52 hiểu lầm sức khỏe phổ biến mà bạn có thể đang tin là đúng
Cùng điểm qua những hiểu lầm sức khỏe phổ biến mà nhiều người vẫn tin là thật, để hiểu đúng hơn về cơ thể và chăm sóc bản thân tốt hơn.
Nhân ngày 1/4 - Ngày quốc tế nói dối, đây cũng là dịp để nhìn lại những hiểu lầm đã tồn tại rất lâu trong đời sống hằng ngày, đặc biệt là trong lĩnh vực sức khỏe.
Từ chuyện uống rượu để làm ấm cơ thể, tiêm vắc xin cúm có thể khiến bạn bị cúm, đến quan niệm tinh bột khiến tăng cân hay người da ngăm thì ít nguy cơ bị ung thư da, rất nhiều điều tưởng như hiển nhiên thực ra lại chưa đúng với khoa học.
1. Rượu giúp làm ấm cơ thể
Nhiều người tin rằng rượu có thể giúp cơ thể ấm lên, nhưng thực tế không phải vậy. Cảm giác ấm xuất hiện khi rượu làm giãn mạch máu, đưa máu ấm gần bề mặt da hơn.
Tuy nhiên, điều này lại khiến cơ thể mất nhiệt nhanh hơn. Cảm nhận ấm lên chỉ là cảm giác tạm thời, không phản ánh đúng những gì đang xảy ra bên trong cơ thể.
2. Lăn khử mùi gây ung thư
Đây là một quan niệm dễ gây chú ý nhưng chưa có cơ sở vững chắc. Một số nghiên cứu từng chỉ ra mối liên hệ, nhưng đó chỉ là tương quan chứ không chứng minh được nguyên nhân.
Ung thư thường liên quan đến nhiều yếu tố kết hợp như di truyền, môi trường và lối sống. Các nghiên cứu sau đó cũng chưa thể xác nhận mối liên hệ trực tiếp giữa sản phẩm khử mùi và ung thư.
3. Cà rốt giúp cải thiện thị lực kém
Cà rốt là thực phẩm lành mạnh và chứa beta-carotene, tiền chất của vitamin A. Tuy nhiên, khả năng chuyển đổi beta-carotene thành vitamin A trong cơ thể có giới hạn.
Phần lớn mọi người đã có đủ vitamin A dự trữ trong gan. Việc bổ sung thêm cũng không làm thay đổi tật khúc xạ hay cải thiện độ nhìn rõ.
4. Bôi bơ hoặc chườm đá khi bị bỏng
hản ứng viêm của cơ thể là nguyên nhân chính gây tổn thương khi bị bỏng. Cách xử lý hiệu quả là làm mát vùng da bằng nước mát ngay lập tức.
Bơ có thể giữ nhiệt và khiến vết bỏng nghiêm trọng hơn, trong khi đá có thể gây tổn thương tế bào và làm tình trạng xấu đi.
5. Tiêm vắc xin có thể gây tự kỷ và nguy hiểm
Việc trẻ em tiêm nhiều mũi vắc xin cùng lúc có thể khiến phụ huynh lo lắng. Tuy nhiên, lượng kháng nguyên trong vaccine hiện nay thấp hơn nhiều so với trước đây.
Chất bảo quản từng gây tranh cãi đã được loại bỏ từ năm 2002. Các bằng chứng khoa học hiện tại không cho thấy vaccine gây tự kỷ. Rủi ro thực tế thường đến từ việc trẻ sợ hãi việc chăm sóc y tế nếu cha mẹ quá lo lắng.
6. Có thể thải độc cơ thể bằng chế độ ăn đặc biệt
Nhiều người tìm kiếm các phương pháp thải độc nhanh, nhưng cơ thể đã có hệ thống tự làm sạch hiệu quả, đặc biệt là gan.
Các chế độ detox bằng nước ép hoặc chất lỏng không có khả năng đặc biệt trong việc loại bỏ độc tố hay cải thiện sức khỏe như quảng cáo.
