Virus Nipah có nguy hiểm như Covid-19?
Tỷ lệ tử vong do virus Nipah dao động từ 40 - 75%. Hiện nay, bệnh chưa có vaccine và chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho cả người và động vật.
Nội Bài, Tân Sơn Nhất cùng các cảng hàng không trên cả nước đã tăng cường giám sát hành khách đến từ vùng có dịch virus Nipah nhằm ngăn ngừa nguy cơ dịch xâm nhập vào Việt Nam.
Những hướng dẫn của Bộ Y tế về dịch virus Nipah
Tình hình dịch virus Nipah
Trái với những tin đồn về một ổ dịch virus Nipah đang bùng phát, giới chức Ấn Độ đưa tin mới chỉ có 2 ca nhiễm virus Nipah tại bang Tây Bengal, đồng thời bác bỏ thông tin về sự lây lan diện rộng.
Tuy nhiên, dù số ca ghi nhận ít và các mẫu xét nghiệm nghi nhiễm cho kết quả âm tính, giới chuyên môn nhấn mạnh chưa thể kết luận đợt bùng phát đã chấm dứt.
Thời gian ủ bệnh của virus Nipah có thể dao động rộng, từ 4 đến 14 ngày, khiến việc giám sát người tiếp xúc cần duy trì nghiêm ngặt trong thời gian dài.
Các chuyên gia cho rằng ổ dịch chỉ nên được xem là kết thúc khi không xuất hiện ca mới sau một giai đoạn theo dõi liên tục, trong đó có ý kiến nêu mốc khoảng ba tháng. Điểm khó của Nipah là biến thiên ủ bệnh và khả năng diễn tiến nặng nhanh ở một phần bệnh nhân, nên chỉ một “khoảng trống giám sát” ngắn cũng có thể tạo ra lỗ hổng kiểm soát.
Thực tế, các ổ dịch Nipah thường bùng lên theo kiểu khu trú (trong gia đình hoặc bệnh viện) thay vì lan rộng nhanh như các virus đường hô hấp có khả năng truyền mạnh. Vì vậy, điều quan trọng là không đánh đồng “ít ca” với “an toàn tuyệt đối”, mà phải coi đó là cơ hội để dập ổ dịch triệt để bằng truy vết và kiểm soát nhiễm khuẩn.
Virus Nipah nguy hiểm ra sao?
Virus Nipah lần đầu được phát hiện sau một đợt bùng phát liên quan lợn và người tại Malaysia và Singapore vào năm 1999. Khi đó, hơn 300 người nhiễm với trên 100 ca tử vong, buộc chính phủ phải tiêu hủy hơn 1 triệu con lợn, tạo cú sốc kinh tế lớn. Từ đây, Nipah trở thành mối đe dọa y tế công cộng được theo dõi sát tại khu vực.
Sự nguy hiểm của Nipah khiến giới y tế toàn cầu lo ngại chủ yếu vì tỷ lệ tử vong rất cao, được ước tính khoảng 40% đến 75% tùy vào chủng virus và năng lực điều trị của lực lượng y tế tại chỗ.
Đáng chú ý, đến nay thế giới vẫn chưa có vắc-xin hay thuốc điều trị đặc hiệu được phê duyệt rộng rãi; phần lớn can thiệp y khoa hiện dựa vào chăm sóc hỗ trợ tích cực và xử trí biến chứng.
Người nhiễm Nipah thường khởi phát với các triệu chứng dễ nhầm lẫn như sốt, đau đầu, đau cơ, đôi khi kèm ho, đau họng, khó thở.
Tuy nhiên, bệnh có thể diễn tiến nhanh đến suy hô hấp và đặc biệt là viêm não cấp, với các dấu hiệu thần kinh nặng như lú lẫn, co giật, hôn mê có thể xuất hiện chỉ sau vài ngày.
Một điểm đáng lo khác là hậu quả lâu dài ở nhóm sống sót: khoảng 20% có thể chịu di chứng thần kinh kéo dài, làm giảm chất lượng sống và gánh nặng y tế.
Thậm chí, tài liệu y khoa từng ghi nhận khả năng virus “tái hoạt” gây viêm não sau nhiều năm, khiến việc theo dõi hậu bệnh và cảnh giác lâm sàng càng trở nên cần thiết.
Nipah lây thế nào và vì sao khó bùng phát “quét thành phố” như Covid-19?
Virus Nipah có vật chủ tự nhiên được xác định là dơi ăn quả (thường gọi dơi ngựa). Con người có thể nhiễm virus khi ăn/uống thực phẩm bị nhiễm dịch tiết của dơi, như trái cây hoặc nhựa cây thốt nốt/chà là chưa qua xử lý.
Ngoài ra, Nipah có thể lây qua tiếp xúc với vật nuôi bị bệnh, trong đó lợn từng là mắt xích quan trọng trong các đợt bùng phát lịch sử.
Nguy hiểm hơn, Nipah có thể lây từ người sang người qua giọt bắn hô hấp hoặc dịch cơ thể, đặc biệt trong môi trường chăm sóc y tế nếu quy trình phòng hộ không chặt.
Tuy vậy, theo các chuyên gia, để lây Nipah thường cần tiếp xúc rất gần, như chăm sóc bệnh nhân, xử lý xác động vật, hoặc tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết. Cho nên virus ít có khả năng tạo ra các làn sóng lây lan “quét” qua đô thị chỉ trong vài ngày như Covid-19.
Rủi ro lớn nhất của Nipah nằm ở kịch bản hình thành ổ dịch khu trú trong gia đình hoặc bệnh viện.
Vì thế, chiến lược kiểm soát hiệu quả nhất thường là phát hiện sớm, cách ly nhanh, và kỷ luật kiểm soát nhiễm khuẩn trong cơ sở y tế, thay vì chỉ trông chờ vào các biện pháp diện rộng.
Người dân cần làm gì để phòng tránh virus Nipah?
Để giảm nguy cơ lây nhiễm, Bộ Y tế khuyến cáo người dân thực hiện nghiêm các biện pháp sau:
Người dân nên hạn chế đến các khu vực đang ghi nhận ca bệnh do virus Nipah nếu không thực sự cần thiết. Trường hợp trở về từ vùng có dịch, cần tự theo dõi sức khỏe trong vòng 14 ngày.
Nếu xuất hiện các triệu chứng như đau đầu, đau cơ, nôn mửa, đau họng, chóng mặt, buồn ngủ, lú lẫn hoặc co giật, cần liên hệ ngay với cơ sở y tế gần nhất, hạn chế tiếp xúc với người khác và thông báo rõ tiền sử dịch tễ cho nhân viên y tế.
Đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm bằng cách thực hiện ăn chín, uống sôi; rửa sạch và gọt vỏ trái cây trước khi ăn; không sử dụng trái cây có dấu hiệu bị động vật như dơi hoặc chim cắn, gặm.
Người dân cũng cần tránh uống các loại nhựa cây tươi hoặc chưa qua chế biến như nhựa thốt nốt hay nhựa dừa sống.
Ngoài ra, cần hạn chế tiếp xúc gần với các loài động vật có nguy cơ lây truyền cao, đặc biệt là dơi ăn quả. Sau khi tiếp xúc, giết mổ hoặc xử lý động vật, cần rửa tay kỹ bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn.
Khi chăm sóc hoặc tiếp xúc với người nghi ngờ mắc bệnh, cần sử dụng khẩu trang, găng tay và phương tiện bảo hộ cá nhân, đồng thời rửa tay sạch sau khi tiếp xúc.
