4 lý do giúp phụ nữ Nhật Bản giữ ngôi vị sống thọ nhất thế giới suốt 41 năm
Kỷ lục sống thọ của phụ nữ Nhật Bản không đến từ một bí quyết duy nhất, mà là kết quả của nhiều thói quen tích cực được duy trì lâu dài.
Năm 2025, tuổi thọ trung bình của phụ nữ Nhật Bản đạt 87,33 tuổi, tiếp tục duy trì vị trí cao nhất thế giới trong 41 năm liên tiếp.
Kỷ lục này không đến từ một loại thực phẩm hay "bí quyết sống thọ" riêng lẻ, mà là kết quả tích lũy của nhiều yếu tố, từ chế độ ăn uống, chăm sóc y tế đến cách người dân duy trì kết nối và mục đích sống khi về già.
60 năm trước, Nhật Bản vẫn là quốc gia có tuổi thọ thấp
Không nhiều người biết rằng vào những năm 1960, tuổi thọ của người dân nước này còn tương đối thấp so với nhiều quốc gia phát triển, trong đó xuất huyết não và ung thư dạ dày là những nguyên nhân tử vong đáng chú ý.
Bức tranh dần thay đổi trong những thập kỷ sau đó. Một nghiên cứu đăng trên European Journal of Clinical Nutrition ghi nhận tỷ lệ tử vong do đột quỵ xuất huyết và ung thư dạ dày tại Nhật Bản giảm rõ rệt. Tỷ lệ tử vong do nhồi máu cơ tim vốn đã thấp cũng tiếp tục đi xuống, góp phần kéo dài tuổi thọ chung của dân số.
Dữ liệu do Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản công bố cho thấy tuổi thọ trung bình của phụ nữ đạt 87,33 tuổi, tăng 0,2 tuổi so với năm trước. Ở nam giới, con số này là 81,35 tuổi, tăng 0,25 tuổi.
Chế độ ăn truyền thống tạo nên nền tảng sức khỏe lâu dài
Bữa ăn truyền thống của người Nhật thường có cá, rau, rong biển, đậu nành, cơm và các món ăn được chế biến với lượng chất béo vừa phải. So với nhiều chế độ ăn phương Tây, người Nhật có xu hướng tiêu thụ ít thịt đỏ, chất béo bão hòa và thực phẩm giàu năng lượng hơn.
Các nghiên cứu quan sát ghi nhận kiểu ăn này có liên quan đến:
- Tỷ lệ béo phì tương đối thấp.
- Nguy cơ mắc bệnh tim mạch thấp hơn.
- Lượng axit béo omega-3 từ cá cao hơn.
- Nguồn protein thực vật phong phú từ đậu nành.
- Khẩu phần rau, rong biển và thực phẩm lên men đa dạng.
Những mối liên hệ này không đồng nghĩa chỉ cần ăn cá hoặc đậu nành là có thể sống lâu. Hiệu quả nhiều khả năng đến từ sự kết hợp giữa các nhóm thực phẩm, khẩu phần hợp lý và thói quen được duy trì qua nhiều năm.
Trà xanh là một mảnh ghép trong lối sống thọ của Nhật Bản
Trà xanh cũng thường xuất hiện trong các cuộc thảo luận về tuổi thọ của người Nhật. Loại đồ uống này chứa catechin, trong đó có EGCG, một hợp chất có khả năng chống oxy hóa.
Một số nghiên cứu quan sát cho thấy việc uống trà xanh thường xuyên có liên quan đến nguy cơ mắc bệnh tim mạch và một số bệnh mạn tính thấp hơn.
Tuy nhiên, chưa thể tách riêng tác động của trà xanh khỏi những đặc điểm khác trong lối sống như chế độ ăn, vận động, cân nặng và thói quen chăm sóc sức khỏe.
Cách ăn cũng quan trọng như món ăn
Người Nhật thường ăn chậm, dùng từng miếng nhỏ và dành thời gian cảm nhận món ăn. Việc kéo dài nhịp ăn giúp cơ thể có thêm thời gian nhận biết tín hiệu no, từ đó hạn chế tình trạng ăn quá mức.
