Cơ thể lão hóa ra sao khi bạn thường xuyên ngủ muộn, dậy sớm?

Hầu hết mọi người đều biết thiếu ngủ khiến cơ thể mệt mỏi. Tuy nhiên, ảnh hưởng có thể không dừng ở cảm giác buồn ngủ vào sáng hôm sau. Khi tình trạng này kéo dài, não bộ, tim mạch, chuyển hóa và hệ miễn dịch đều có thể bị xáo trộn.

Một số nghiên cứu quy mô lớn còn ghi nhận thời lượng ngủ có liên quan đến tuổi sinh học của nhiều cơ quan. Điều này chưa chứng minh ngủ muộn trực tiếp khiến cơ thể già nhanh hơn, nhưng cho thấy giấc ngủ là một phần quan trọng của sức khỏe lâu dài.

Một đêm mất ngủ có thể ảnh hưởng đến khả năng đào thải chất thải của não

Kết quả này không có nghĩa vài lần thức khuya sẽ gây bệnh Alzheimer. Tuy nhiên, nó cho thấy thiếu ngủ có thể ảnh hưởng đến quá trình hình thành hoặc đào thải một số protein trong não.

Ngủ quá ít hoặc quá nhiều đều có thể khiến cơ thể lão hóa nhanh hơn

Tuổi sinh học phản ánh tình trạng hoạt động và mức độ suy giảm của cơ thể, thay vì chỉ dựa trên số năm một người đã sống.

Một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Nature do nhóm nhà khoa học tại Đại học Columbiathực hiện đã phân tích dữ liệu của hơn 500.000 người trưởng thành. Nhóm nghiên cứu sử dụng 23 chỉ dấu để ước tính tuổi sinh học của 17 cơ quan và hệ thống trong cơ thể.

Kết quả cho thấy mối liên hệ giữa thời lượng ngủ và lão hóa có xu hướng tạo thành đường cong chữ U. Ngủ quá ít hoặc quá nhiều đều liên quan đến chỉ số lão hóa cao hơn ở một số cơ quan và hệ thống, bao gồm não bộ, tim mạch, phổi và miễn dịch.

Khoảng thời gian ngủ gắn với mức lão hóa thấp hơn dao động từ 6,4 đến 7,8 giờ mỗi đêm, tùy cơ quan và giới tính. Dù vậy, đây không phải khoảng thời gian phù hợp với tất cả mọi người, bởi nhu cầu ngủ còn thay đổi theo độ tuổi, sức khỏe và chất lượng giấc ngủ.

Một phát hiện đáng chú ý khác là vai trò của yếu tố di truyền đối với xu hướng ngủ quá ít hoặc quá nhiều tương đối hạn chế. Điều này gợi ý rằng thói quen ngủ chịu ảnh hưởng nhiều từ môi trường sống và lối sống hơn là do gen quyết định.

Ngủ đủ nhưng giờ ngủ thất thường vẫn có thể khiến cơ thể mệt mỏi

Chất lượng giấc ngủ không chỉ phụ thuộc vào tổng số giờ nằm trên giường. Thời điểm ngủ và mức độ đều đặn giữa các ngày cũng rất quan trọng.

Đồng hồ sinh học của cơ thể nhận tín hiệu từ ánh sáng, giờ ăn, vận động và lịch sinh hoạt ngay từ lúc thức dậy. Thức khuya thường xuyên, ngủ bù quá muộn vào cuối tuần hoặc tiếp xúc nhiều với ánh sáng màn hình vào buổi tối có thể khiến nhịp thức - ngủ trở nên thiếu ổn định.

Vì vậy, một người vẫn có thể cảm thấy mệt mỏi dù đã ngủ đủ giờ nếu thời gian ngủ thay đổi liên tục hoặc giấc ngủ thường xuyên bị gián đoạn.

Làm gì để duy trì giờ ngủ ổn định và có một đêm ngon giấc?

Có thể bắt đầu từ những điều đơn giản sau:

• Duy trì giờ đi ngủ và thức dậy tương đối cố định, kể cả cuối tuần.
• Tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên vào buổi sáng.
• Vận động đều đặn trong ngày.
• Giảm ánh sáng mạnh và hạn chế sử dụng điện thoại trước giờ ngủ.
• Tạo khoảng thư giãn từ 30 - 60 phút trước khi lên giường.
• Tránh caffeine vào chiều tối và các bữa ăn quá no trước khi ngủ.

Những thay đổi này không đòi hỏi thiết bị đặc biệt, nhưng cần được duy trì đều đặn để đồng hồ sinh học có thời gian thích nghi.

Giấc ngủ không phải "liều thuốc chống lão hóa" có thể bảo đảm cơ thể luôn trẻ khỏe. Dù vậy, ngủ đủ, đều và phù hợp với nhịp sinh học vẫn là một trong những nền tảng quan trọng để bảo vệ não bộ, tim mạch, chuyển hóa và sức khỏe lâu dài.

*Nội dung bài viết được biên soạn nhằm mục đích cung cấp thông tin sức khỏe hữu ích, không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa. Nếu bạn có vấn đề về sức khỏe, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa.

Anh Thư