Middlemarch: Sức hút của tiểu thuyết hay nhất mọi thời đại là gì?

Tác phẩm dày khoảng 900 trang, khắc họa đời sống tỉnh lẻ nước Anh thế kỷ 19, từ lâu đã được xem là một trong những đỉnh cao của tiểu thuyết hiện thực Anh ngữ.

Virginia Woolf từng gọi Middlemarch là "một trong số ít tiểu thuyết Anh ngữ được viết cho người trưởng thành". Henry James đánh giá một số phân cảnh trong tác phẩm thuộc hàng thông minh nhất của văn học Anh. Hơn một thế kỷ sau, Martin Amis vẫn gọi đây là "một tiểu thuyết không có điểm yếu".

Một tiểu thuyết bắt đầu bằng hôn nhân nhưng không đi theo lối mòn

George Eliot là bút danh của Mary Ann Evans. Khi Middlemarch được xuất bản nhiều kỳ trong giai đoạn 1871 - 1872, bà đã là một tiểu thuyết gia thành công.

Tác phẩm mở đầu bằng một cuộc hôn nhân, nhưng không phải kiểu hôn nhân viên mãn quen thuộc trong nhiều tiểu thuyết cùng thời. Dorothea Brooke, cô gái 19 tuổi thông minh và nhiều lý tưởng, khao khát được sống một cuộc đời lớn lao hơn trong xã hội Anh.

Nhưng trong một thời đại không trao nhiều cơ hội cho phụ nữ, Dorothea đã gửi gắm lý tưởng của mình vào cuộc hôn nhân sai lầm với học giả Casaubon khô cứng và cũ kỹ.

Đây không phải cuộc hôn nhân bất hạnh duy nhất trong truyện. Bác sĩ trẻ Tertius Lydgate, người mang nhiều tham vọng cải cách y học, cũng rơi vào một mối quan hệ không phù hợp với Rosamond Vincy, cô gái phù phiếm và nông cạn.

Những con người muốn thay đổi thế giới nhưng bị thế giới thay đổi

Bối cảnh Middlemarch diễn ra khoảng 40 năm trước thời điểm tác phẩm được viết, ngay trước Đạo luật Cải cách năm 1832 và sự xuất hiện của đường sắt. Nước Anh khi ấy đang đứng trước nhiều thay đổi lớn, từ chính trị, xã hội đến đời sống thường nhật.

Nhưng cải cách trong Middlemarch không chỉ nằm ở chính trường. Các nhân vật của George Eliot đều mang trong mình mong muốn thay đổi cuộc sống, thay đổi xã hội hoặc sống tốt đẹp hơn. Dù vậy, khi lý tưởng va vào thực tế, chính họ lại là người bị đời sống làm cho thay đổi.

Dorothea Brooke và dấu ấn của nhân vật nữ trong tiểu thuyết Anh ngữ

Bằng cách đặt một phụ nữ trẻ thông minh, nhiều suy tư và nhiều khát vọng ở trung tâm tác phẩm, George Eliot đã góp phần định hình lại tiểu thuyết Anh ngữ.

Trước Dorothea, văn học Anh từng có Elizabeth Bennet của Jane Austen hay Jane Eyre của Charlotte Brontë. Nhưng không có Dorothea, có lẽ cũng khó hình dung những nhân vật nữ phức tạp về nội tâm sau này như Isabel Archer của Henry James, bà Dalloway và bà Ramsay của Virginia Woolf, hay những nhân vật nữ trong tiểu thuyết của Sally Rooney hôm nay.

Giá trị lớn nhất của Middlemarch là lòng cảm thông

Với một số độc giả, George Eliot có thể tạo cảm giác nghiêm nghị, thậm chí khô khan hay giáo huấn. Bà được ngưỡng mộ nhiều, nhưng không hẳn được yêu mến theo cách đại chúng dành cho Jane Austen hay Charles Dickens. Tác phẩm của bà cũng không dễ chuyển thể lên phim ảnh như các tiểu thuyết của nhà Brontë.

Dù vậy, sức mạnh của Middlemarch nằm ở trải nghiệm sống cùng thế giới của nó trong hàng trăm trang sách. Độc giả bước vào một thị trấn đầy những con người nhiều chuyện, thiếu hoàn hảo, đáng thương, đáng trách nhưng cũng rất đáng để thấu hiểu.

Trong bối cảnh hiện nay, khi xã hội luôn biến động, bài học về cảm thông và khoan dung trong Middlemarch vẫn còn nguyên giá trị. Như Martin Amis từng nhận xét, tác phẩm này "tự làm mới mình với mỗi thế hệ".

Một cuốn sách về ý nghĩa của việc sống tử tế

Sau cùng, Middlemarch là tiểu thuyết về câu hỏi con người cần làm gì để sống tốt. Tác phẩm không tôn vinh những anh hùng lớn lao, mà nhìn thấy vẻ đẹp trong những cuộc đời bình thường, trong những nỗ lực âm thầm và lòng tốt không được ghi danh.

Với Middlemarch, George Eliot cho thấy tiểu thuyết không chỉ để kể chuyện, mà còn có thể giúp người đọc trở nên bao dung hơn với người khác và với chính mình.

Những cuốn sách đọc xong thấy não như được nâng cấp

Khoa học chứng minh đọc sách mỗi ngày giúp bạn sống thọ hơn

An Ngọc