Thay vào đó, những thay đổi nhỏ nhưng bền vững trong lối sống sẽ mang lại lợi ích rõ ràng hơn.
7. Tiêm vắc xin cúm có thể gây cúm
Vi rút trong vắc xin cúm đã được bất hoạt, nên không thể gây bệnh. Một số phản ứng nhẹ như đau tại chỗ tiêm, sốt nhẹ hoặc mệt mỏi có thể xảy ra trong thời gian ngắn. Hầu hết mọi người không gặp vấn đề nghiêm trọng sau khi tiêm.
8. Con người chỉ sử dụng 10% bộ não
Đây là một quan niệm hoàn toàn sai. Ngay cả những hoạt động đơn giản như lấy một cốc nước cũng cần sự phối hợp của nhiều vùng não khác nhau.
Não bộ hoạt động liên tục và sử dụng phần lớn năng lực của nó trong hầu hết các hoạt động hằng ngày.
9. Ra ngoài khi tóc ướt sẽ dễ bị cảm
Nguyên nhân gây cảm lạnh là vi rút, không phải do không khí lạnh. Nếu không tiếp xúc với virus, việc ra ngoài với tóc ướt cũng không khiến bạn bị bệnh.
Sự liên quan giữa thời tiết lạnh và cảm cúm chủ yếu do vi rút phát triển tốt hơn trong điều kiện nhiệt độ thấp.
10. Người logic sẽ thiên về não trái, người sáng tạo là não phải
Không có bằng chứng rõ ràng cho thấy con người được chia thành hai nhóm như vậy. Quan niệm này xuất phát từ các nghiên cứu ban đầu trên bệnh nhân động kinh, khi người ta nhận thấy bán cầu não phải xử lý thông tin không gian tốt hơn, còn bán cầu trái liên quan đến ngôn ngữ.
Tuy nhiên, các nghiên cứu hình ảnh não ở người khỏe mạnh cho thấy cả hoạt động sáng tạo lẫn tư duy logic đều kích hoạt mạng lưới thần kinh ở cả hai bán cầu.
11. Phải uống 8 ly nước mỗi ngày
Nhu cầu nước của mỗi người khác nhau và nên dựa vào cảm giác khát, thay vì một con số cố định. Da khô thường do yếu tố môi trường như độ ẩm thấp, không phải do thiếu nước từ bên trong, trừ khi cơ thể rơi vào tình trạng mất nước nghiêm trọng.
12. Tắm nắng trước sẽ giúp tránh bị cháy nắng
Không có hình thức rám nắng nào được xem là an toàn. Làn da sạm màu thực chất là dấu hiệu sớm của tổn thương DNA do ánh nắng.
Lượng melanin tăng lên chỉ mang lại mức bảo vệ rất thấp, tương đương chỉ số SPF của kem chống nắng dưới 3. Tắm nắng còn liên quan đến lão hóa da sớm và tăng nguy cơ ung thư da.
13. Rối loạn cương dương chỉ do tâm lý
Rối loạn cương dương có thể liên quan đến nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng như các bệnh lý liên quan đến mạch máu.
Các nghiên cứu cho thấy tình trạng này có liên hệ với tiểu đường, cholesterol cao, hút thuốc, tăng huyết áp, béo phì và bệnh tim mạch.
14. Vắc xin chỉ dành cho trẻ em
Người trưởng thành vẫn cần tiêm phòng định kỳ. Ví dụ, vaccine uốn ván kết hợp ho gà được khuyến nghị mỗi 10 năm.
Những người hút thuốc, có bệnh mạn tính hoặc trên 65 tuổi nên cân nhắc tiêm vắc xin phế cầu và zona. Tiêm vaccine cúm hằng năm cũng rất quan trọng.
15. Đi lại được nghĩa là xương không bị gãy
Khả năng cử động hoặc đi lại sau chấn thương không loại trừ khả năng gãy xương. Các mô mềm như dây chằng và cơ vẫn có thể giữ xương ở vị trí tương đối ổn định. Tuy nhiên, việc tiếp tục vận động có thể khiến tình trạng trở nên nghiêm trọng hơn.
