Nữ CEO Việt đưa AI dịch thuật vào bệnh viện Mỹ, tháo gỡ rào cản ngôn ngữ để cứu người

Nữ CEO Việt 33 tuổi mang AI dịch thuật vào bệnh viện Mỹ, tháo gỡ rào cản ngôn ngữ để cứu người

Linh Phạm (Phạm Hồng Linh), nữ CEO người Việt 33 tuổi, là đồng sáng lập Lexi, một nền tảng AI dịch thuật chuyên biệt cho y tế, nhằm hỗ trợ bệnh nhân không thông thạo tiếng Anh tại Mỹ. Dự án vừa nhận tài trợ 60.000 USD từ MassTech để triển khai chương trình thí điểm tại một khoa của Bệnh viện đa khoa Massachusetts từ tháng 1. Lexi được phát triển tại Boston, tập trung vào dịch thuật thời gian thực trong môi trường y khoa, nơi sai sót ngôn ngữ có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng bệnh nhân.

Ý tưởng Lexi bắt nguồn từ câu chuyện ám ảnh về một bé gái gốc Việt tử vong vì lỗi dịch thuật khi khám bệnh. Nhận thấy các công cụ phổ biến như Google hay Microsoft Translate chưa đáp ứng tốt ngôn ngữ châu Á và thuật ngữ y tế, Linh cùng đồng sáng lập Siddharth UR xây dựng Lexi với lớp từ vựng y khoa chuyên sâu, sử dụng máy học để nâng cao độ chính xác. Sản phẩm được bán trực tiếp cho bệnh viện, giúp bệnh nhân trao đổi với bác sĩ bằng tiếng mẹ đẻ mà không cần thiết bị hay chi phí riêng.

Từ năm 2025, Lexi đã ký hợp đồng thí điểm và hợp đồng thường niên với nhiều trung tâm y tế cộng đồng tại bang Massachusetts, trong đó có các cơ sở phục vụ hàng chục nghìn bệnh nhân mỗi năm. Phản hồi từ bệnh viện cho thấy Lexi không chỉ nhanh và chính xác hơn gọi phiên dịch viên truyền thống, mà còn bảo đảm quyền riêng tư cho bệnh nhân. Thành công này giúp Lexi giành nhiều giải thưởng khởi nghiệp uy tín, đồng thời mở ra triển vọng cải thiện công bằng y tế cho cộng đồng nhập cư tại Mỹ.

Đọc thêm những thông tin nổi bật khác trong ngày

Các nhà khoa học đã vô tình tạo ra phôi chuột 6 chân như trong phim Avatar

Trong một nghiên cứu tình cờ nhưng mang tính đột phá, các nhà khoa học tại Viện Khoa học Gulbenkian đã tạo ra một phôi chuột có 6 chân, do bất hoạt gen Tgfbr1 - loại protein giữ vai trò then chốt trong quá trình phát triển phôi thai. Thay vì ảnh hưởng đến tủy sống như mục tiêu ban đầu, phôi biến đổi gen lại phát triển thêm một cặp chân ở vị trí lẽ ra hình thành cơ quan sinh dục ngoài.

Nhóm nghiên cứu phát hiện Tgfbr1 đóng vai trò quyết định "số phận" của các cấu trúc phôi nguyên thủy, bằng cách điều chỉnh cách DNA gấp lại trong không gian 3 chiều. Khi protein này bị thiếu hụt, các gen liên quan đến chi sau được kích hoạt, khiến mô dự kiến trở thành bộ phận sinh dục chuyển hướng phát triển thành chân. Phát hiện này cho thấy mô phôi có độ linh hoạt cao hơn nhiều so với những gì giới khoa học từng nghĩ.

Hình ảnh phôi chuột 6 chân lập tức gợi liên tưởng đến các sinh vật trên hành tinh Pandora trong phim Avatar. Dù phôi chuột này không thể sống sót ngoài tử cung, nghiên cứu công bố trên Nature Communications đã mở ra hướng tiếp cận mới trong việc hiểu cách cấu trúc 3D của DNA chi phối sự phát triển, tiến hóa của sinh vật, và có thể giúp giải thích vì sao một số loài mất chi trong khi loài khác vẫn giữ được chúng.

Bệnh nhân bị mổ nhầm bên não, bệnh viện thừa nhận sai sót nhưng từ chối bồi thường 10,5 tỷ đồng

Ủy ban Y tế thành phố Bao Đầu, khu tự trị Nội Mông (Trung Quốc), đang điều tra đơn tố cáo liên quan đến sai sót của một ca phẫu thuật tại Bệnh viện Trung tâm Bao Đầu. Theo Oriental Daily, bệnh viện đã khoan mở nhầm hộp sọ bên trái của bệnh nhân xuất huyết não phải, sau đó mới đóng lại và tiếp tục mổ đúng vị trí. Sai sót này được chính bệnh viện thừa nhận trong văn bản giải trình.

Bệnh nhân là ông Wang, nhập viện cấp cứu tháng 1/2023 vì xuất huyết não diện rộng vùng nhân nền bên phải. Sau ca mổ kéo dài nhiều giờ, ông rơi vào tình trạng liệt nửa người, rối loạn ngôn ngữ và nhiễm trùng, hiện phải nằm liệt giường. Dù thừa nhận đã mở nhầm bên não, phía bệnh viện cho rằng sai sót không ảnh hưởng đến tính mạng hay quá trình hồi phục, đồng thời khẳng định các di chứng là hậu quả tất yếu của tổn thương não trước phẫu thuật.

