Khả năng sinh sản ở nam giới đang lao dốc hay chỉ là nỗi lo bị thổi phồng?

Trên mạng xã hội, không khó để bắt gặp những video chỉ ra nguyên nhân khiến khả năng sinh sản ở nam giới suy giảm. Có người cho rằng thủ phạm là điện thoại để trong túi quần, người khác lại đổ lỗi cho xe điện.

Những nội dung này thu hút hàng triệu lượt xem và dễ tạo cảm giác rằng đây là một cuộc khủng hoảng do công nghệ hiện đại gây ra, với cách giải quyết rất đơn giản.

Tuy nhiên, các nghiên cứu hiện tại chưa cho thấy mối liên hệ giữa điện thoại hay xe điện với khả năng sinh sản. Thực tế cho thấy câu chuyện phức tạp hơn nhiều so với những gì đang lan truyền.

Vì sao câu chuyện suy giảm khả năng sinh sản dễ bị hiểu sai?

Các chuyên gia nhìn nhận rằng khả năng sinh sản ở nam giới có xu hướng giảm, nhưng nguyên nhân cụ thể vẫn chưa thống nhất.

Một số yếu tố được nhắc đến bao gồm sự cải thiện trong phương pháp sàng lọc, tác động từ môi trường như nhiệt độ, và các yếu tố lối sống như uống rượu hoặc béo phì. Đồng thời, chưa có đủ bằng chứng để coi đây là một cuộc khủng hoảng như cách mạng xã hội đang mô tả.

Một nguyên nhân khiến chủ đề này dễ gây hiểu nhầm là sự khác biệt giữa "khả năng sinh sản" và "tỷ lệ sinh". Trong y học, khả năng sinh sản là khả năng thụ thai của một cá nhân. Trong khi đó, tỷ lệ sinh lại là số trẻ được sinh ra so với số phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, và không phản ánh trực tiếp khả năng sinh học hay mong muốn có con của từng người.

Trên thực tế, số trẻ được sinh ra đã giảm. Theo Allan Pacey, chuyên gia nghiên cứu sức khỏe sinh sản tại Đại học Manchester, điều này có thể đến từ những lý do quen thuộc trong đời sống hiện đại như việc sử dụng biện pháp tránh thai nhiều hơn, xu hướng sinh con muộn hoặc lựa chọn không làm cha.

Điều gì đang thực sự xảy ra với số lượng tinh trùng?

Câu chuyện về số lượng và chất lượng tinh trùng lại là một vấn đề khác. Trong các thảo luận, đặc biệt trên mạng, hai yếu tố này thường bị gộp chung với xu hướng sinh nói chung. Trong khi đó, các nghiên cứu về tinh trùng lại cho ra kết quả chưa đồng nhất, khiến việc diễn giải trở nên khó khăn.

Một phần nguyên nhân có thể đến từ chính cách đo lường. Khi công nghệ và quy trình phân tích ngày càng chính xác, kết quả có xu hướng thấp hơn so với trước đây, bởi các phương pháp cũ có thể đánh giá cao hơn thực tế. Điều này khiến việc so sánh dữ liệu theo thời gian trở nên phức tạp.

Một phân tích tổng hợp năm 2017 đăng trên Human Reproduction Update cho thấy số lượng tinh trùng ở các nước phương Tây đã giảm gần 60% kể từ năm 1973.

Cập nhật năm 2023 từ cùng nhóm nghiên cứu cũng ghi nhận xu hướng giảm ở nhiều khu vực khác. Tác giả chính của nghiên cứu, Hagai Levine, cho rằng đây có thể là dấu hiệu cảnh báo về những vấn đề trong môi trường sống.

Tuy vậy, các nghiên cứu khác lại đưa ra kết luận thận trọng hơn. Trong một phân tích công bố năm 2025, Cleveland Clinic cho biết chưa có bằng chứng cho thấy sự thay đổi về số lượng tinh trùng đang ảnh hưởng đáng kể đến khả năng thụ thai. Theo bác sĩ Scott Lundy, phần lớn nam giới vẫn có thể có con, ngay cả khi số lượng tinh trùng giảm ở mức nhẹ.

Dù vậy, vô sinh vẫn là một vấn đề cần được nhìn nhận nghiêm túc. Khoảng một trong sáu cặp đôi trên thế giới gặp tình trạng vô sinh, và trong số đó, khoảng một nửa có liên quan đến yếu tố nam giới. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng cho thấy những thay đổi trong số lượng tinh trùng đang dẫn đến sự suy giảm mạnh về khả năng sinh sản ở cấp độ dân số.

Một phân tích khác công bố năm 2023 trên Andrology cũng không ghi nhận thay đổi đáng kể về số lượng tinh trùng tại Mỹ và Tây Âu trong giai đoạn 1993 - 2018. Tuy nhiên, những kết quả này không được chú ý rộng rãi như các nghiên cứu trước đó.

Phần lớn bằng chứng hiện nay dựa trên các nghiên cứu hồi cứu, tức là tổng hợp dữ liệu có sẵn từ nhiều nguồn để tìm xu hướng. Cách tiếp cận này có những hạn chế nhất định vì cần đưa ra nhiều giả định.

Trong khi đó, các nghiên cứu theo dõi dài hạn, dù đáng tin cậy hơn, lại tốn kém và ít được thực hiện. Một nghiên cứu tại Đan Mạch năm 2018 theo dõi 6.000 nam giới trẻ cho thấy không có thay đổi đáng kể về số lượng tinh trùng. Các chuyên gia cho rằng cần thêm nhiều nghiên cứu chất lượng cao để hiểu rõ hơn về vấn đề này.

Vi nhựa, thuốc lá và điện thoại ảnh hưởng thế nào đến khả năng sinh sản của nam giới?

Về các yếu tố lối sống, hút thuốc, uống rượu nhiều và sử dụng cần sa có liên quan đến suy giảm khả năng sinh sản. Trong thực hành lâm sàng, bác sĩ có thể nhận thấy những thay đổi trong mẫu tinh dịch liên quan đến tình trạng viêm do khói thuốc.

Vì vậy, các khuyến nghị thường tập trung vào việc bỏ thuốc lá, duy trì vận động, kiểm soát cân nặng và hạn chế rượu bia. Ngoài ra, các yếu tố môi trường cũng được xem xét, nhưng kết quả nghiên cứu hiện vẫn chưa thống nhất.

Nhìn chung, bức tranh về khả năng sinh sản ở nam giới vẫn còn nhiều điểm chưa rõ ràng, và việc hiểu đúng vấn đề đòi hỏi cách tiếp cận thận trọng hơn so với những thông tin lan truyền trên mạng xã hội.

Minh Tâm