Tin không vui cho hội mê cày phim: Ngồi xem TV lâu có thể khiến não teo nhỏ

Hồi nhỏ, có lẽ không ít người từng bị người lớn nhắc: "Cứ ngồi đó xem TV hoài, coi chừng hư não". Nghe qua tưởng như chỉ là một câu mắng quen thuộc của ông bà, cha mẹ. Nhưng một nghiên cứu mới gợi ý rằng lời nhắc ấy có thể không hoàn toàn vô lý.

Vấn đề không chỉ nằm ở chuyện ngồi lâu. Từ trước đến nay, ít vận động đã được xem là yếu tố không có lợi cho tuổi thọ và sức khỏe não bộ, đồng thời có thể liên quan đến nguy cơ Alzheimer cũng như một số bệnh sa sút trí tuệ khác.

Điểm đáng chú ý là với não bộ, không phải kiểu ngồi nào cũng giống nhau. Trong một nghiên cứu mới được công bố trên Alzheimer’s & Dementia: Journal of the Alzheimer’s Association, các nhà khoa học đã theo dõi hơn 1.700 người trưởng thành trong gần 24 năm. Kết quả cho thấy thói quen dành nhiều giờ ngồi trước TV có thể liên quan đến một số thay đổi bất lợi trong não.

Mặt khác, cũng là ngồi lâu, nhưng nếu thời gian ấy được dùng để làm việc, đọc, viết, giải quyết vấn đề hoặc xử lý các nhiệm vụ cần suy nghĩ, kết quả có thể khác.

Kết quả cho thấy ở nhóm nam giới thường xuyên xem TV vào tuổi trung niên, một số vùng não liên quan đến các thay đổi sớm của bệnh Alzheimer có thể tích nhỏ hơn.

Nhóm này cũng có nhiều dấu hiệu tổn thương não liên quan đến suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ hơn. Mối liên hệ tương tự không được ghi nhận rõ ở nữ giới.

Ngược lại, những người có công việc đòi hỏi phải ngồi phần lớn thời gian trong ngày lại có hình ảnh não bộ nhìn chung khỏe mạnh hơn.

Điều đáng chú ý là khi nhóm nghiên cứu đã tính đến mức độ vận động thể chất tổng thể, kết quả vẫn không thay đổi đáng kể. Nói cách khác, trong nghiên cứu này, việc tập thể dục nhiều hay ít không giải thích được toàn bộ khác biệt giữa các nhóm.

Nghiên cứu được thực hiện như thế nào?

Dữ liệu của nghiên cứu đến từ 1.712 người tham gia trong dự án dài hạn Atherosclerosis Risk in Communities.

Khi tham gia nghiên cứu vào cuối thập niên 1980, những người này đang ở độ tuổi ngoài 50. Họ tự báo cáo tần suất xem TV trong thời gian rảnh và thời gian phải ngồi khi làm việc.

Khoảng 24 năm sau, khi họ ở độ tuổi ngoài 70, nhóm nghiên cứu tiến hành chụp MRI não. Các nhà khoa học tập trung vào những vùng não thường có thay đổi sớm trong bệnh Alzheimer và những bệnh lý sa sút trí tuệ liên quan.

Họ cũng đánh giá các tổn thương chất trắng trong não (WMH), một dấu hiệu có thể liên quan đến bệnh mạch máu nhỏ, suy giảm nhận thức và nguy cơ sa sút trí tuệ.

So với nhóm xem TV rất thường xuyên, những người thường xuyên phải ngồi khi làm việc có ít tổn thương chất trắng hơn. Đồng thời, vỏ não trán, vỏ não đỉnh và vỏ não chẩm của họ cũng có thể tích lớn hơn.

Phát hiện này gợi ý rằng bản thân việc ngồi lâu chưa chắc là yếu tố đáng lo nhất. Bối cảnh của việc ngồi, chẳng hạn xem TV hay làm việc trí óc, mới là điểm cần chú ý.

Vì sao ngồi xem TV có sự khác biệt với ngồi làm việc?

Xem TV thường được xem là một hoạt động thụ động về mặt nhận thức. Người xem có thể tiếp nhận nội dung trong thời gian dài mà không cần lên kế hoạch, giải quyết vấn đề hay đưa ra quyết định liên tục.

Trong khi đó, công việc văn phòng dù cũng phải ngồi nhiều nhưng thường đòi hỏi não hoạt động. Người làm việc có thể phải đọc, viết, lập kế hoạch, ra quyết định, xử lý thông tin hoặc giải quyết vấn đề.

