Đừng sợ sinh thiết: 360 độ về giải phẫu bệnh và sự thật phía sau chẩn đoán ung thư

Đừng sợ sinh thiết: 360° về giải phẫu bệnh và sự thật phía sau chẩn đoán ung thư

Nghe hai chữ "sinh thiết" từ bác sĩ, nhiều người cảm tưởng như mình vừa nhận tin sét đánh ngang tai. Không ít người lo lắng rằng sinh thiết đồng nghĩa với ung thư, thậm chí sợ thủ thuật này có thể làm bệnh nặng hơn. Vậy, trên thực tế nên hiểu thế nào cho đúng?

Trong bài này

01Một mẫu mô nhỏ có thể thay đổi cả hướng điều trị02Sinh thiết là gì và vì sao không đáng sợ như nhiều người nghĩ?03Chuyện gì diễn ra trong những ngày chờ kết quả sinh thiết?04Giải phẫu bệnh không chỉ trả lời câu hỏi "có ung thư hay không?"05Cầm kết quả sinh thiết trên tay, chúng ta nên hỏi bác sĩ những gì?06Chẩn đoán sớm luôn mang lại nhiều cơ hội hơn

Trong suy nghĩ của nhiều người, những quyết định quan trọng trong điều trị thường gắn liền với bác sĩ khám bệnh, bác sĩ phẫu thuật hay các phương pháp điều trị hiện đại. Thế nhưng, phía sau những quyết định ấy còn có một chuyên ngành âm thầm hơn rất nhiều: giải phẫu bệnh.

Trong tập 13 vodcast Wellbeing - Hành trình vui khỏe, TS BS. Trần Hương Giang, Trưởng khoa Giải phẫu bệnh, Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh đã chia sẻ nhiều câu chuyện và góc nhìn để hiểu rõ hơn về một chuyên ngành có thể được xem là "nền tảng" của y học chính xác hiện đại.

01

Một mẫu mô nhỏ có thể thay đổi cả hướng điều trị

Sau hơn 20 năm làm việc trong lĩnh vực giải phẫu bệnh, TS BS. Trần Hương Giang vẫn nhớ rất nhiều trường hợp mà chỉ một kết quả sinh thiết đã làm thay đổi hoàn toàn hành trình điều trị của người bệnh.

Một trong những trường hợp được chị chia sẻ trong chương trình là một bệnh nhân phát hiện tổn thương đơn độc ở phổi sau khi đi khám sức khỏe. Hình ảnh học ban đầu khiến các bác sĩ nghĩ nhiều đến khả năng ung thư phổi. Với bất kỳ ai, chỉ riêng nghi ngờ ấy cũng đủ tạo ra áp lực tâm lý rất lớn cho bản thân người bệnh và gia đình.

Tuy nhiên, khi mẫu mô được gửi đến khoa Giải phẫu bệnh và trải qua quá trình phân tích, kết quả cuối cùng lại cho thấy đây là một trường hợp lao phổi.

Sự khác biệt giữa hai chẩn đoán này không chỉ nằm ở tên gọi bệnh. Nếu là ung thư phổi, người bệnh có thể phải trải qua phẫu thuật, hóa trị hoặc nhiều phương pháp điều trị chuyên sâu khác. Trong khi đó, với chẩn đoán lao phổi, hướng điều trị có thể hoàn toàn khác, chủ yếu dựa trên điều trị nội khoa và theo dõi đáp ứng.

Hồ sơ ca bệnh

Bước 1

Phát hiện tổn thương đơn độc ở phổi

Bước 2

Hình ảnh học ban đầu: nghĩ nhiều đến khả năng ung thư phổi

Bước 3

Mẫu mô được gửi đến khoa Giải phẫu bệnh

Kết quả cuối cùng

Lao phổi

Sự khác biệt giữa hai chẩn đoán này không chỉ nằm ở tên gọi bệnh.

Nếu là ung thư phổi

Nếu là ung thư phổi, người bệnh có thể phải trải qua phẫu thuật, hóa trị hoặc nhiều phương pháp điều trị chuyên sâu khác.

Với chẩn đoán lao phổi

Trong khi đó, với chẩn đoán lao phổi, hướng điều trị có thể hoàn toàn khác, chủ yếu dựa trên điều trị nội khoa và theo dõi đáp ứng.

