Nghiên cứu gần 10 triệu người cảnh báo điều gì về thực phẩm siêu chế biến?
Thực phẩm siêu chế biến xuất hiện thường xuyên trong khẩu phần có thể liên quan đến nhiều nguy cơ sức khỏe. Bạn nên thay đổi từ đâu?
Thực phẩm siêu chế biến, còn gọi là ultra-processed food (UPF), thường là những sản phẩm được sản xuất công nghiệp và chứa nhiều thành phần hoặc phụ gia.
Thỉnh thoảng dùng một lon nước ngọt hay gói bánh không đồng nghĩa sức khỏe sẽ bị ảnh hưởng ngay. Điều đáng lưu ý là khi những thực phẩm chế biến sẵn chiếm tỷ lệ lớn trong chế độ ăn và được sử dụng thường xuyên trong thời gian dài.
Vậy thói quen này có liên quan đến những nguy cơ sức khỏe nào?
Chế độ ăn nhiều thực phẩm siêu chế biến liên quan đến những nguy cơ nào?
Một tổng quan đăng trên The BMJ năm 2024 đã xem xét 45 phân tích, với dữ liệu từ gần 10 triệu người. Kết quả cho thấy mức tiêu thụ UPF cao có liên quan đến 32 vấn đề sức khỏe, bao gồm bệnh tim mạch, rối loạn chuyển hóa và sức khỏe tinh thần.
Các mối liên hệ có bằng chứng thuyết phục bao gồm:
- Nguy cơ tử vong liên quan đến bệnh tim mạch cao hơn khoảng 50%
- Nguy cơ lo âu và các rối loạn tâm thần phổ biến cao hơn 48% đến 53%
- Nguy cơ mắc đái tháo đường type 2 cao hơn 12%
Những số liệu này không nhằm kết luận rằng một món ăn riêng lẻ sẽ gây bệnh. Điều đáng quan tâm là tác động tích lũy khi đồ ăn, thức uống chế biến sẵn chiếm phần lớn khẩu phần trong thời gian dài.
Vì vậy, giảm dần những sản phẩm được sử dụng thường xuyên vẫn là thay đổi đáng cân nhắc.
Nước ngọt có đường là nhóm nên ưu tiên cắt giảm
Trong nhóm thực phẩm chế biến công nghiệp, nước ngọt có đường là một trong những lựa chọn nên giảm trước. Loại đồ uống này thường chứa nhiều đường và calo nhưng ít giá trị dinh dưỡng, đồng thời không tạo cảm giác no như thức ăn dạng rắn.
Thay vì cố gắng thay đổi toàn bộ chế độ ăn cùng lúc, có thể bắt đầu từ những việc đơn giản:
- Giảm tần suất uống nước ngọt và đồ uống pha nhiều đường
- Dùng nước lọc hoặc đồ uống không thêm đường trong bữa ăn
- Không tích trữ quá nhiều nước ngọt tại nhà
- Đọc thông tin về đường bổ sung trên nhãn sản phẩm
- Giảm dần lượng đường thay vì chờ đến khi có thể bỏ hoàn toàn
Với nước ngọt dùng chất tạo ngọt không đường, các bằng chứng về lợi ích lâu dài vẫn chưa thống nhất. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết chưa có kết luận rõ ràng rằng chất tạo ngọt không đường giúp kiểm soát cân nặng lâu dài hoặc phòng ngừa bệnh mạn tính.
Vì vậy, thay toàn bộ nước ngọt có đường bằng nước ngọt ăn kiêng chưa hẳn là lựa chọn phù hợp nhất. Điều quan trọng hơn là từng bước giảm thói quen sử dụng đồ uống có vị ngọt.
Có thể bạn quan tâm bài viết:
Không cần loại bỏ mọi thực phẩm đóng gói
Một số sản phẩm vẫn có thể phù hợp trong chế độ ăn cân bằng, tùy vào thành phần và cách sử dụng.
Khi lựa chọn, nên ưu tiên sản phẩm:
- Chứa ít đường bổ sung và muối
- Cung cấp chất xơ hoặc protein
- Được dùng như một phần của bữa ăn cân bằng
Thay vì cố loại bỏ hoàn toàn những món ăn tiện lợi, hãy bắt đầu từ những sản phẩm xuất hiện thường xuyên nhất trong khẩu phần, chẳng hạn nước ngọt, bánh ngọt đóng gói, đồ ăn vặt và món ăn liền.
Giảm dần tần suất sử dụng, đọc nhãn dinh dưỡng và ưu tiên thực phẩm ít qua chế biến sẽ là cách điều chỉnh thực tế, dễ duy trì hơn.
(Nguồn: The BMJ 2024, WHO)
*Nội dung bài viết được biên soạn nhằm mục đích cung cấp thông tin sức khỏe hữu ích, không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa. Nếu bạn có vấn đề về sức khỏe, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa.