm phổi, viêm xoang và viêm tai giữa.
Một nghiên cứu đăng trên Journal of Antimicrobial Chemotherapy phân tích 161 chủng phế cầu thu thập tại Việt Nam trong giai đoạn 2016 - 2018 ghi nhận chỉ 4,4% số chủng còn nhạy cảm với azithromycin, một loại kháng sinh quen thuộc trong điều trị nhiễm khuẩn đường hô hấp.
Mặc dù các số liệu trên chưa phản ánh đầy đủ tình hình hiện tại trên cả nước, chúng cho thấy những hệ quả đáng lo của tình trạng sử dụng kháng sinh thiếu kiểm soát.

Khi nào ho, sốt cần đi khám thay vì tự mua kháng sinh?
Với những triệu chứng cảm lạnh thông thường, bạn có thể nghỉ ngơi, uống đủ nước và sử dụng các biện pháp giảm triệu chứng phù hợp.
Tuy nhiên, bạn nên đi khám nếu gặp những dấu hiệu sau:
- Sốt cao hoặc sốt kéo dài trên 4 ngày.
- Ho ra máu hoặc đờm có lẫn máu.
- Khó thở, thở gấp hoặc đau ngực.
- Triệu chứng đã thuyên giảm nhưng đột ngột trở nặng.
- Ho kéo dài trên 3 tuần.
Nếu khó thở nghiêm trọng hoặc đau ngực dữ dội, bạn cần được cấp cứu ngay.
Trẻ nhỏ, người lớn tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền nên được thăm khám sớm hơn khi xuất hiện các triệu chứng bất thường. Đặc biệt, trẻ dưới 3 tháng tuổi có thân nhiệt từ 38°C trở lên cần được đưa đi khám ngay.
Khi được bác sĩ kê kháng sinh, bạn cần sử dụng đúng liều lượng và thời gian điều trị. Không tự ý ngừng thuốc, kéo dài thời gian uống thuốc, giữ lại thuốc thừa cho lần ốm sau hoặc chia sẻ kháng sinh cho người khác.
Ngăn ngừa kháng kháng sinh có thể bắt đầu từ chính cách chúng ta sử dụng thuốc mỗi khi bị ốm. Dùng kháng sinh đúng lúc, đúng chỉ định cũng là cách giữ lại cơ hội điều trị hiệu quả cho bản thân và những người xung quanh trong tương lai.
(Nguồn: WHO, Antibiotics, The Lancet, Journal of Antimicrobial Chemotherapy)

