Trẻ ngất tái diễn: Khi nào cần đi khám để phòng biến cố tim mạch nguy hiểm?

Con ngất một lần, nhiều phụ huynh có thể nghĩ do nắng nóng, đói, mệt hoặc đứng quá lâu. Nhưng nếu trẻ ngất tái diễn, nhất là khi đang vận động, ngất không có dấu hiệu báo trước hoặc sau khi tỉnh lại vẫn đau ngực, khó thở, tim đập bất thường, cha mẹ không nên xem nhẹ.

Đa số trường hợp ngất ở trẻ em là lành tính. Tuy nhiên, trong một số ít trường hợp, ngất có thể liên quan đến rối loạn nhịp tim, bệnh cơ tim, bệnh tim bẩm sinh hoặc các vấn đề tim mạch cần được phát hiện sớm.

Ngất ở trẻ em không phải lúc nào cũng nguy hiểm, nhưng phụ huynh không nên chủ quan

Trẻ khi ngất thường mất ý thức trong thời gian ngắn, thường kèm mất trương lực cơ khiến trẻ ngã xuống. Sau đó, trẻ thường tỉnh lại tương đối nhanh.

Ở trẻ em và thanh thiếu niên, nguyên nhân thường gặp nhất là ngất phản xạ hoặc ngất phế vị. Cơn ngất có thể xảy ra khi trẻ đứng lâu, ở nơi nóng bức, bị đói, mất nước, xúc động mạnh, đau đớn hoặc thay đổi tư thế đột ngột. Trước khi ngất, trẻ có thể hoa mắt, chóng mặt, buồn nôn, vã mồ hôi, nhìn mờ hoặc cảm giác người yếu đi.

Phần lớn các cơn ngất kiểu này không gây nguy hiểm lâu dài. Dù vậy, không phải mọi cơn ngất đều giống nhau. Nếu trẻ ngất khi đang chạy, chơi thể thao, leo cầu thang, bơi lội, đang nằm nghỉ hoặc gần như không có dấu hiệu báo trước, phụ huynh cần nghĩ đến khả năng có nguyên nhân nghiêm trọng hơn, trong đó có bệnh lý tim mạch.

Một trường hợp gần đây tại Bệnh viện Nhi đồng 2 cho thấy trẻ ngất tái diễn không nên được xem nhẹ. Bệnh nhi 10 tuổi từng có hai lần ngất tương tự nhưng chưa xác định được nguyên nhân.

Ở lần xảy ra biến cố này, trẻ ngất đột ngột tại nhà, sau đó rơi vào ngừng tuần hoàn, ngừng thở kéo dài và phải cấp cứu hồi sinh tim phổi liên tục.

Khi chuyển đến Bệnh viện Nhi đồng 2, tình trạng sốc tim vẫn diễn tiến nặng, buộc ê-kíp bác sĩ phải triển khai kỹ thuật hồi sức tim phổi ngoài cơ thể kết hợp VA-ECMO ngay tại giường bệnh.

Sau nhiều ngày điều trị chuyên sâu, chức năng tim của trẻ cải thiện, tri giác hồi phục tốt và trẻ tiếp tục được tầm soát để tìm nguyên nhân ngừng tim.

Từ ca bệnh này, bác sĩ khuyến cáo trẻ từng ngất tái diễn, đặc biệt là ngất đột ngột hoặc không rõ nguyên nhân, cần được đưa đi khám chuyên khoa sớm để phát hiện các bất thường tiềm ẩn.

2 điều phụ huynh cần lưu ý khi trẻ ngất tái diễn

Ngất tái diễn ở trẻ không phải lúc nào cũng là dấu hiệu nguy hiểm, nhưng cũng không nên xem là chuyện nhỏ. Điều quan trọng là phụ huynh cần nhận biết đúng những biểu hiện bất thường để đưa trẻ đi khám sớm.

Một số biểu hiện tưởng như thoáng qua có thể là manh mối quan trọng giúp bác sĩ tìm ra nguyên nhân.

1. Cần phân biệt ngất lành tính và ngất có dấu hiệu nguy hiểm

Không phải mọi cơn ngất đều như nhau. Ngất lành tính thường xảy ra khi trẻ đứng lâu dưới nắng, bị đói, mất nước, sợ hãi, đau đớn hoặc xúc động mạnh.

Trước khi ngất, trẻ thường hoa mắt, chóng mặt, buồn nôn, vã mồ hôi, nhìn mờ hoặc có cảm giác sắp ngã. Sau đó, trẻ thường tỉnh lại nhanh và không có triệu chứng bất thường đáng kể

Ngược lại, ngất nghi ngờ liên quan đến tim mạch thường xảy ra đột ngột, ít hoặc không có dấu hiệu báo trước. Trẻ có thể ngất khi đang chạy, chơi thể thao, bơi lội, leo cầu thang hoặc thậm chí khi đang nằm.