16. Kem chống nắng gây ung thư
Một số người lo ngại kem chống nắng có thể gây ung thư, nhưng hiện chưa có bằng chứng chứng minh điều này. Sự hiểu lầm chủ yếu đến từ việc những người có làn da sáng màu vốn đã có nguy cơ ung thư da cao hơn, đồng thời cũng là nhóm sử dụng kem chống nắng nhiều hơn.
17. Bẻ khớp tay gây viêm khớp
Các nghiên cứu chưa tìm thấy mối liên hệ rõ ràng giữa việc bẻ khớp và viêm khớp. Nhiều nghiên cứu trước đây dựa trên việc người tham gia tự đánh giá thói quen trong thời gian dài, nên độ chính xác hạn chế. Trong khi đó, nguy cơ viêm khớp vốn tăng dần theo tuổi tác.
18. Đi chân trần là tốt nhất cho bàn chân
Xu hướng đi chân trần được cho là có lợi cho sức khỏe bàn chân, nhưng điều này không hoàn toàn đúng. Việc không mang giày dép có thể khiến bàn chân dễ bị trầy xước, tổn thương và nhiễm nấm.
19. Người co giật cần được đặt vật vào miệng để tránh nuốt lưỡi
Cơn co giật có thể khiến người chứng kiến hoảng sợ, nhưng những cách xử lý như đặt thìa vào miệng hay thổi vào mặt người bệnh không giúp ích, thậm chí có thể gây tổn thương cho người co giật.
Cách xử lý phù hợp là đặt người bệnh nằm nghiêng để nước bọt hoặc chất nôn có thể trào ra, sau đó chờ cơn co giật tự kết thúc.
20. Có thể đoán giới tính thai nhi qua nhịp tim
Nhịp tim của thai nhi chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, bao gồm sự phát triển của hệ thần kinh và các yếu tố từ người mẹ như sốt hoặc chuyển động của thai. Vì vậy, nhịp tim không phải là cơ sở đáng tin cậy để xác định giới tính.
21. Có kinh nguyệt nghĩa là vẫn có thể mang thai
Nhiều người cho rằng khả năng sinh sản kéo dài cho đến khi mãn kinh. Trên thực tế, khả năng này giảm dần theo tuổi. Ngay cả khi chu kỳ kinh nguyệt vẫn đều, chất lượng trứng giảm theo thời gian vẫn có thể ảnh hưởng đến khả năng thụ thai.
22. Có thể tập cho tóc ít dầu để giảm tần suất gội
Tuyến dầu trên da đầu hoạt động theo cơ chế sinh học và không thể điều chỉnh bằng thói quen. Lượng dầu dư thừa cần được làm sạch, nếu tích tụ có thể gây kích ứng, ngứa, nổi mụn hoặc gàu.
23. Phát ban do cây thường xuân độc có thể lây từ người sang người
Phát ban do cây thường xuân độc (poison ivy) không lây trực tiếp từ người sang người qua dịch mụn nước. Bạn chỉ bị phát ban nếu tiếp xúc trực tiếp với nhựa cây (urushiol) còn dính trên da, quần áo, hoặc vật dụng của người khác.
24. Chế độ ăn không chứa gluten giúp giảm cân
Chế độ ăn không chứa gluten thực ra chỉ cần thiết với người mắc bệnh celiac. Việc nhiều người giảm cân khi ăn theo chế độ này chủ yếu là do họ ăn ít đi, nên lượng calo nạp vào giảm xuống.
25. Ngồi thẳng lưng giúp tránh đau lưng
Ngồi khom lưng có thể gây hại cho cột sống, nhưng giữ tư thế thẳng cứng trong thời gian dài cũng tạo áp lực lên lưng. Để hạn chế nguy cơ đau lưng, cần điều chỉnh tư thế phù hợp, đảm bảo ghế ngồi hỗ trợ tốt và duy trì thói quen đứng dậy, vận động nhẹ trong ngày.
