Thực đơn của phi hành đoàn Artemis II ngoài vũ trụ có gì đặc biệt?

Khi con tàu bay quanh Mặt Trăng mà không có tiếp tế, không tủ lạnh và cũng không thể bổ sung thực phẩm vào phút chót, từng bữa ăn của phi hành gia đều phải được tính toán kỹ lưỡng từ trước.

Thực đơn trên tàu Orion không đơn giản là ăn để no. Nó được thiết kế nhằm duy trì thể lực, tinh thần và hiệu suất làm việc của phi hành đoàn trong suốt hành trình. Mỗi món ăn đều phải đảm bảo an toàn, đủ dinh dưỡng, dễ sử dụng trong môi trường vi trọng lực, đồng thời vẫn phù hợp với khẩu vị cá nhân của từng người.

Những yếu tố nào quyết định việc lựa chọn và đóng gói thực phẩm?

Thực phẩm cho Artemis II được lựa chọn dựa trên nhiều tiêu chí quan trọng: thời hạn sử dụng, độ an toàn, giá trị dinh dưỡng, khẩu vị của phi hành đoàn, cũng như khả năng phù hợp với giới hạn về khối lượng, thể tích và năng lượng của tàu Orion.

Ngoài ra, thực phẩm phải dễ chuẩn bị và dễ ăn trong môi trường không trọng lực. Một yêu cầu đặc biệt là hạn chế tối đa vụn thức ăn để tránh ảnh hưởng đến thiết bị.

Tất cả các món đều được phi hành đoàn đánh giá trước trong quá trình thử nghiệm, trước khi được đóng gói cho chuyến bay.

Cấu trúc bữa ăn hằng ngày của phi hành gia

Trong một ngày làm việc bình thường (không tính giai đoạn phóng và hạ cánh), phi hành gia có thời gian cố định cho ba bữa chính: sáng, trưa và tối.

Mỗi người được phân bổ hai loại đồ uống có hương vị mỗi ngày, có thể bao gồm cà phê. Tuy nhiên, do giới hạn về khối lượng hàng hóa mang theo, lựa chọn đồ uống cũng bị hạn chế.

Đáng chú ý, Artemis II không mang theo thực phẩm tươi. Nguyên nhân là tàu Orion không có hệ thống làm lạnh và không thể bổ sung thực phẩm sau khi phóng.

Vì vậy, các loại thực phẩm có khả năng bảo quản lâu dài sẽ giúp đảm bảo chất lượng, an toàn và giảm nguy cơ phát sinh vụn trong môi trường vi trọng lực.

Sự khác biệt giữa thực đơn Artemis II và các sứ mệnh trước

Thực đơn của Artemis II phản ánh nhiều thập kỷ phát triển trong hệ thống thực phẩm không gian.

Ở thời kỳ Apollo program, thực phẩm còn khá đơn giản và ít lựa chọn. Đến các sứ mệnh tàu con thoi, thực đơn đã đa dạng hơn và có thể chế biến trực tiếp trên tàu.

Trong khi đó, International Space Station có lợi thế lớn khi được tiếp tế thường xuyên và đôi khi có cả thực phẩm tươi.

Ngược lại, Artemis II sử dụng thực đơn cố định, được chuẩn bị hoàn toàn trước chuyến bay, phù hợp với đặc thù của một tàu vũ trụ hoạt động độc lập, không tiếp tế.

Phi hành đoàn có vai trò gì trong việc chọn thực đơn?

Phi hành đoàn Artemis II có quyền tham gia trực tiếp vào quá trình lựa chọn thực phẩm.

Trước chuyến bay, các thành viên sẽ thử, đánh giá và chấm điểm các món ăn trong danh sách tiêu chuẩn. Những đánh giá này sẽ được cân nhắc cùng với yêu cầu dinh dưỡng và các giới hạn kỹ thuật của tàu Orion để xây dựng thực đơn cá nhân.

Khẩu phần ăn được đóng gói theo từng nhóm 2 - 3 ngày cho mỗi phi hành gia, giúp họ linh hoạt lựa chọn món trong suốt hành trình.

Thực đơn thay đổi theo từng giai đoạn bay

Thực đơn được điều chỉnh dựa trên khả năng chuẩn bị thực phẩm ở từng giai đoạn của chuyến bay.

Một số món như thực phẩm đông khô cần được hoàn nguyên bằng nước từ hệ thống của tàu. Tuy nhiên, hệ thống này không hoạt động trong các giai đoạn như phóng và hạ cánh. Vì vậy, các bữa ăn trong những thời điểm này phải là dạng ăn liền.

Khi tàu vận hành ổn định, phi hành gia có thể sử dụng đầy đủ các phương thức chuẩn bị thực phẩm, từ hoàn nguyên đến làm nóng.

Thực phẩm được chuẩn bị như thế nào trên tàu Orion?

Thực phẩm trên tàu Orion bao gồm nhiều dạng khác nhau: ăn liền, đông khô cần thêm nước, thực phẩm được gia nhiệt sẵn (thermostabilized), và thực phẩm xử lý bằng chiếu xạ (irradiated food) để tiêu diệt vi khuẩn, ký sinh trùng và kéo dài thời gian bảo quản.

Phi hành gia sử dụng hệ thống cấp nước của tàu để hoàn nguyên thức ăn và một thiết bị làm nóng nhỏ gọn, giống như một chiếc vali, để hâm nóng bữa ăn khi cần.

Những thách thức trong việc thiết kế thực phẩm cho tàu Orion

Việc thiết kế hệ thống thực phẩm cho Orion đòi hỏi sự cân bằng giữa dinh dưỡng, an toàn và sở thích của phi hành đoàn trong điều kiện giới hạn nghiêm ngặt về không gian, khối lượng và năng lượng.

Thực phẩm phải dễ lưu trữ, dễ chuẩn bị và dễ sử dụng trong môi trường không trọng lực, đồng thời hạn chế tối đa chất thải và vụn thức ăn.

Quy trình chuẩn bị cũng được tối giản hóa, ưu tiên các loại thực phẩm có thể ăn ngay hoặc chế biến nhanh, nhằm đảm bảo không ảnh hưởng đến hoạt động của phi hành đoàn và hệ thống vận hành của tàu.

Anh Thư