Nếu trẻ từng ngất lúc vận động, kèm đau ngực, khó thở, hồi hộp trống ngực hoặc gia đình có người đột tử khi còn trẻ, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám sớm.

Trong nhiều trường hợp, bác sĩ có thể khai thác bệnh sử, thăm khám, đo huyết áp, đo mạch và chỉ định điện tâm đồ để sàng lọc những bất thường cần chú ý.

2. Nhiều dấu hiệu bệnh tim ở trẻ dễ bị bỏ qua

Bệnh tim ở trẻ không phải lúc nào cũng biểu hiện rõ ràng. Nhiều dấu hiệu có thể bị nhầm với mệt mỏi, thể lực yếu hoặc trẻ lười vận động. Phụ huynh nên chú ý nếu trẻ có các biểu hiện sau:

• Nhanh mệt khi chạy nhảy, leo cầu thang hoặc tham gia các hoạt động thể chất thường ngày.
• Hụt hơi, khó thở hoặc phải dừng chơi giữa chừng trong khi bạn bè cùng tuổi vẫn sinh hoạt bình thường.
• Da, môi hoặc đầu chi tím tái, đặc biệt khi trẻ khóc, bú, chạy nhảy hoặc gắng sức.
• Trẻ thường than "tim đập lung tung", "tim đập rất nhanh" hoặc có cảm giác hồi hộp bất thường.
• Đau tức ngực, nặng ngực hoặc nói chung chung là "ngực khó chịu", nhất là khi vận động.
• Chóng mặt lặp lại, nhiều lần có cảm giác sắp ngã hoặc từng ngất không rõ nguyên nhân.

Ngất tái diễn là cơ hội vàng để phát hiện bệnh tim sớm

Ngất tái diễn không đồng nghĩa với bệnh tim nguy hiểm, nhưng đây là thời điểm quan trọng để tìm nguyên nhân trước khi xảy ra biến cố nghiêm trọng hơn.

Một số bệnh lý tim mạch ở trẻ có thể được kiểm soát tốt hơn nếu phát hiện sớm, chẳng hạn rối loạn nhịp tim, hội chứng QT kéo dài, bệnh cơ tim phì đại hoặc bệnh tim bẩm sinh.

Tùy nguyên nhân, trẻ có thể được theo dõi, dùng thuốc, điều chỉnh hoạt động, can thiệp hoặc sử dụng thiết bị hỗ trợ theo chỉ định của bác sĩ.

Vì vậy, thay vì nghĩ "con tỉnh lại rồi nên chắc không sao", phụ huynh nên xem mỗi lần ngất là một thông tin quan trọng. Phụ huynh nên ghi lại mỗi lần trẻ ngất hoặc chóng mặt sắp ngã, gồm thời điểm xảy ra, trẻ đang làm gì, có đứng lâu, đói, sốt, mất nước, vận động mạnh hay xúc động không.

Cũng cần ghi nhận trẻ có dấu hiệu báo trước không, cơn ngất kéo dài bao lâu, trẻ tỉnh lại ra sao và sau đó có đau ngực, khó thở, hồi hộp hay mệt nhiều không.

Cha mẹ có thể làm gì để bảo vệ trẻ?

Gia đình nên tìm hiểu tiền sử tim mạch trong họ hàng gần, đặc biệt là các trường hợp đột tử khi còn trẻ, ngất không rõ nguyên nhân, bệnh cơ tim hoặc rối loạn nhịp tim. Những thông tin này rất có giá trị khi bác sĩ đánh giá nguy cơ cho trẻ.

Bên cạnh đó, không nên tự ý phối hợp nhiều loại thuốc cho trẻ, nhất là khi trẻ từng ngất chưa rõ nguyên nhân hoặc có hồi hộp trống ngực. Khi đi khám, phụ huynh nên mang theo danh sách thuốc, thực phẩm bổ sung hoặc thuốc cảm trẻ đã dùng gần đây.

Người lớn trong nhà cũng nên học sơ cấp cứu cơ bản. Nếu trẻ ngất nhưng còn thở và tỉnh lại nhanh, hãy để trẻ nằm an toàn, nới lỏng quần áo và theo dõi sát. Nếu trẻ không phản ứng, thở bất thường hoặc nghi ngờ ngừng tim, cần gọi cấp cứu 115 và bắt đầu hồi sinh tim phổi nếu đã được hướng dẫn.

Cuối cùng, phụ huynh không nên tự ý cấm trẻ vận động hoàn toàn nếu chưa có chỉ định của bác sĩ. Điều quan trọng là đưa trẻ đi khám để tìm nguyên nhân, từ đó bác sĩ sẽ tư vấn trẻ có cần hạn chế hoạt động nào, theo dõi ra sao và khi nào có thể vận động trở lại.

*Nội dung bài viết được biên soạn nhằm mục đích cung cấp thông tin sức khỏe hữu ích, không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa. Nếu bạn có vấn đề về sức khỏe, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa.

Bảo Anh