“

Một kết quả sinh thiết có thể thay đổi hoàn toàn quyết định điều trị cho người bệnh.

TS BS. Trần Hương Giang

Trưởng khoa Giải phẫu bệnh, Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh

Nhìn từ góc độ chuyên môn, đây là một ví dụ điển hình cho thấy vì sao bác sĩ không thể đưa ra quyết định điều trị chỉ dựa trên những nghi ngờ ban đầu hay kết quả hình ảnh học.

Theo TS BS. Trần Hương Giang, điều quan trọng nhất của giải phẫu bệnh không chỉ là đưa ra một chẩn đoán, mà là mang đến một chẩn đoán đúng. Bởi trong y học, điều trị đúng luôn bắt đầu từ việc hiểu chính xác người bệnh đang mắc bệnh gì.

Và đôi khi, chỉ một lát cắt mô dưới kính hiển vi cũng có thể trở thành mảnh ghép quyết định cho cả quá trình điều trị phía trước.

02

Sinh thiết là gì và vì sao không đáng sợ như nhiều người nghĩ?

Có lẽ hiếm thuật ngữ y khoa nào khiến người bệnh lo lắng như hai chữ "sinh thiết".

Trong thực tế khám chữa bệnh, không ít người cảm thấy hoang mang ngay khi được bác sĩ đề nghị thực hiện thủ thuật này. Một số mặc nhiên cho rằng sinh thiết đồng nghĩa với ung thư. Một số khác lại lo sợ việc đưa kim vào tổn thương sẽ khiến tế bào ung thư lan rộng hơn.

Những cảm xúc ấy hoàn toàn dễ hiểu. Bởi với đa số mọi người, sinh thiết thường xuất hiện ở thời điểm họ đang phải đối mặt với một dấu hiệu bất thường nào đó về sức khỏe.

Tuy nhiên, theo TS BS. Trần Hương Giang, điều đầu tiên cần hiểu là sinh thiết không phải là kết luận. Đó là công cụ giúp bác sĩ tìm ra kết luận.

Nói một cách đơn giản, sinh thiết là thủ thuật lấy một phần mô hoặc tế bào từ vị trí nghi ngờ để phân tích dưới kính hiển vi. Từ mẫu bệnh phẩm này, bác sĩ giải phẫu bệnh sẽ xác định bản chất thực sự của tổn thương. Kết quả có thể là viêm, có thể là nhiễm trùng, có thể là một khối u lành tính và cũng có thể là ung thư.

Hiểu nhanh: Sinh thiết là gì?

Nói một cách đơn giản, sinh thiết là thủ thuật lấy một phần mô hoặc tế bào từ vị trí nghi ngờ để phân tích dưới kính hiển vi. Từ mẫu bệnh phẩm này, bác sĩ giải phẫu bệnh sẽ xác định bản chất thực sự của tổn thương. Có thể là:

Viêm

Nhiễm trùng

Khối u lành tính

Ung thư

“

Có những trường hợp trước sinh thiết nghĩ là lành tính nhưng sau sinh thiết kết quả lại là ung thư. Ngược lại cũng có những trường hợp trước sinh thiết nghĩ là ung thư nhưng sau sinh thiết lại là lành tính.

Trước sinh thiết

Nghĩ là lành tính

→

Sau sinh thiết

Ung thư

Trước sinh thiết

Nghĩ là ung thư

→

Sau sinh thiết

Lành tính

TS BS. Trần Hương Giang

Trưởng khoa Giải phẫu bệnh, Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh

Chính điều đó cho thấy hình ảnh học, triệu chứng lâm sàng hay các dự đoán ban đầu dù rất quan trọng vẫn chưa phải là câu trả lời cuối cùng. Trong nhiều trường hợp, chỉ khi quan sát trực tiếp các tế bào và mô bệnh học, bác sĩ mới có thể xác định chính xác bản chất của tổn thương.

Một hiểu lầm khác cũng rất phổ biến là sinh thiết có thể làm ung thư lan ra hoặc "gieo rắc" tế bào ung thư.