26. Đã bị cúm thì sẽ không mắc lại trong cùng mùa
Không phải lúc nào bạn cũng bị đúng bệnh cúm, vì nhiều loại virus khác có triệu chứng tương tự. Ngoài ra, mỗi mùa có nhiều chủng virus cúm khác nhau, nên nhiễm một chủng không giúp bạn miễn dịch với các chủng còn lại.
27. Đánh răng xong phải súc miệng ngay
Kem đánh răng chứa fluoride giúp bảo vệ và phục hồi men răng. Nếu súc miệng ngay, lớp fluoride này sẽ bị rửa trôi quá nhanh, làm giảm hiệu quả bảo vệ răng.
28. Tinh bột khiến bạn tăng cân
Tinh bột là một phần quan trọng của chế độ ăn lành mạnh, đặc biệt với người vận động. Điều quan trọng nằm ở loại tinh bột được lựa chọn.
Các loại ngũ cốc nguyên cám, đậu và các nguồn tinh bột giàu chất xơ có thể giúp giảm nguy cơ bệnh tim mạch, tiểu đường và hỗ trợ duy trì cân nặng.
29. Tập thể dục cho phép bạn ăn bất cứ thứ gì
Việc kiểm soát cân nặng phụ thuộc lớn vào chế độ ăn. Nhiều người có xu hướng đánh giá cao lượng calo tiêu hao khi tập luyện, từ đó ăn nhiều hơn mức cần thiết, dẫn đến tăng cân.
30. Người da sẫm màu không bị ung thư da
Dù ít bị cháy nắng hơn, làn da sẫm màu vẫn chịu tác động của tia UV. Những tác động này có thể gây lão hóa sớm, ung thư da và các vấn đề về sắc tố. Việc bảo vệ da khỏi ánh nắng là cần thiết với tất cả mọi người.
31. Tập bụng sẽ giúp có bụng phẳng
Không thể giảm mỡ ở một vùng cụ thể chỉ bằng cách tập riêng vùng đó. Các bài tập bụng không đủ để làm phẳng vòng eo nếu không kết hợp với chế độ ăn và luyện tập toàn thân.
32. Men vi sinh có thể giải quyết mọi vấn đề tiêu hóa
Nhiều tuyên bố về hiệu quả của men vi sinh chưa có bằng chứng khoa học rõ ràng. Việc bổ sung thực phẩm lên men tự nhiên như sữa chua, kefir hoặc kombucha có thể là lựa chọn hợp lý hơn so với các sản phẩm bổ sung đắt tiền và chưa được kiểm soát chặt chẽ.
33. Người nghiện là do yếu đuối, thiếu kiểm soát bản thân
Nghiện được xem là một bệnh mạn tính của não, đã được các tổ chức y khoa công nhận từ nhiều năm trước. Tình trạng này liên quan đến những thay đổi trong não, ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát hành vi và ra quyết định.
Vì vậy, nghiện không đơn thuần là vấn đề ý chí hay đạo đức cá nhân.
34. Chụp X-quang răng có thể gây ung thư
Lượng bức xạ từ X-quang nha khoa rất thấp. Thực tế, đứng ngoài nắng trong khoảng một giờ còn tiếp xúc với nhiều bức xạ hơn so với một lần chụp X-quang răng đầy đủ. Việc chụp X-quang giúp bác sĩ phát hiện những vấn đề mà mắt thường không thấy được.
35. Ăn nhiều bữa nhỏ trong ngày tốt hơn 3 bữa chính
Số bữa ăn không phải yếu tố quan trọng nhất. Điều quan trọng là mỗi bữa ăn cần cân bằng dinh dưỡng, đặc biệt là bổ sung đủ chất xơ từ thực vật. Một chế độ ăn hợp lý giúp hệ tiêu hóa hoạt động tốt quan trọng hơn việc chia nhỏ bữa ăn.
36. Xà phòng cục bẩn hơn xà phòng nước
Không có bằng chứng đáng tin cậy cho thấy xà phòng cục chứa nhiều vi khuẩn hơn. Điều quan trọng hơn là thành phần của sản phẩm. Một số loại xà phòng có thể làm khô hoặc kích ứng da nếu chứa chất tẩy rửa mạnh.
