Phát hiện vai trò bất ngờ của hormone tăng trưởng khi ngủ
Các nhà khoa học từ Đại học California (Berkeley) vừa phát hiện mối quan hệ giữa giấc ngủ và hormone tăng trưởng không chỉ diễn ra theo một chiều.
Giấc ngủ thúc đẩy cơ thể tiết hormone tăng trưởng, nhưng chính hormone này cũng tác động ngược lên não, góp phần đưa cơ thể từ trạng thái ngủ sang tỉnh táo.
Phát hiện được công bố trên tạp chí Cell, sau khi nhóm nghiên cứu trực tiếp theo dõi hoạt động của các tế bào thần kinh trong não chuột. Kết quả giúp làm rõ hơn cách não bộ phối hợp với hormone để duy trì sự cân bằng giữa ngủ, phục hồi và thức dậy.

Giấc ngủ và hormone tăng trưởng tác động qua lại
Hormone tăng trưởng thường được biết đến với vai trò giúp trẻ em và thanh thiếu niên phát triển chiều cao. Tuy nhiên, hormone này vẫn giữ nhiều chức năng quan trọng khi con người trưởng thành.
Nó tham gia duy trì khối cơ, hỗ trợ sức khỏe xương, sửa chữa mô, điều hòa đường huyết và giúp cơ thể sử dụng lượng mỡ dự trữ. Một phần đáng kể hormone tăng trưởng được giải phóng khi ngủ, đặc biệt trong các giai đoạn ngủ sâu.
Trước đây, các nhà khoa học chủ yếu tìm hiểu mối liên hệ này bằng cách đo nồng độ hormone trong máu. Trong nghiên cứu mới, các nhà khoa học tại Berkeley trực tiếp ghi lại hoạt động của các tế bào thần kinh.
Cách tiếp cận này giúp họ xác định được mạng lưới trong não điều khiển quá trình giải phóng hormone tăng trưởng trong từng giai đoạn ngủ.

Não sử dụng những tín hiệu khác nhau khi ngủ
Các nhà khoa học tập trung vào vùng dưới đồi, một khu vực nhỏ trong não nhưng giữ vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh thân nhiệt, cơn đói, hormone và chu kỳ ngủ - thức.
Tại đây, một nhóm tế bào thần kinh tạo ra hormone giải phóng hormone tăng trưởng, thường được gọi tắt là GHRH. Tín hiệu này thúc đẩy tuyến yên đưa hormone tăng trưởng vào máu.
Một nhóm tế bào khác tạo ra somatostatin, chất có tác dụng kìm hãm quá trình trên. Sự phối hợp giữa hai nhóm tín hiệu quyết định thời điểm và lượng hormone tăng trưởng được giải phóng.
Trong giấc ngủ không REM, giai đoạn chiếm phần lớn giấc ngủ sâu và phục hồi, hoạt động của một số tế bào sản xuất somatostatin giảm xuống. Tác dụng kìm hãm vì thế yếu đi, trong khi tín hiệu thúc đẩy hormone tăng trưởng tăng lên.
Đến giấc ngủ REM, giai đoạn thường gắn với những giấc mơ sống động, hoạt động của cả hai hệ tín hiệu đều tăng. Dù có vai trò trái ngược, sự phối hợp chính xác giữa chúng vẫn giúp cơ thể tăng giải phóng hormone tăng trưởng.
Nói cách khác, não sử dụng những tín hiệu khác nhau ở từng giai đoạn ngủ để kiểm soát lượng hormone tăng trưởng được giải phóng.
Mời bạn đọc thêm bài viết sau:
Hormone tăng trưởng có thể thúc đẩy quá trình thức dậy
Phát hiện đáng chú ý nhất nằm ở chiều tác động ngược lại. Sau khi được giải phóng, hormone tăng trưởng làm tăng khả năng hoạt động của các tế bào thần kinh tại locus coeruleus, một vùng thuộc thân não liên quan đến sự tỉnh táo, chú ý và phản ứng với môi trường xung quanh.
Có thể hiểu đơn giản, giấc ngủ giúp cơ thể tiết hormone tăng trưởng. Khi nồng độ hormone này tăng lên, nó lại gửi tín hiệu đến vùng não kiểm soát sự tỉnh táo, góp phần đưa cơ thể dần chuyển sang trạng thái thức.
Nhóm nghiên cứu gọi đây là một vòng phản hồi giúp giữ cân bằng giữa giấc ngủ, lượng hormone được giải phóng và khả năng tỉnh táo sau khi thức dậy.
Tuy nhiên, kích thích vùng não này mạnh hơn không đồng nghĩa cơ thể sẽ tỉnh táo hơn. Trong thí nghiệm, khi các tế bào thần kinh tại locus coeruleus hoạt động quá mức, chuột lại trở nên buồn ngủ.
Điều này cho thấy não cần phối hợp nhiều tín hiệu để điều chỉnh thời điểm ngủ và thức.
Mối liên hệ giữa giấc ngủ và hormone tăng trưởng cần được nghiên cứu thêm
Phát hiện mới giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn cách não kiểm soát hormone tăng trưởng trong lúc ngủ. Đồng thời, hormone này cũng tác động ngược lên vùng não liên quan đến sự tỉnh táo, tạo thành một vòng phản hồi giữa ngủ và thức.
Tuy nhiên, toàn bộ thí nghiệm mới được thực hiện trên chuột. Nhóm nghiên cứu cần tiếp tục xác định liệu cơ chế tương tự có tồn tại ở người hay không, cũng như những thay đổi trong hệ thống này có liên quan thế nào đến các rối loạn giấc ngủ.
Kết quả hiện chưa tạo ra phương pháp điều trị mới, nhưng cung cấp thêm nền tảng để nghiên cứu cách não và hormone phối hợp điều chỉnh giấc ngủ, quá trình phục hồi và thời điểm thức dậy.
(Nguồn: Cell, UC Berkeley)