Theo TS BS. Trần Hương Giang, nguy cơ này trên thực tế là rất thấp bởi sinh thiết được thực hiện theo các quy trình chặt chẽ, từ việc lựa chọn vị trí lấy mẫu đến kỹ thuật thực hiện.

Thậm chí, từ góc độ chuyên môn, điều đáng lo hơn không phải là sinh thiết mà là việc trì hoãn sinh thiết do sợ hãi.

"Điều đáng lo không phải là sinh thiết. Điều đáng lo là người bệnh vì quá sợ nên trì hoãn chẩn đoán và làm mất đi cơ hội được phát hiện sớm, điều trị sớm."

03

Chuyện gì diễn ra trong những ngày chờ kết quả sinh thiết?

Đối với người bệnh, khoảng thời gian từ lúc sinh thiết đến khi nhận được kết quả thường là những ngày đầy thấp thỏm.

Nhiều người tự hỏi vì sao chỉ một mẫu mô rất nhỏ lại có thể mất nhiều ngày, thậm chí lâu hơn mong đợi, mới có kết quả cuối cùng.

Theo TS BS. Trần Hương Giang, phía sau một phiếu kết quả giải phẫu bệnh là cả một quy trình gồm rất nhiều công đoạn khác nhau, đòi hỏi sự phối hợp của bác sĩ lâm sàng, kỹ thuật viên và bác sĩ giải phẫu bệnh.

Phối hợp

Bác sĩ lâm sàngKỹ thuật viênBác sĩ giải phẫu bệnh

Mọi thứ bắt đầu ngay từ thời điểm lấy mẫu.

1

Lấy mẫu

Không phải bất kỳ vị trí nào trên tổn thương cũng có giá trị như nhau. Bác sĩ cần lựa chọn khu vực đại diện nhất cho bệnh lý để đảm bảo mẫu mô thu được phản ánh đúng bản chất của tổn thương.

2

Cố định

Sau đó, mẫu bệnh phẩm được cố định trong dung dịch phù hợp nhằm bảo tồn cấu trúc mô trước khi chuyển về khoa Giải phẫu bệnh.

3

Xử lý và tạo tiêu bản

Tại đây, mẫu mô tiếp tục trải qua hàng loạt công đoạn như xử lý hóa chất, đúc mô, cắt lát cực mỏng, nhuộm màu và tạo thành các tiêu bản để quan sát dưới kính hiển vi.

Xử lý hóa chất → Đúc mô → Cắt lát cực mỏng → Nhuộm màu → Tạo thành các tiêu bản

4

Quan sát dưới kính hiển vi

Những lát cắt ấy mỏng đến mức mắt thường gần như không thể nhận ra chi tiết. Nhưng dưới kính hiển vi, chúng lại chứa vô số thông tin có giá trị về cấu trúc mô, hình thái tế bào và những thay đổi bệnh lý đang diễn ra bên trong cơ thể.

5

Đưa ra kết luận

Trường hợp có đặc điểm điển hình

Bác sĩ có thể đưa ra kết luận tương đối nhanh chóng.

Ca bệnh phức tạp

Đòi hỏi thực hiện thêm nhiều bước khác như:

Hóa mô miễn dịchXét nghiệm sinh học phân tửKhảo sát geneHội chẩn giữa nhiều chuyên gia

… trước khi đưa ra chẩn đoán cuối cùng.

Không phải bất kỳ vị trí nào trên tổn thương cũng có giá trị như nhau. Bác sĩ cần lựa chọn khu vực đại diện nhất cho bệnh lý để đảm bảo mẫu mô thu được phản ánh đúng bản chất của tổn thương.

Sau đó, mẫu bệnh phẩm được cố định trong dung dịch phù hợp nhằm bảo tồn cấu trúc mô trước khi chuyển về khoa Giải phẫu bệnh.

Tại đây, mẫu mô tiếp tục trải qua hàng loạt công đoạn như xử lý hóa chất, đúc mô, cắt lát cực mỏng, nhuộm màu và tạo thành các tiêu bản để quan sát dưới kính hiển vi.

Những lát cắt ấy mỏng đến mức mắt thường gần như không thể nhận ra chi tiết. Nhưng dưới kính hiển vi, chúng lại chứa vô số thông tin có giá trị về cấu trúc mô, hình thái tế bào và những thay đổi bệnh lý đang diễn ra bên trong cơ thể.