Các nghiên cứu trước đây gợi ý những hoạt động kích thích trí não như vậy có thể giúp xây dựng dự trữ nhận thức (cognitive reserve). Hiểu đơn giản, đây là khả năng giúp não thích ứng tốt hơn trước các thay đổi liên quan đến tuổi tác.

Vì vậy, cùng là ngồi, nhưng ngồi xem TV trong trạng thái thụ động có thể khác với ngồi để làm một việc khiến não phải tham gia tích cực.

Nam giới có thể bị ảnh hưởng rõ hơn khi ngồi xem TV lâu: Nguyên nhân sự khác biệt này là gì?

Một điểm khiến nhóm nghiên cứu chú ý là mối liên hệ giữa xem TV và cấu trúc não được ghi nhận rõ hơn ở nam giới so với nữ giới.

Natan Feter, nhà khoa học sinh học tại Đại học Nam California, chia sẻ với ScienceAlert rằng kết quả này có thể được giải thích bằng nhiều yếu tố.

Một trong những khả năng là nam và nữ tích lũy thời gian ngồi theo những cách khác nhau. Chẳng hạn, phụ nữ có thể thường xuyên đứng dậy hoặc ngắt quãng thời gian ngồi hơn, thay vì ngồi liên tục trong thời gian dài.

Một số nghiên cứu trước đây cũng ghi nhận phụ nữ có xu hướng xem TV theo từng đoạn ngắn, dù tổng thời gian xem có thể nhiều hơn. Trong khi đó, nam giới thường thích xem thể thao hoặc phim, những nội dung dễ khiến người xem ngồi nhiều giờ liền trên ghế.

Bên cạnh đó, hormone, lối sống, trách nhiệm chăm sóc con cái hoặc sự khác biệt trong quá trình lão hóa não bộ giữa nam và nữ cũng có thể góp phần tạo nên kết quả này.

Tuy vậy, nghiên cứu vẫn cần được hiểu thận trọng. Dữ liệu về thời gian xem TV và thời gian ngồi khi làm việc đều do người tham gia tự báo cáo, nên có thể kém chính xác hơn so với dữ liệu được đo bằng thiết bị khách quan.

Quan trọng hơn, nghiên cứu không chứng minh rằng xem TV trực tiếp gây ra thay đổi cấu trúc não. Kết quả chỉ cho thấy người xem TV nhiều ở tuổi trung niên có xu hướng xuất hiện một số thay đổi bất lợi trong não khi lớn tuổi hơn.

Ngoài ra, một số yếu tố lối sống khác như ăn vặt, uống rượu, nằm ngả người lâu hoặc ngủ gật trong lúc xem TV cũng có thể ảnh hưởng đến kết quả, nhưng chưa được đo lường đầy đủ.

Dù vậy, nghiên cứu vẫn có điểm đáng chú ý. Nhóm nghiên cứu đã theo dõi người tham gia trong gần 1/4 thế kỷ, sử dụng hình ảnh MRI não và ghi nhận kết quả nhìn chung nhất quán qua nhiều phân tích.

Vì thế, không nên hiểu đơn giản rằng xem TV là hại não. Điều nghiên cứu gợi ý là khi nói về việc ngồi lâu, chúng ta cũng cần nhìn vào bối cảnh của việc ngồi: đó là ngồi thụ động trước TV, hay ngồi để làm những việc khiến não phải đọc, viết, lập kế hoạch và xử lý thông tin.

Não cần được 'vận động' ngay cả khi cơ thể đang ngồi

Một số nghiên cứu trước đây từng gợi ý người đọc sách có thể sống lâu hơn gần 2 năm so với người không đọc sách. Điều này làm nổi bật một điểm thú vị: khi cơ thể đang ngồi yên, não vẫn có thể ở trạng thái chủ động hoặc thụ động.

Những hoạt động như đọc sách, giải câu đố, làm đồ thủ công, nhắn tin hoặc bất kỳ việc gì khiến não phải xử lý thông tin có thể tạo ra khác biệt. Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu nhấn mạnh vẫn cần thêm nghiên cứu để xác nhận điều này.

Vì vậy, nếu tối nay bạn định “cày” thêm vài tập phim, hãy thử cho mình vài khoảng nghỉ giữa chừng. Não bộ có thể sẽ cần những phút đứng dậy, đi lại hoặc làm một việc khác. Bởi vì, các nền tảng xem phim trực tuyến ngày nay đã hạn chế những đoạn quảng cáo bắt buộc để người xem tạm rời khỏi màn hình.