Một nguyên tắc thường được nhắc đến, đặc biệt trong văn hóa Okinawa, là hara hachi bu - dừng ăn khi cảm thấy no khoảng 80%, nhờ đó hạn chế việc ăn nhiều hơn nhu cầu.
Văn hóa kiểm tra sức khỏe chủ động
Từ giữa thế kỷ 20, Nhật Bản đã phát triển mô hình khám sức khỏe toàn diện mang tên Ningen Dock.
Tên gọi Ningen Dock cũng mang một ý nghĩa hình tượng. Trong tiếng Nhật, ningen là “con người”, còn dock chỉ nơi tàu thuyền được đưa vào kiểm tra và bảo dưỡng. Cơ thể vì thế được ví như một con tàu cần định kỳ “vào bến” để phát hiện sớm những hư hỏng và chăm sóc trước khi vấn đề trở nên nghiêm trọng.
Người tham gia được kiểm tra nhiều chỉ số sức khỏe và lưu giữ hồ sơ qua thời gian, giúp bác sĩ theo dõi sự thay đổi thay vì chỉ nhìn vào kết quả của một lần khám.
Cách tiếp cận này có thể hỗ trợ phát hiện sớm:
- Tăng huyết áp.
- Đái tháo đường.
- Rối loạn mỡ máu.
- Một số bệnh tim mạch.
- Một số loại ung thư.
- Các yếu tố nguy cơ liên quan đến lối sống.
Thói quen khám định kỳ cũng góp phần hình thành văn hóa chủ động chăm sóc sức khỏe.
Ikigai và những điều khiến cuộc sống thêm ý nghĩa
Sức khỏe thể chất không phải yếu tố duy nhất ảnh hưởng đến tuổi thọ. Những năm gần đây, vai trò của mục đích sống, kết nối xã hội và sức khỏe tinh thần ngày càng được chú ý trong các nghiên cứu về lão hóa.
Trong văn hóa Nhật Bản, ikigai thường được hiểu là điều khiến một người cảm thấy cuộc sống có ý nghĩa hoặc có lý do để thức dậy mỗi ngày. Điều đó không nhất thiết phải là một mục tiêu lớn. Với người cao tuổi, ikigai có thể đến từ việc chăm sóc khu vườn, gặp gỡ bạn bè, nấu ăn cho gia đình hoặc duy trì một sở thích quen thuộc.
Một số nghiên cứu quan sát cho thấy người có cảm giác rõ ràng về mục đích sống thường có sức khỏe tinh thần tốt hơn và nguy cơ gặp một số vấn đề sức khỏe thấp hơn.
Điều có thể rút ra là khi người cao tuổi vẫn cảm thấy mình có vai trò trong gia đình và cộng đồng, họ có xu hướng duy trì sinh hoạt, vận động và giao tiếp nhiều hơn.
Mạng lưới xã hội giúp người cao tuổi không bị tách khỏi cộng đồng
Các nhóm sinh hoạt cộng đồng, câu lạc bộ sở thích và mối quan hệ láng giềng cũng được xem là một phần quan trọng trong lối sống của người cao tuổi Nhật Bản.
Một nghiên cứu thực hiện tại tỉnh Aichi trên khoảng 13.000 người cao tuổi gợi ý rằng lợi ích của các hoạt động cộng đồng không chỉ đến từ việc vận động. Sự hỗ trợ tinh thần, cảm giác thuộc về một nhóm và cơ hội giao tiếp thường xuyên có thể đóng vai trò bảo vệ sức khỏe.
Cô đơn kéo dài có liên quan đến nguy cơ trầm cảm, suy giảm nhận thức, bệnh tim mạch và nhiều vấn đề sức khỏe khác. Vì vậy, duy trì kết nối xã hội có thể là một yếu tố quan trọng giúp người cao tuổi sống khỏe hơn, chứ không chỉ sống lâu hơn.