Góc nhìn khoa học về quản lý béo phì: Một bệnh mạn tính phức tạp

Béo phì không chỉ là câu chuyện của cân nặng hay vóc dáng. Đây là một bệnh lý mạn tính phức tạp, chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố sinh học, di truyền, môi trường và lối sống.

Đó cũng là thông điệp xuyên suốt được chia sẻ trong tập 16 vodcast Sức Khỏe Thị Dân - "Béo phì: Khi nỗi lo riêng trở thành thách thức chung" với sự tham gia của ông Erik Wiebols - Tổng Giám đốc Novo Nordisk Bồ Đào Nha (Cựu Tổng Giám đốc Novo Nordisk Việt Nam).

Béo phì cần được nhìn nhận như một bệnh lý

Mở đầu cuộc trò chuyện, ông Erik kể lại một trải nghiệm bất ngờ khi quay trở lại Việt Nam sau nhiều năm. Điều đầu tiên ông nhận được từ những đồng nghiệp cũ lại là câu nói: "Anh mập ra rồi."

Đó là một lời nhận xét tưởng như vô hại nhưng lại phản ánh cách xã hội vẫn thường nhìn nhận cân nặng qua lăng kính ngoại hình. Không ít người vẫn xem thừa cân, béo phì là hệ quả của lối sống hoặc lựa chọn cá nhân, thay vì một vấn đề sức khỏe cần được quan tâm đúng mức.

Điều này cũng được phản ánh trong khảo sát do Novo Nordisk kết hợp cùng Decision Lab thực hiện năm 2025, khi có hơn một nửa người tham gia khảo sát cho rằng béo phì xuất phát từ sự lười biếng hay thiếu ý chí cá nhân. Trong khi đó, dưới góc độ y học, béo phì là một bệnh lý mạn tính phức tạp, chịu tác động đồng thời của nhiều yếu tố như di truyền, sinh học, môi trường sống, chế độ dinh dưỡng, mức độ vận động và các cơ chế chuyển hóa trong cơ thể.

Ông Erik cho biết, béo phì có liên quan đến hơn 200 bệnh lý và tình trạng sức khỏe khác nhau, bao gồm đái tháo đường típ, bệnh tim mạch cùng nhiều biến chứng mạn tính khác. Đáng lưu ý, những thay đổi này thường diễn ra âm thầm trong nhiều năm trước khi biểu hiện thành các dấu hiệu rõ ràng như tăng huyết áp, rối loạn đường huyết hay rối loạn mỡ máu.

Chính vì vậy, cân nặng không chỉ là vấn đề thẩm mỹ mà có thể là tín hiệu sớm của những nguy cơ sức khỏe cần được nhận diện và can thiệp kịp thời.

Hiểu đúng để quản lý đúng

Khi nhìn nhận béo phì như một bệnh lý, câu hỏi tiếp theo là làm thế nào để mỗi người có thể nhận biết nguy cơ của bản thân từ sớm.

Một trong những công cụ đơn giản nhất là chỉ số khối cơ thể - BMI (Body Mass Index), được tính dựa trên chiều cao và cân nặng. Với người châu Á, bao gồm Việt Nam, BMI từ 23 trở lên được xem là thừa cân và từ 25 trở lên là béo phì.

Người dân có thể chủ động kiểm tra chỉ số BMI thông qua website Giảm Cân Sống Khỏe (giamcansongkhoe.vn) – nền tảng do Novo Nordisk Việt Nam phối hợp cùng Tổng hội Y học Việt Nam phát triển với sự thẩm định nội dung của các chuyên gia y tế, nhằm cung cấp thông tin khoa học và đáng tin cậy về quản lý béo phì.

Tuy nhiên, ông Erik cũng lưu ý BMI chỉ là điểm khởi đầu chứ không phải bức tranh toàn diện về sức khỏe. Chỉ số này không phản ánh lượng mỡ nội tạng hay tình trạng chuyển hóa của cơ thể. Trên thực tế, một số người có BMI trong giới hạn bình thường vẫn có thể xuất hiện các yếu tố nguy cơ như tăng đường huyết, tăng huyết áp hoặc rối loạn mỡ máu.

Vì vậy, thay vì xem BMI là "kết luận", mỗi người nên coi đây là tín hiệu để chủ động trao đổi với nhân viên y tế và xây dựng kế hoạch quản lý sức khỏe phù hợp.

Điều này càng quan trọng khi nói đến hành trình giảm cân. Nhiều người từng trải qua cảm giác giảm được vài kilogram rồi nhanh chóng tăng trở lại và cho rằng nguyên nhân là bản thân chưa đủ quyết tâm.

Theo ông Erik, khoa học cho thấy khi giảm cân, cơ thể sẽ kích hoạt các cơ chế sinh học nhằm tiết kiệm năng lượng và có xu hướng đưa cân nặng trở lại mức trước đó. Đây là một trong những lý do khiến việc duy trì cân nặng luôn khó khăn hơn nhiều so với việc giảm cân trong ngắn hạn.

Điều đó không làm giảm vai trò của lối sống lành mạnh. Chế độ dinh dưỡng hợp lý, tăng cường vận động, ngủ đủ giấc và chăm sóc sức khỏe tinh thần vẫn là nền tảng trong kiểm soát cân nặng. Tuy nhiên, với nhiều người sống chung với bệnh béo phì, thay đổi lối sống đơn thuần có thể chưa đủ. Họ cần được tiếp cận một kế hoạch điều trị toàn diện, lâu dài và được theo dõi bởi nhân viên y tế khi cần thiết.

Mục tiêu của quản lý béo phì không chỉ là giảm vài kilogram mà còn hướng tới cải thiện sức khỏe chuyển hóa, giảm nguy cơ biến chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Nhịp sống hiện đại khiến việc quản lý cân nặng trở nên khó hơn

Việt Nam hiện có hơn 20 triệu người đang sống chung với thừa cân hoặc béo phì. Tỷ lệ này cao hơn đáng kể tại khu vực đô thị, nơi lối sống ít vận động, áp lực công việc và sự thay đổi trong chế độ ăn uống đang ngày càng phổ biến.

Trong bối cảnh đó, câu chuyện béo phì không còn là vấn đề của từng cá nhân mà đã trở thành một thách thức sức khỏe cộng đồng, ảnh hưởng đến chi phí y tế, năng suất lao động và chất lượng sống của nhiều gia đình.

Bên cạnh những thay đổi của môi trường sống, sự bùng nổ của mạng xã hội cũng khiến việc quản lý cân nặng trở nên phức tạp hơn. Người dân liên tục tiếp cận các xu hướng giảm cân, lời khuyên và thông tin trái chiều, có thể chưa được kiểm chứng và tiềm ẩn nguy cơ sức khỏe. Điều này dễ dẫn đến việc tự áp dụng những phương pháp thiếu cơ sở khoa học hoặc chậm trễ trong việc tìm kiếm hỗ trợ y tế phù hợp.

Chia sẻ về vai trò của Novo Nordisk Việt Nam trước bài toán trên, Erik Wiebols cho biết: “Chúng tôi định hướng hợp tác với nhiều bên trong hệ sinh thái y tế Việt Nam, từ cơ quan quản lý, hội chuyên ngành, bệnh viện, khu vực công và tư nhân, đến các hoạt động nâng cao năng lực và nhận thức cộng đồng. Trong đó, website Giảm Cân Sống Khỏe chính là điểm tựa khởi đầu vững chắc, giúp mỗi cá nhân chủ động trên hành trình quản lý cân nặng khoa học. Bên cạnh đó, dự án toàn cầu Cities for Better Health - Thành phố vì sức khỏe thế hệ tương lai được kỳ vọng sẽ sớm được triển khai tại Việt Nam, tập trung vào trường học, phụ huynh và trẻ em nhằm thúc đẩy hiểu biết về béo phì, dinh dưỡng và lối sống lành mạnh từ sớm”.

Không ai phải đối mặt với thừa cân, béo phì một mình

Khép lại cuộc trò chuyện, ông Erik Wiebols gửi gắm thông điệp rằng người sống chung với thừa cân, béo phì không nên phải đối mặt một mình với những định kiến, áp lực ngoại hình hay vô số lời khuyên trái chiều:

“

Béo phì không phải là sự thất bại của cá nhân, cũng không phải câu chuyện chỉ có thể giải quyết bằng ý chí. Đây là một tình trạng sức khỏe phức tạp, đang ảnh hưởng đến hàng triệu người và cần được tiếp cận bằng sự thấu hiểu, thông tin đúng và sự đồng hành phù hợp của các chuyên gia y tế.

Erik Wiebols

Tập vodcast Sức Khỏe Thị Dân do Doctor247 thực hiện với sự đồng hành của Novo Nordisk Việt Nam nhằm mang đến những góc nhìn khoa học, dễ hiểu và dựa trên bằng chứng về thừa cân, béo phì. Thông qua các cuộc trò chuyện với chuyên gia và đại diện ngành y tế, chương trình kỳ vọng góp phần tháo gỡ những định kiến còn tồn tại, giúp cộng đồng hiểu đúng hơn về béo phì và chủ động hơn trên hành trình chăm sóc sức khỏe lâu dài.

Xem đầy đủ tập vodcast tại kênh YouTube Doctor247 và các nền tảng số của chương trình.

Nội dung bài viết nhằm mục đích cung cấp thông tin và nâng cao nhận thức cộng đồng, không thay thế cho tư vấn, chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Khi có băn khoăn về cân nặng hoặc sức khỏe chuyển hóa, người dân nên tham khảo ý kiến của nhân viên y tế.

VN26OB00096

Thục Nhi