Sau giờ làm việc căng thẳng, lướt mạng xã hội có thực sự giúp bạn nghỉ ngơi?
Lướt mạng xã hội khi mệt có thể giúp tạm rời công việc, nhưng liệu đầu óc có thực sự được nghỉ? Đây là điều các nghiên cứu ghi nhận.
Sau một tiếng làm việc căng thẳng, nhiều người có phản xạ cầm điện thoại lên và lướt mạng xã hội vài phút. Công việc tạm dừng, đầu óc chuyển sang những video, hình ảnh hay câu chuyện hoàn toàn khác. Nhưng khoảng thời gian đó có thực sự giúp chúng ta phục hồi sự tập trung?
Câu trả lời không hoàn toàn là có hoặc không. Nghiên cứu hiện nay cho thấy xem nội dung mình thích vẫn có thể mang lại một số cảm giác thư giãn và giúp tạm tách khỏi công việc, nhưng không phải hình thức nghỉ nào cũng giúp phục hồi sự chú ý và mệt mỏi theo cách giống nhau.
Không phải khoảng nghỉ nào cũng giúp phục hồi giống nhau
Một cách để hiểu vì sao có những khoảng nghỉ giúp đầu óc phục hồi tốt hơn là lý thuyết phục hồi sự chú ý (Attention Restoration Theory) của Rachel và Stephen Kaplan.
Theo lý thuyết này, khi làm việc, học tập hoặc cố gắng tập trung giữa nhiều yếu tố gây xao nhãng, não phải liên tục sử dụng sự chú ý có chủ đích. Sau một thời gian dài, khả năng này có thể giảm đi, khiến chúng ta dễ mất tập trung và cảm thấy mệt mỏi hơn.
Thiên nhiên được cho là có thể hỗ trợ quá trình phục hồi vì chúng ta vẫn quan sát cây cối, bầu trời hay cảnh vật xung quanh nhưng không cần phải cố gắng tập trung quá nhiều.
Một phân tích tổng hợp đăng trên Journal of Environmental Psychology năm 2025, xem xét 86 bài báo với 93 nghiên cứu và khoảng 6.363 người tham gia, cũng ghi nhận một số lợi ích về nhận thức khi con người tiếp xúc với thiên nhiên.
Trong 11 nhóm chức năng nhận thức được đánh giá, trí nhớ làm việc và khả năng kiểm soát sự chú ý là hai nhóm có bằng chứng rõ ràng hơn cả. Tuy vậy, mức cải thiện nhìn chung không lớn và kết quả giữa các nghiên cứu vẫn có sự khác biệt.
Vì vậy, không nên hiểu rằng chỉ cần nhìn cây xanh vài phút là khả năng tập trung sẽ lập tức được sạc đầy. Các kết quả hiện có chỉ gợi ý rằng tiếp xúc với thiên nhiên có thể tạo điều kiện thuận lợi hơn để đầu óc phục hồi sau một thời gian phải tập trung nhiều.
Bạn có hạnh phúc hơn nếu mạng xã hội biến mất?
Lướt mạng xã hội có giúp não được nghỉ?
Khi lướt mạng xã hội, chúng ta đã tạm dừng công việc, nhưng não vẫn tiếp tục tiếp nhận một dòng thông tin mới: video này kết thúc rồi đến video khác, hình ảnh thay đổi liên tục, nội dung có thể khiến chúng ta vui, bất ngờ, tò mò hoặc khó chịu.
Vì vậy, lướt mạng xã hội không giống với việc hoàn toàn ngừng tiếp nhận thông tin. Nhưng cũng chưa đủ bằng chứng để khẳng định rằng sử dụng mạng xã hội đồng nghĩa não không được nghỉ.
Một nghiên cứu năm 2024 trên 308 người lao động đã so sánh những khoảng nghỉ ngắn bằng video mạng xã hội với một số hình thức nghỉ khác. Kết quả cho thấy xem mạng xã hội vẫn giúp người tham gia phần nào tách khỏi công việc và phục hồi một số nguồn lực tâm lý, nhưng không giúp họ hồi phục hoàn toàn về cảm giác mệt mỏi. Nhóm tiếp xúc với thiên nhiên nhìn chung có kết quả phục hồi tốt hơn.
Một nghiên cứu khác công bố năm 2026 lại cho thấy sau những khoảng nghỉ ngắn, nhóm sử dụng điện thoại và nhóm ngồi yên không khác biệt đáng kể về kết quả thực hiện nhiệm vụ nhận thức sau đó. Người dùng điện thoại thậm chí báo cáo tâm trạng tích cực hơn sau giờ nghỉ.
Những kết quả này cho thấy vấn đề phức tạp hơn câu hỏi có nên dùng điện thoại khi nghỉ hay không. Một vài phút xem nội dung mình thích vẫn có thể mang lại cảm giác thư giãn. Tuy nhiên, nếu mục tiêu của khoảng nghỉ là giảm lượng thông tin phải xử lý và lấy lại sự tập trung, những hoạt động ít kích thích hơn có thể đáng để thử.
Muốn đầu óc thực sự được nghỉ, có thể làm gì?
Bạn không nhất thiết phải bỏ điện thoại trong mọi giờ nghỉ. Thay vào đó, có thể lựa chọn hình thức nghỉ tùy theo trạng thái của mình lúc đó.
Nếu vừa trải qua một khoảng thời gian phải nhìn màn hình và xử lý nhiều thông tin, hãy thử đứng dậy đi lại, nhìn ra ngoài cửa sổ, ra ngoài trời nếu thuận tiện hoặc đơn giản dành một lúc không tiếp nhận thêm nội dung mới.
Nếu vẫn muốn xem mạng xã hội, có thể chủ động giới hạn khoảng thời gian nghỉ thay vì để vài phút kéo dài thành một chuỗi video không có điểm dừng.
Một cách khác là quan sát cảm giác sau giờ nghỉ. Nếu quay lại công việc với đầu óc tỉnh táo hơn, khoảng nghỉ đó có thể đang phù hợp với bạn. Ngược lại, nếu vẫn thấy mệt, khó tập trung hoặc muốn tiếp tục lướt thêm, đó có thể là lúc thử một hình thức nghỉ khác.
Nghiên cứu về phục hồi sự chú ý vẫn còn nhiều giới hạn. Hiệu quả của từng loại khoảng nghỉ còn phụ thuộc vào thời gian, mức độ mệt mỏi trước đó, nội dung chúng ta tiếp xúc và đặc điểm của mỗi người. Vì vậy, scroll mạng xã hội không phải là "nghỉ giả", nhưng cũng không nhất thiết là lựa chọn tốt nhất mỗi khi não đang cần một khoảng nghỉ khỏi dòng thông tin liên tục.
(Nguồn: Journal of Environmental Psychology, Nature, NCBI)