Té ngã tại nhà nguy hiểm thế nào và làm gì để phòng ngừa?
Té ngã tại nhà có thể gây gãy xương, chấn thương đầu và giảm khả năng tự lập. Tìm hiểu cách nhận biết nguy cơ và phòng ngừa hiệu quả.
Phòng ngủ, nhà vệ sinh hay hành lang đều là những nơi quen thuộc, nhưng vẫn có thể trở thành "bẫy" té ngã đối với người cao tuổi và người có bệnh nền.
Một vài thay đổi trong nhà, kết hợp kiểm tra sức khỏe và vận động phù hợp, có thể giúp việc đi lại an toàn hơn.
Té ngã tại nhà có thể gây hậu quả gì?
Té ngã không chỉ để lại vết bầm hay cảm giác đau sau va chạm. Với người cao tuổi hoặc người có bệnh lý nền, hậu quả có thể kéo dài hơn, ảnh hưởng đến cả thể chất, tâm lý, khả năng tự lập và gánh nặng chăm sóc của gia đình.
Chấn thương từ nhẹ đến nghiêm trọng
Các chấn thương nhẹ sau té ngã có thể gồm trầy xước, bầm tím hoặc bong gân. Tuy nhiên, một số cú ngã có thể gây chấn thương nghiêm trọng hơn như gãy xương hông, gãy cổ tay, gãy cột sống, chấn thương đầu, chấn động não, tụ máu dưới màng cứng hoặc rách da sâu.
Ở người cao tuổi, gãy xương hoặc chấn thương đầu có thể đe dọa tính mạng và thường cần thời gian hồi phục dài. Sau chấn thương, người bệnh có thể phải nằm lâu, giảm vận động và tăng nguy cơ suy giảm sức khỏe tổng thể.
Ảnh hưởng tâm lý sau cú ngã
Sau một lần té ngã, nhiều người bệnh bắt đầu lo lắng, sợ đi lại hoặc sợ ở một mình. Nỗi sợ té ngã có thể dẫn đến hạn chế hoạt động, giảm giao tiếp và ảnh hưởng đến tinh thần.
Khi người bệnh ít vận động vì sợ té, cơ bắp có thể yếu dần, khả năng giữ thăng bằng kém hơn và nguy cơ té ngã tiếp tục tăng. Vì vậy, hỗ trợ tâm lý và khuyến khích vận động an toàn là phần quan trọng trong phòng ngừa té ngã tái phát.
Giảm khả năng tự lập và chất lượng sống
Một cú ngã nặng có thể khiến người bệnh khó tự tắm rửa, thay đồ, đi vệ sinh, nấu ăn hoặc di chuyển trong nhà. Khi cần phụ thuộc nhiều hơn vào người khác, người bệnh có thể cảm thấy mất tự tin, giảm sự độc lập và giảm chất lượng cuộc sống.
Tăng gánh nặng chăm sóc và chi phí y tế
Chấn thương do té ngã có thể cần thăm khám, xét nghiệm, phẫu thuật, phục hồi chức năng hoặc chăm sóc kéo dài. Điều này làm tăng chi phí y tế, đồng thời tạo thêm áp lực về thời gian, tinh thần và tài chính cho gia đình, người chăm sóc.
Cần làm gì để phòng ngừa té ngã tại nhà?
Phòng ngừa té ngã cần sự phối hợp giữa người bệnh, người nhà và nhân viên y tế. Mục tiêu là giảm nguy cơ từ cả hai phía: tình trạng sức khỏe của người bệnh và môi trường sống xung quanh.
1. Đánh giá nguy cơ té ngã định kỳ
Người bệnh nên thăm khám định kỳ để bác sĩ đánh giá các yếu tố nguy cơ, bao gồm bệnh lý nền, khả năng vận động, thị lực, thính giác, tiền sử té ngã và danh sách thuốc đang sử dụng.
Với người có nhiều yếu tố nguy cơ, bác sĩ hoặc chuyên gia vật lý trị liệu có thể đưa ra kế hoạch phòng ngừa cá nhân hóa. Kế hoạch này có thể bao gồm điều chỉnh thuốc, hướng dẫn tập luyện, cải thiện môi trường sống hoặc sử dụng dụng cụ hỗ trợ phù hợp.