37. Ăn đường sẽ làm ung thư phát triển nhanh hơn
Hiện chưa có bằng chứng cho thấy ăn đường khiến ung thư tiến triển nhanh hơn. Dù tế bào ung thư sử dụng glucose, nhưng tất cả tế bào trong cơ thể đều cần năng lượng từ glucose.
Tuy nhiên, chế độ ăn nhiều đường có thể dẫn đến tăng cân, và béo phì có liên quan đến nguy cơ mắc một số loại ung thư.
38. Ăn sau 8 giờ tối sẽ dễ tăng cân
Cơ thể không xử lý thức ăn khác đi chỉ vì bạn ăn vào buổi tối. Quan niệm này thường nhằm hạn chế việc ăn vặt vào cuối ngày.
Thực tế, một bữa ăn nhẹ lành mạnh trước khi ngủ vẫn có thể phù hợp trong một số trường hợp.
39. Quan hệ bằng miệng hoặc hậu môn là lựa chọn an toàn hơn
Các hình thức này vẫn tiềm ẩn nguy cơ lây nhiễm bệnh. Virus HPV có thể lây qua tinh dịch và liên quan đến nhiều loại ung thư, bao gồm ung thư cổ tử cung, dương vật, hậu môn và vùng miệng.
Ngoài ra, một số bệnh lây truyền khác cũng có thể ảnh hưởng đến miệng và họng. Quan hệ hậu môn lặp lại còn có thể gây tổn thương cơ kiểm soát đại tiện.
40. Chạy bộ có thể gây hại cho đầu gối
Nhiều nghiên cứu cho thấy người chạy bộ ở mức độ vừa phải không có nguy cơ cao bị viêm khớp gối hay các vấn đề xương khớp.
Ngược lại, chạy bộ còn giúp tăng cường các nhóm cơ quanh khớp gối, từ đó hỗ trợ ổn định khớp và giảm nguy cơ chấn thương.
41. Trẻ em là những người ngủ ngon nhất
Cụm từ "ngủ như em bé" thường được dùng để chỉ giấc ngủ sâu, nhưng thực tế không phải vậy. Trẻ nhỏ có thể gặp nhiều vấn đề về hô hấp khi ngủ do cơ thể đang phát triển, chẳng hạn như amidan hoặc lưỡi to. Ngoài ra, chế độ ăn, thói quen bú, dị ứng… cũng có thể ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ của trẻ.
42. Chocolate là thực phẩm tốt cho sức khỏe
Chocolate đen có thể mang lại một số lợi ích nhờ chất chống oxy hóa. Tuy nhiên, nếu ăn quá nhiều, lượng đường và chất béo cao có thể gây tăng cân.
Nếu muốn tận dụng lợi ích này, nên ăn với lượng vừa phải, khoảng một miếng nhỏ mỗi ngày, và ưu tiên loại có hàm lượng cacao từ 70% trở lên.
43. Giày cao gót luôn gây hại cho bàn chân
Việc mang giày cao gót thường xuyên có thể gây căng gân Achilles và dẫn đến đau hoặc chấn thương. Tuy nhiên, giày bệt cũng không hẳn tốt hơn nếu không phù hợp với bàn chân.
Các vấn đề như bunion (lệch ngón chân cái) chủ yếu liên quan đến yếu tố di truyền. Tốt nhất là thay đổi loại giày và độ cao của giày trong tuần, và nếu thấy đau chân thì nên tháo ra.
44. Không tập luyện nữa thì cơ bắp sẽ chuyển thành mỡ
Cơ và mỡ là hai loại mô hoàn toàn khác nhau, không thể “biến đổi” thành nhau. Khi ngừng tập luyện, khối cơ có thể giảm dần, đồng thời cơ thể có thể tích tụ thêm mỡ nếu chế độ ăn không thay đổi.
Điều này khiến cơ thể trông kém săn chắc hơn, dễ gây hiểu nhầm rằng cơ bắp đã biến thành mỡ.
