Đến năm 2050, thế giới có thể ghi nhận gần 35 triệu ca ung thư mới mỗi năm

Ung thư ngày càng được nhắc đến cùng những tiến bộ lớn của y học, từ thuốc nhắm trúng đích, liệu pháp miễn dịch đến AI hỗ trợ chẩn đoán. Tuy nhiên, bức tranh toàn cầu không chỉ có những phòng lab hiện đại hay các phác đồ mới.

Ở nhiều nơi, người bệnh vẫn có thể tử vong vì những rào cản rất cơ bản như không được tầm soát sớm, không có máy xạ trị, không tiếp cận được thuốc điều trị hoặc không đủ khả năng chi trả.

Vì vậy, câu chuyện ung thư toàn cầu trong những thập kỷ tới không chỉ là cuộc đua của khoa học, mà còn là bài toán công bằng trong chăm sóc sức khỏe.

WHO dự báo số ca mắc ung thư mới có thể tăng lên gần 35 triệu ca mỗi năm

Hiện nay, thế giới ghi nhận khoảng 20,6 triệu ca ung thư mới mỗi năm và hơn 10 triệu ca tử vong vì ung thư. Đến năm 2050, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) dự báo số ca mắc mới có thể tăng lên gần 35 triệu ca mỗi năm, tương đương mức tăng khoảng 77%.

Sự gia tăng này đến từ nhiều yếu tố. Dân số già hóa khiến số người bước vào nhóm tuổi có nguy cơ ung thư cao ngày càng nhiều hơn.

Bên cạnh đó, lối sống ít vận động, chế độ ăn thiếu lành mạnh, béo phì, thuốc lá, rượu bia và một số bệnh nhiễm trùng có thể phòng ngừa cũng góp phần làm gánh nặng ung thư tăng lên.

Điểm đáng chú ý là khoảng 40% ca ung thư mới có liên quan đến các yếu tố nguy cơ có thể can thiệp được. Điều này có nghĩa ung thư không phải lúc nào cũng là điều hoàn toàn nằm ngoài tầm kiểm soát.

Khoảng cách địa lý tạo ra khoảng cách sống còn

Một trong những khoảng cách lớn nhất trong điều trị ung thư nằm ở nơi người bệnh sinh sống. Ở các quốc gia thu nhập cao, tỷ lệ sống sau 5 năm của nhiều nhóm ung thư, trong đó có ung thư vú và ung thư ở trẻ em, có thể đạt khoảng 85%. Trong khi đó, ở các quốc gia thu nhập thấp, tỷ lệ này có thể xuống dưới 30%.

Sự khác biệt này không chỉ đến từ bản thân căn bệnh, mà chủ yếu nằm ở khả năng tiếp cận chăm sóc y tế. Người bệnh tại các nước có hệ thống y tế mạnh thường có cơ hội được tầm soát sớm hơn, chẩn đoán chính xác hơn, tiếp cận thuốc tốt hơn và được điều trị bởi đội ngũ chuyên khoa đầy đủ hơn.

Ngược lại, ở những nơi còn thiếu hạ tầng y tế, ung thư thường được phát hiện muộn hơn. Khi bệnh đã ở giai đoạn tiến triển, việc điều trị trở nên khó khăn hơn, tốn kém hơn và cơ hội sống cũng giảm đi rõ rệt.

Gánh nặng chi phí

Khoảng cách tiếp cận còn thể hiện ở khả năng có được thuốc và kỹ thuật điều trị. Nhóm quốc gia thu nhập cao có thể tiếp cận khoảng 94% danh mục thuốc điều trị ung thư ưu tiên, trong khi tỷ lệ này ở nhóm thu nhập thấp chỉ khoảng 54%.

Xạ trị cũng là một điểm nghẽn lớn. Đây là phương pháp quan trọng với nhiều loại ung thư, nhưng hiện vẫn có những quốc gia hoàn toàn không có cơ sở xạ trị. Khi thiếu máy móc, thiếu bác sĩ chuyên khoa hoặc phải di chuyển quá xa để điều trị, người bệnh rất dễ bỏ lỡ giai đoạn can thiệp phù hợp.

Chi phí là một rào cản khác. Trên phạm vi toàn cầu, nhiều quốc gia vẫn chưa đưa điều trị ung thư vào phạm vi bảo hiểm y tế toàn dân. Ở một số khu vực thu nhập thấp, người bệnh có thể phải tự chi trả phần lớn chi phí điều trị.

Khi điều trị kéo dài trong nhiều tháng hoặc nhiều năm, ung thư không chỉ bào mòn sức khỏe mà còn có thể đẩy cả gia đình vào khủng hoảng tài chính.

Phòng ngừa vẫn là hướng đi không thể bỏ qua

Dù điều trị ung thư ngày càng tiến bộ, phòng ngừa vẫn là một phần rất quan trọng trong bức tranh chung. Nếu khoảng 40% ca ung thư mới liên quan đến các yếu tố nguy cơ có thể kiểm soát, thì việc giảm nguy cơ từ sớm có thể giúp giảm đáng kể gánh nặng cho cả người bệnh và hệ thống y tế.

Việc không hút thuốc, hạn chế rượu bia, duy trì cân nặng hợp lý, vận động đều đặn và tầm soát đúng lúc vẫn là những cách phòng ngừa rất quan trọng.

Điều quan trọng là phòng ngừa cần được đặt ở cấp độ cộng đồng, không chỉ là lựa chọn cá nhân. Khi chương trình tiêm chủng, truyền thông sức khỏe, kiểm soát thuốc lá, hạn chế tác hại rượu bia và tầm soát ung thư được triển khai rộng hơn, cơ hội phát hiện sớm và giảm nguy cơ bệnh cũng tăng lên.

Thanh Trang