2. Cải thiện môi trường sống trong nhà
Gia đình nên bắt đầu từ việc loại bỏ các vật dễ gây vấp ngã. Thảm rời, dây điện vướng víu, đồ đạc đặt sai vị trí hoặc vật dụng để trên lối đi nên được dọn gọn. Những chỗ sàn hư hỏng, gồ ghề hoặc không bằng phẳng cần được sửa chữa.
Sàn nhà nên được giữ khô ráo, đặc biệt ở bếp và phòng tắm. Nhà nên có đủ ánh sáng ở cầu thang, hành lang, phòng ngủ và nhà vệ sinh. Vào ban đêm, có thể dùng đèn ngủ hoặc đèn cảm ứng chuyển động để người bệnh dễ định hướng khi thức dậy.
Phòng tắm nên có thảm chống trượt và tay vịn gần bồn cầu, khu vực tắm vòi sen hoặc bồn tắm. Cầu thang nên có tay vịn chắc chắn, đủ ánh sáng và không để vật cản trên bậc thang. Ghế ngồi nên có tay vịn, chiều cao phù hợp để người bệnh đứng lên và ngồi xuống dễ hơn.
Trong phòng ngủ, nên đặt đèn ngủ, công tắc đèn, điện thoại hoặc thiết bị liên lạc trong tầm tay. Điều này giúp người bệnh không phải mò mẫm trong bóng tối hoặc đi lại vội vàng khi cần hỗ trợ.
3. Rà soát thuốc đang sử dụng
Người bệnh nên trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ về tất cả thuốc đang dùng, bao gồm thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và thực phẩm chức năng. Việc này giúp kiểm tra những thuốc có thể gây chóng mặt, buồn ngủ, hạ huyết áp tư thế hoặc ảnh hưởng đến khả năng giữ thăng bằng.
Nếu cần điều chỉnh liều lượng hoặc thay đổi thuốc, người bệnh cần thực hiện theo chỉ định của bác sĩ. Không nên tự ý ngưng thuốc vì có thể làm bệnh nền mất kiểm soát.
4. Tập luyện để tăng sức mạnh và thăng bằng
Vận động phù hợp giúp tăng sức mạnh cơ bắp, cải thiện thăng bằng và duy trì sự linh hoạt. Một số hình thức như Thái Cực Quyền hoặc các bài tập được thiết kế bởi chuyên gia vật lý trị liệu có thể hữu ích cho người có nguy cơ té ngã.
Người bệnh nên chọn bài tập phù hợp với sức khỏe hiện tại. Nếu đã từng té ngã, có bệnh tim mạch, đột quỵ, Parkinson, đau khớp hoặc chóng mặt thường xuyên, nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia trước khi tập.
5. Kiểm tra thị lực, thính giác và chăm sóc bàn chân
Người bệnh nên kiểm tra mắt định kỳ để phát hiện các vấn đề như đục thủy tinh thể, tăng nhãn áp hoặc kính không còn phù hợp. Nếu dùng máy trợ thính, cần bảo đảm thiết bị hoạt động tốt và được sử dụng đúng cách.
Bàn chân cũng cần được chăm sóc đúng. Đau chân, móng chân dài, chai chân hoặc biến dạng bàn chân có thể khiến người bệnh đi lại khó khăn hơn. Giày dép nên vừa vặn, có đế chống trượt, ôm chân tốt. Nên tránh đi chân trần, mang tất trơn hoặc dép lê không có quai hậu.
6. Bổ sung vitamin D khi có chỉ định
Bổ sung vitamin D có thể hỗ trợ sức mạnh cơ bắp và thăng bằng, đặc biệt ở người có nồng độ vitamin D thấp. Tuy nhiên, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ để được tư vấn liều lượng và cách sử dụng phù hợp.
7. Sử dụng thiết bị hỗ trợ khi cần
Với người sống một mình, có nguy cơ té ngã cao hoặc từng té ngã, gia đình có thể cân nhắc các hệ thống cảnh báo khẩn cấp cá nhân để người bệnh gọi trợ giúp khi không thể tự đứng dậy.
Điện thoại di động nên được sạc đầy và đặt trong tầm tay. Một số thiết bị thông minh như đồng hồ có chức năng phát hiện té ngã cũng có thể hỗ trợ liên lạc trong tình huống khẩn cấp.
*Bài viết được Doctor247 biên soạn lại từ nội dung chuyên môn của Phòng Quản lý Chất lượng bệnh viện, Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh.
*Nội dung bài viết được biên soạn nhằm mục đích cung cấp thông tin sức khỏe hữu ích, không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa. Nếu bạn có vấn đề về sức khỏe, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa.