Hệ vi sinh đường ruột của người cổ đại có khỏe hơn người hiện đại không?
Một nghiên cứu mới cho thấy hàng trăm loài vi khuẩn từng phổ biến trong hệ vi sinh đường ruột có thể đã trở nên hiếm gặp hoặc biến mất, và sự thay đổi này có thể liên quan đến sức khỏe hiện đại.
Trong nghiên cứu công bố trên Nature, các nhà khoa học phân tích hệ vi sinh của nhiều cộng đồng ở châu Phi và Nam Mỹ, qua đó phát hiện hơn 600 loài vi khuẩn có thể từng rất phổ biến trong đường ruột của con người nhưng hiện ít xuất hiện ở phần lớn dân số sống trong xã hội công nghiệp.
Justin Sonnenburg, nhà nghiên cứu hệ vi sinh tại Đại học Stanford và là một trong các tác giả nghiên cứu, cho rằng một số vi khuẩn trong số này có thể từng đóng vai trò có lợi cho sức khỏe.
Ông đặt giả thuyết rằng sự thay đổi mạnh của hệ vi sinh có thể góp phần vào sự gia tăng của một số vấn đề sức khỏe phổ biến ở các nước công nghiệp hóa, từ dị ứng đến sa sút trí tuệ. Tuy nhiên, đây vẫn là hướng nghiên cứu cần thêm bằng chứng.
Hệ vi sinh đường ruột của con người đã thay đổi như thế nào?
Tổ tiên xa xưa của con người từng có hệ vi sinh thích nghi với chế độ ăn gồm thực vật sống và thịt. Thành phần này được cho là bắt đầu thay đổi từ hàng trăm nghìn năm trước, khi con người biết sử dụng lửa để nấu chín thức ăn.
Khoảng 50.000 năm trước, khi con người rời châu Phi và di cư đến nhiều khu vực khác nhau, chế độ ăn vẫn chủ yếu dựa vào săn bắt và hái lượm.
Khoảng 10.000 năm trước, sự xuất hiện của nông nghiệp và cây trồng được thuần hóa có thể tiếp tục tạo ra những thay đổi lớn đối với hệ vi sinh vật đường ruột.
Trong vài thập kỷ gần đây, sự thay đổi còn diễn ra nhanh hơn khi hàng tỷ người chuyển sang chế độ ăn nhiều đường và ngũ cốc tinh chế.
Y học hiện đại cũng góp phần làm thay đổi hệ vi sinh. Kháng sinh đã cứu sống vô số người, nhưng đồng thời có thể tiêu diệt cả những vi khuẩn có lợi trong đường ruột.
848 loài vi khuẩn đường ruột gần như biến mất ở xã hội công nghiệp hóa
Để tìm hiểu hệ vi sinh của con người đã thay đổi ra sao, nhóm nghiên cứu so sánh hai cộng đồng vẫn duy trì nhiều nét của lối sống săn bắt, hái lượm: người Hadza ở Tanzania và người Tsimane ở Bolivia.
Ở người Hadza, hệ vi sinh đường ruột có độ đa dạng cao hơn rõ rệt. Một người Hadza trung bình có khoảng 730 loài vi khuẩn đường ruột, trong khi con số này ở người sống tại California chỉ khoảng 270 loài.
Khi tiếp tục so sánh với người Tsimane, nhóm nghiên cứu phát hiện 848 loài vi khuẩn cùng xuất hiện ở cả hai cộng đồng nhưng lại hiếm gặp hoặc không còn được tìm thấy ở các xã hội công nghiệp hóa. Trong số đó, 636 loài phổ biến nhất được phân tích sâu hơn.
Điểm đáng chú ý là hai cộng đồng này đã cách biệt về địa lý trong hàng nghìn năm. Người Hadza vẫn sinh sống tại châu Phi, trong khi tổ tiên của người Tsimane rời châu Phi từ khoảng 50.000 năm trước và đến châu Mỹ khoảng 15.000 năm trước.
Vì vậy, việc cả hai cộng đồng ngày nay vẫn cùng mang nhiều loài vi khuẩn đường ruột giống nhau gợi ý rằng những vi khuẩn này có thể đã tồn tại trong cơ thể tổ tiên con người từ trước khi các nhóm dân cư tách xa nhau.
Qua hàng chục nghìn năm, nhiều loài trong số đó vẫn được duy trì ở các cộng đồng săn bắt, hái lượm nhưng lại dần trở nên hiếm gặp hoặc biến mất trong các xã hội công nghiệp hóa.
Mất đi những vi khuẩn cổ xưa có ảnh hưởng gì?
Cơ thể con người có thể đã tiến hóa song song với những vi khuẩn đường ruột này trong một khoảng thời gian rất dài.
Một số loài được cho là có thể góp phần điều chỉnh sự phát triển của hệ miễn dịch hoặc tạo ra những hợp chất cần thiết cho cơ thể.
Khi một số vi khuẩn từng phổ biến dần biến mất trong xã hội hiện đại, những loài khác lại xuất hiện và thay thế.
Sự thay đổi này có thể khiến hệ vi sinh ngày nay khác đáng kể so với môi trường mà cơ thể con người từng thích nghi trong quá trình tiến hóa, từ đó có khả năng liên quan đến phản ứng viêm và một số thay đổi sức khỏe khác.
Hệ vi sinh mang nhiều đặc điểm giống tổ tiên cũng được xem là một trong những yếu tố có thể góp phần giải thích vì sao người Tsimane ít gặp bệnh tim mạch và một số bệnh mạn tính hơn.
Tuy nhiên, hiện chưa thể khẳng định hệ vi sinh là nguyên nhân trực tiếp tạo nên sự khác biệt này.
Có thể bạn quan tâm bài viết:
.jpg)
Không nên cố 'khôi phục' hệ vi sinh của người cổ đại
Người sống trong xã hội hiện đại không nên tự tìm cách tạo lại hệ vi sinh giống các cộng đồng săn bắt, hái lượm.
Hiện các nhà khoa học vẫn chưa hiểu đầy đủ vai trò của 636 loài vi khuẩn được xác định trong nghiên cứu, cũng như những rủi ro mà một số loài có thể mang lại.
Thay vì cố đưa toàn bộ những vi khuẩn này trở lại cơ thể, hướng đi hợp lý hơn là tìm hiểu chức năng có lợi mà chúng từng đảm nhiệm, sau đó nghiên cứu cách khôi phục những chức năng đó một cách an toàn.
Vì vậy, giá trị của nghiên cứu không nằm ở việc khôi phục hệ vi sinh giống người cổ đại, mà ở chỗ giúp hiểu rõ hơn những chức năng của hệ vi sinh có thể đã mai một trong quá trình hiện đại hóa.
(Nguồn: Nature, The New York Times)