Với các trường hợp có đặc điểm điển hình, bác sĩ có thể đưa ra kết luận tương đối nhanh chóng. Tuy nhiên, cũng có những ca bệnh phức tạp đòi hỏi thực hiện thêm nhiều bước khác như hóa mô miễn dịch, xét nghiệm sinh học phân tử, khảo sát gene hoặc hội chẩn giữa nhiều chuyên gia trước khi đưa ra chẩn đoán cuối cùng.

Chính vì vậy, theo TS BS. Trần Hương Giang, thời gian chờ đợi không đơn thuần là khoảng thời gian "đọc kết quả", mà là khoảng thời gian để cả hệ thống cùng làm việc nhằm đảm bảo tính chính xác.

Chính xác

Nhanh

Một kết quả chính xác còn quan trọng hơn rất nhiều so với một kết quả trả lời nhanh.

TS BS. Trần Hương Giang

Trưởng khoa Giải phẫu bệnh, Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh

Với người bệnh, cảm giác sốt ruột là điều hoàn toàn tự nhiên. Nhưng trong nhiều trường hợp, vài ngày chờ đợi có thể giúp đổi lại một chẩn đoán đúng và một kế hoạch điều trị phù hợp hơn rất nhiều về sau.

04

Giải phẫu bệnh không chỉ trả lời câu hỏi "có ung thư hay không?"

Nhiều người nghĩ rằng nhiệm vụ của giải phẫu bệnh chỉ là xác nhận một người có mắc ung thư hay không. Thực tế, đây mới chỉ là bước khởi đầu.

Trong y học hiện đại, đặc biệt là trong điều trị ung thư, việc biết một người mắc ung thư vẫn chưa đủ để bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Điều quan trọng hơn là phải hiểu cụ thể đó là loại ung thư nào, tế bào ung thư có đặc điểm gì, mức độ phát triển ra sao và có những dấu ấn sinh học nào có thể ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị.

TS BS. Trần Hương Giang lấy ví dụ về ung thư vú. Ngày nay, bên cạnh chẩn đoán ung thư, bác sĩ còn cần đánh giá nhiều chỉ số khác nhau để xác định liệu người bệnh có phù hợp với điều trị nội tiết, điều trị nhắm trúng đích hoặc các phương pháp điều trị chuyên biệt khác hay không.

Đó cũng là lý do hai người cùng mắc một loại ung thư nhưng có thể nhận hai phác đồ điều trị hoàn toàn khác nhau.

“

Giải phẫu bệnh không chỉ giúp chẩn đoán bệnh mà còn cung cấp rất nhiều thông tin hỗ trợ cho việc lựa chọn thuốc và cá thể hóa điều trị.

TS BS. Trần Hương Giang

Trưởng khoa Giải phẫu bệnh, Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh

Không chỉ đóng vai trò quan trọng trong ung thư, giải phẫu bệnh còn được ứng dụng rộng rãi trong nhiều bệnh lý khác như lao phổi, lao hạch, nấm mũi xoang, lupus, viêm mạch hệ thống hay đánh giá tình trạng thải ghép ở bệnh nhân ghép tạng.

Đó là lý do chuyên ngành này vẫn được xem là một trong những trụ cột quan trọng của y học hiện đại dù phần lớn người bệnh hiếm khi tiếp xúc trực tiếp với các bác sĩ giải phẫu bệnh.

05

Cầm kết quả sinh thiết trên tay, chúng ta nên hỏi bác sĩ những gì?

Trong thời đại của Google và AI, phản xạ đầu tiên của nhiều người khi nhận được kết quả xét nghiệm là tìm kiếm ngay các thuật ngữ xuất hiện trên phiếu kết quả.

Theo TS BS. Trần Hương Giang, điều này không sai. Việc tìm hiểu trước có thể giúp người bệnh chủ động hơn khi trao đổi với bác sĩ.

Tuy nhiên, điều quan trọng là không nên xem những thông tin trên mạng như một kết luận chính thức.