Gia đình bệnh nhân phản bác lập luận này và yêu cầu bồi thường 3 triệu nhân dân tệ (khoảng 10,5 tỷ đồng). Trước đó, bệnh viện từng hỗ trợ chi phí điều trị và tiền thuê người chăm sóc, nhưng đã dừng chi trả từ đầu năm nay, khiến gia đình lâm vào khủng hoảng tài chính. Hiện Ủy ban Y tế thành phố Bao Đầu đang tiếp tục xác minh mức độ sai phạm chuyên môn và trách nhiệm dân sự liên quan đến vụ việc.

Phát hiện dạng sống lạ chưa từng biết đến đang tồn tại trong cơ thể người

Các nhà khoa học vừa phát hiện một dạng thực thể sinh học hoàn toàn mới trong cơ thể người, được gọi là obelisk. Những thực thể này nhỏ hơn cả virus, không hoạt động như vi sinh vật thông thường và được cho là đại diện cho một kiểu tồn tại sinh học khác biệt. Obelisk có cấu trúc RNA vòng, mang nhiều điểm tương đồng với viroid - tác nhân gây bệnh ở thực vật - nhưng điều bất ngờ là chúng lại xuất hiện trong các vi khuẩn sống trong cơ thể người.

Qua phân tích các cơ sở dữ liệu di truyền quy mô lớn trên toàn cầu, nhóm nghiên cứu phát hiện không chỉ một mà hàng nghìn biến thể obelisk khác nhau, chủ yếu tồn tại trong vi khuẩn ở khoang miệng và đường ruột. Theo Matthew Sullivan từ Đại học Ohio State, hiện vẫn chưa rõ obelisk ảnh hưởng như thế nào đến sức khỏe con người, cũng như liệu chúng vô hại hay có vai trò sinh học quan trọng nào.

Nghiên cứu do Andrew Fire, chủ nhân giải Nobel Y sinh 2006 thuộc Đại học Stanford, dẫn dắt và công bố trên Royal Society Open Science. Phát hiện này đang thách thức hiểu biết hiện tại về hệ sinh học trong cơ thể người, đồng thời đặt ra câu hỏi lớn: liệu còn bao nhiêu dạng thực thể sinh học khác đang âm thầm tồn tại mà khoa học chưa từng nhận diện.

Lần đầu tiên phát hiện một con bò biết dùng chổi chà sàn để gãi lưng

Một nghiên cứu mới công bố trên Current Biology cho thấy hành vi sử dụng công cụ đa năng, vốn được xem là dấu mốc quan trọng trong tiến hóa loài người, đã lần đầu tiên được quan sát ở một con bò nuôi tại Áo. Công trình do nhóm khoa học thuộc Đại học Thú y Vienna thực hiện, khiến giới nghiên cứu bất ngờ vì trước đây hành vi này hầu như chỉ được ghi nhận ở người và tinh tinh.

Đối tượng nghiên cứu là một con bò giống bò nâu Thụy Sĩ tên Veronika. Con bò này đã chủ động sử dụng chổi chà sàn như một công cụ để gãi các vùng cơ thể khó tiếp cận. Qua các thí nghiệm có kiểm soát, nhóm nghiên cứu nhận thấy Veronika không sử dụng vật thể một cách ngẫu nhiên, mà điều chỉnh cách tiếp xúc tùy theo độ nhạy cảm của từng vùng cơ thể, cho thấy khả năng khai thác linh hoạt nhiều chức năng của cùng một công cụ.

Theo các tác giả, hành vi này đáp ứng đầy đủ định nghĩa khoa học về sử dụng công cụ, thậm chí còn thể hiện mức độ tinh vi khi con bò, không có tay, đã học cách điều khiển công cụ bằng miệng. Dù được xếp vào dạng sử dụng công cụ "vị kỷ" (tác động lên chính cơ thể), phát hiện này vẫn mở ra những câu hỏi lớn về nhận thức, trí thông minh và khả năng tiến hóa hành vi ở các loài gia súc, vốn lâu nay bị đánh giá thấp trong nghiên cứu khoa học.

Gần 100 năm chờ một giọt hắc ín rơi, thí nghiệm lâu nhất lịch sử khoa học

Tại Đại học Queensland, thí nghiệm giọt nhựa đường (Pitch Drop Experiment) đã âm thầm diễn ra từ năm 1927 đến nay, trở thành thí nghiệm trong phòng thí nghiệm kéo dài lâu nhất thế giới. Do Thomas Parnell khởi xướng, thí nghiệm nhằm chứng minh rằng nhựa đường, dù trông như chất rắn ở nhiệt độ phòng, thực chất là một chất lỏng có độ nhớt cực cao, gấp khoảng 100 tỷ lần nước.

Sau khi phễu nhựa đường được cắt vào năm 1930, phải mất 8 năm giọt đầu tiên mới rơi. Tính đến nay, sau 96 năm, mới chỉ có 9 giọt nhựa đường nhỏ xuống, giọt gần nhất xuất hiện năm 2014. Điều trớ trêu là chưa từng có ai trực tiếp chứng kiến khoảnh khắc một giọt rơi, dù thí nghiệm luôn được giám sát và phát trực tiếp. Cả Parnell và người kế nhiệm John Mainstone đều qua đời trước khi tận mắt thấy điều đó xảy ra.

Hiện thí nghiệm do Andrew White phụ trách và đã được ghi nhận trong Sách Kỷ lục Guinness là thí nghiệm hoạt động liên tục lâu nhất thế giới. Với công chúng, gần một thế kỷ trôi qua là quá dài. Nhưng với khoa học, hành trình chờ đợi những giọt hắc ín chậm chạp này vẫn đang tiếp diễn.

Thanh Trang