45. Nước ép trái cây tốt hơn nước ngọt
Trái cây nguyên quả rất tốt cho sức khỏe, nhưng nước ép lại là câu chuyện khác. Nước ép thường chứa nhiều đường và ít chất xơ, khiến đường huyết tăng nhanh. Phần đường dư thừa sau đó có thể được chuyển thành mỡ.
Ngoài ra, uống nước ép còn có thể khiến bạn ăn nhiều hơn. Nếu muốn thay nước ngọt, lựa chọn tốt hơn là nước lọc, trà hoặc cà phê không đường.
46. Nên tẩy tế bào chết trước khi cạo râu hoặc cạo lông
Tẩy tế bào chết và cạo râu đều có thể gây kích ứng da. Nếu thực hiện cả hai cùng lúc, nguy cơ kích ứng sẽ tăng lên. Bản thân việc cạo râu đã là một hình thức loại bỏ tế bào chết, nên không cần thêm bước tẩy tế bào chết trước hoặc ngay sau đó.
47. Muốn khỏe thì phải đau (No pain, no gain)
Cảm giác đau không phải là dấu hiệu cho thấy bạn đang tập đúng. Đau là tín hiệu cơ thể đang gặp vấn đề. Cảm giác mỏi nhẹ sau khi tập là bình thường, nhưng nếu xuất hiện cơn đau mới, đau nhói hoặc đau tăng dần thì cần dừng lại và kiểm tra.
48. Trứng không tốt cho tim mạch
Trước đây, nhiều người cho rằng cholesterol trong lòng đỏ trứng gây hại cho tim. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu trong hơn 40 năm qua cho thấy người khỏe mạnh vẫn có thể ăn trứng mà không làm tăng đáng kể nguy cơ bệnh tim.
Trứng còn cung cấp nhiều dưỡng chất quan trọng như protein, vitamin và khoáng chất.
49. Viêm khớp chỉ là chuyện của tuổi già
Viêm khớp không chỉ xảy ra ở người lớn tuổi. Một số dạng viêm khớp có thể xuất hiện ở người trẻ, thậm chí ở trẻ em. Ngoài ra, việc chăm sóc sức khỏe sớm có thể giúp giảm nguy cơ hoặc làm chậm tiến triển của bệnh.
50. Không nên thêm muối vào thức ăn
Ăn quá nhiều muối có thể liên quan đến tăng huyết áp, nhưng vấn đề không nằm ở việc rắc thêm một chút muối khi ăn. Phần lớn lượng natri trong chế độ ăn đến từ thực phẩm chế biến sẵn, đồ đóng gói và thức ăn ngoài.
Các loại gia vị như nước tương, tương cà hay mù tạt cũng có thể chứa nhiều muối. Khi tiêu thụ quá nhiều natri trong thời gian dài, nguy cơ mắc bệnh tim, đột quỵ và suy thận có thể tăng lên.
51. Người mắc bệnh tâm thần đều nguy hiểm
Không thể xem tất cả những người có vấn đề về sức khỏe tâm thần như một nhóm giống nhau. Thực tế, họ có nhiều điểm khác biệt như bất kỳ ai khác.
Các nghiên cứu cho thấy người mắc bệnh tâm thần có nguy cơ trở thành nạn nhân của bạo lực cao hơn nhiều so với việc gây bạo lực. Nếu có hành vi gây hại, họ thường hướng vào bản thân nhiều hơn là người khác.
52. Trầm cảm không thể chữa khỏi
Phần lớn các vấn đề về sức khỏe tâm thần, bao gồm trầm cảm, đều có khả năng cải thiện khi được hỗ trợ đúng cách. Sự kết hợp giữa điều trị bằng thuốc, trị liệu tâm lý và các yếu tố hỗ trợ như môi trường sống, công việc và kết nối xã hội được xem là hướng tiếp cận hiệu quả.
Ngay cả những trường hợp nghiêm trọng cũng có thể tiến triển tích cực khi được điều trị phù hợp.