Bởi kết quả giải phẫu bệnh chỉ là một phần trong toàn bộ bức tranh lâm sàng. Để đưa ra chẩn đoán cuối cùng, bác sĩ còn phải kết hợp với triệu chứng, kết quả khám, hình ảnh học và nhiều dữ liệu khác.

“

Người bệnh có thể sử dụng Google hoặc AI để tham khảo, nhưng việc giải thích kết quả và đưa ra quyết định điều trị cuối cùng cần được thực hiện bởi bác sĩ.

TS BS. Trần Hương Giang

Trưởng khoa Giải phẫu bệnh, Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh

Thay vì chỉ hỏi: "Tôi có bị ung thư không?", người bệnh có thể trao đổi với bác sĩ những câu hỏi cụ thể hơn:

• Kết quả này cho thấy tôi đang mắc bệnh gì?
• Kết quả hiện tại đã đủ để kết luận chưa hay cần thêm xét nghiệm khác?
• Bệnh đang ở mức độ nào?
• Kết quả này ảnh hưởng thế nào đến hướng điều trị?
• Bước tiếp theo tôi cần làm là gì?

Những câu hỏi này không chỉ giúp người bệnh hiểu rõ hơn về tình trạng của mình mà còn giúp quá trình trao đổi với bác sĩ hiệu quả và thực tế hơn.

Thay vì chỉ hỏi: "Tôi có bị ung thư không?", người bệnh có thể trao đổi với bác sĩ những câu hỏi cụ thể hơn:

1

Kết quả này cho thấy tôi đang mắc bệnh gì?

2

Kết quả hiện tại đã đủ để kết luận chưa hay cần thêm xét nghiệm khác?

3

Bệnh đang ở mức độ nào?

4

Kết quả này ảnh hưởng thế nào đến hướng điều trị?

5

Bước tiếp theo tôi cần làm là gì?

06

Chẩn đoán sớm luôn mang lại nhiều cơ hội hơn

Khép lại chương trình, TS BS. Trần Hương Giang gửi đến khán giả một thông điệp rất giản dị nhưng cũng là điều cốt lõi trong y học hiện đại.

“

Chẩn đoán sớm, chẩn đoán chính xác là nền tảng của y học chính xác.

TS BS. Trần Hương Giang

Trưởng khoa Giải phẫu bệnh, Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh

Theo bác sĩ, nhiều bệnh lý nguy hiểm, đặc biệt là ung thư, thường không gây triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu. Khi cơ thể bắt đầu xuất hiện dấu hiệu để người bệnh cảm nhận được thì đôi khi bệnh đã tiến triển khá xa.

Trong khi đó, ở cấp độ tế bào, những thay đổi bất thường có thể xuất hiện từ rất sớm. Đó cũng chính là lý do việc tầm soát sức khỏe định kỳ ngày càng được nhấn mạnh trong y học dự phòng.

Thay vì đợi cơ thể lên tiếng bằng đau đớn hoặc các triệu chứng rõ rệt, việc chủ động khám sức khỏe, tầm soát theo khuyến cáo và tuân thủ các chỉ định cần thiết khi có bất thường sẽ giúp mỗi người có thêm cơ hội phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm hơn.

Ở cấp độ tế bào

Những thay đổi bất thường có thể xuất hiện từ rất sớm

Giai đoạn đầu

Thường không gây triệu chứng rõ ràng

Khi cơ thể bắt đầu xuất hiện dấu hiệu

Đôi khi bệnh đã tiến triển khá xa

Tầm soát sức khỏe định kỳ → thêm cơ hội phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm hơn

1

Chủ động khám sức khỏe

2

Tầm soát theo khuyến cáo

3

Tuân thủ các chỉ định cần thiết khi có bất thường

Bởi phía sau mỗi lát cắt tế bào không chỉ là một kết quả xét nghiệm. Đó có thể là điểm khởi đầu cho một quyết định phẫu thuật, một phác đồ điều trị trúng đích, hoặc đơn giản là câu trả lời giúp người bệnh tìm được hướng đi đúng đắn nhất cho hành trình chăm sóc sức khỏe của mình.

▶

Xem đầy đủ tại tập 13 vodcast Wellbeing Giải phẫu bệnh: Hiểu đúng sinh thiết, sớm biết ung thư

Xem ngay →

Quỳnh Như