Sưng mắt cá chân vào cuối ngày: Khi nào chỉ là do đứng lâu, khi nào cần đi khám?

Cuối ngày, nhiều người nhận thấy mắt cá chân hằn vết tất, bàn chân căng hơn hoặc đôi giày bỗng trở nên chật. Nguyên nhân có thể đến từ việc đứng lâu, ngồi nhiều, ăn mặn, ít vận động hoặc thời tiết.

Cùng một biểu hiện bên ngoài nhưng nguyên nhân phía sau có thể rất khác nhau, từ thay đổi sinh hoạt hằng ngày đến vấn đề ở tim, thận, gan, tĩnh mạch hoặc tác dụng phụ của thuốc.

Vì sao mắt cá chân dễ sưng vào cuối ngày?

Sau nhiều giờ đứng hoặc ngồi, trọng lực khiến dịch dễ dồn xuống phần thấp của cơ thể, đặc biệt là bàn chân và mắt cá chân. Nếu tuần hoàn tĩnh mạch kém, cơ thể giữ muối nước nhiều hơn hoặc có bệnh lý nền, dịch có thể tích tụ trong mô và tạo cảm giác sưng, căng.

Khi nằm nghỉ qua đêm, dịch được phân bố lại nên tình trạng sưng có thể giảm vào sáng hôm sau. Tuy nhiên, việc phù giảm sau khi nghỉ không đủ để loại trừ bệnh lý, nhất là khi tình trạng này xuất hiện thường xuyên, ngày càng nặng hoặc đi kèm những dấu hiệu bất thường khác.

Khi nào sưng mắt cá chân có thể liên quan đến thận?

Thận có nhiệm vụ lọc chất thải, đồng thời điều chỉnh lượng natri và nước trong cơ thể. Khi chức năng thận suy giảm, muối và dịch có thể bị giữ lại, dẫn đến phù ở bàn chân, mắt cá chân hoặc cẳng chân.

Một số bệnh thận còn làm protein thất thoát qua nước tiểu. Khi lượng protein trong máu giảm, dịch dễ thoát ra khỏi mạch máu và tích tụ trong mô.

Phù do các vấn đề bên trong cơ thể, chẳng hạn bệnh thận, thường có xu hướng xuất hiện ở cả hai chân và có thể không đau. Người bệnh cần chú ý hơn nếu sưng chân đi kèm các biểu hiện như:

• Phù mặt hoặc quanh mắt vào buổi sáng.
• Tiểu ít hơn bình thường.
• Nước tiểu có nhiều bọt kéo dài hoặc có máu.
• Mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn.
• Tăng huyết áp khó kiểm soát.

Tuy nhiên, người bệnh cần được thăm khám, xét nghiệm máu và xét nghiệm nước tiểu để đánh giá chính xác hơn.

Tim hoạt động kém cũng có thể gây sưng chân

Khi tim không bơm máu hiệu quả, máu dễ ứ lại trong hệ tĩnh mạch. Áp lực trong mạch tăng khiến dịch thoát ra mô xung quanh, thường biểu hiện rõ ở mắt cá chân và cẳng chân do tác động của trọng lực.

Phù liên quan đến suy tim có thể nặng hơn vào cuối ngày. Người bệnh cũng có thể thấy khó thở khi vận động, khó thở khi nằm, mệt bất thường, bụng căng hoặc tăng cân nhanh trong vài ngày do cơ thể giữ dịch.

Nếu sưng chân đi kèm khó thở, đau ngực, choáng, ngất hoặc ho ra máu, người bệnh cần được đánh giá y tế ngay, thay vì chờ triệu chứng tự hết.

Gan, tĩnh mạch và thuốc cũng có thể là nguyên nhân

Khi bệnh gan tiến triển, cơ thể có thể giảm albumin và rối loạn điều hòa dịch, khiến dịch tích tụ ở chân hoặc trong ổ bụng. Vì vậy, sưng mắt cá chân đôi khi cũng là một dấu hiệu cần được kiểm tra trong bối cảnh bệnh gan.

Suy tĩnh mạch mạn tính cũng là nguyên nhân thường gặp. Khi các van trong tĩnh mạch chân hoạt động kém, máu khó trở về tim và dễ ứ lại ở phần dưới cơ thể. Người bệnh có thể thấy chân nặng, đau âm ỉ, nổi tĩnh mạch hoặc vùng da quanh mắt cá chân đổi màu.

Ngoài ra, sưng mắt cá chân còn có thể liên quan đến chấn thương, nhiễm trùng, huyết khối tĩnh mạch sâu hoặc một số thuốc như thuốc hạ áp nhóm chẹn kênh canxi, corticosteroid và một số thuốc nội tiết.

Dấu hiệu nào cần đi khám sớm?

Bạn nên đi khám nếu tình trạng sưng kéo dài, tái diễn thường xuyên, ngày càng nặng hoặc không có nguyên nhân rõ ràng.

Cần đến cơ sở y tế ngay, hoặc gọi cấp cứu nếu có một trong các dấu hiệu sau:

• Một chân sưng đột ngột, nóng, đỏ hoặc đau.
• Sưng chân kèm khó thở, đau ngực, choáng hoặc ngất.
• Ho ra máu hoặc cảm giác tim đập nhanh bất thường.
• Tăng cân nhanh trong vài ngày.
• Phù kèm tiểu ít, tiểu bọt, tiểu máu hoặc phù mặt.
• Sốt, có vết thương, vùng da chân đỏ đau hoặc nghi ngờ nhiễm trùng.

Sưng đột ngột ở một bên chân có thể liên quan đến huyết khối tĩnh mạch sâu. Nếu cục máu đông di chuyển lên phổi, tình trạng có thể trở thành cấp cứu.

Vì vậy, không nên xoa bóp mạnh vùng chân đang sưng đau bất thường hoặc tự chờ theo dõi tại nhà khi có dấu hiệu nặng.

Bác sĩ có thể kiểm tra những gì?

Tùy biểu hiện đi kèm, bác sĩ có thể hỏi về thời điểm sưng, mức độ sưng, tiền sử bệnh, thuốc đang dùng, chế độ ăn, thói quen vận động và các triệu chứng khác như khó thở, đau ngực, tiểu bất thường hoặc tăng cân nhanh.

Một số kiểm tra có thể được chỉ định gồm:

• Xét nghiệm máu để đánh giá chức năng thận, gan, điện giải và lượng protein trong máu.
• Xét nghiệm nước tiểu để tìm protein, máu hoặc bất thường khác.
• Điện tâm đồ hoặc siêu âm tim khi nghi ngờ nguyên nhân tim mạch.
• Siêu âm tĩnh mạch chân nếu cần loại trừ huyết khối.
• Siêu âm thận hoặc ổ bụng tùy từng trường hợp.

Người đang mắc tăng huyết áp hoặc đái tháo đường cần đặc biệt lưu ý, bởi đây là những yếu tố nguy cơ quan trọng của bệnh tim và bệnh thận mạn tính.

Có thể làm gì trong lúc chờ thăm khám?

Nếu chưa xuất hiện dấu hiệu cấp cứu, một số điều chỉnh có thể giúp giảm tình trạng phù nhẹ:

• Tránh ngồi hoặc đứng yên quá lâu.
• Đi lại và vận động chân đều đặn trong ngày.
• Kê cao chân khi nghỉ.
• Hạn chế thực phẩm nhiều muối và món chế biến sẵn.
• Duy trì cân nặng phù hợp.
• Tuân thủ điều trị bệnh nền nếu đang có bệnh tim, thận, gan, tăng huyết áp hoặc đái tháo đường.

Không nên tự ý uống thật nhiều nước, cắt giảm nước quá mức hoặc sử dụng thuốc lợi tiểu. Lượng nước phù hợp còn phụ thuộc vào chức năng tim, thận và nguyên nhân gây phù của từng người.

Mắt cá chân sưng vào cuối ngày không phải lúc nào cũng báo hiệu bệnh nghiêm trọng. Tuy nhiên, nếu triệu chứng lặp lại, nặng dần hoặc xuất hiện cùng những thay đổi khác của cơ thể, việc thăm khám sớm có thể giúp xác định nguyên nhân và tránh bỏ qua vấn đề tiềm ẩn.

Thanh Trang