Người bệnh cần lưu ý gì sau khi thay khớp nhân tạo?
Người bệnh thực hiện thay khớp nhân tạo vẫn có thể duy trì lối sống năng động nếu chuẩn bị tốt trước mổ, phục hồi đúng cách và vận động hợp lý.
Thay khớp gối và khớp háng đang ngày càng phổ biến khi dân số già đi. Đồng thời, nhiều người thực hiện phẫu thuật thay khớp ở độ tuổi trẻ hơn trước.
Vì vậy, việc chăm sóc và sử dụng khớp nhân tạo sao cho bền lâu trở thành điều rất quan trọng, đặc biệt với những người vẫn muốn duy trì lối sống năng động.
Bác sĩ Matthew Abdel, Trưởng khoa phẫu thuật tại Mayo Clinic và giáo sư phẫu thuật chỉnh hình, cho biết khoảng 10 - 15 năm trước, ông từng khá dè dặt khi thay khớp gối cho người dưới 55 tuổi. Nhưng hiện nay, điều đó đã thay đổi.
Nhờ những cải tiến về vật liệu, kỹ thuật phẫu thuật và phục hồi chức năng, nhiều người sau thay khớp có thể trở lại các hoạt động như chơi tennis, nâng tạ, lướt sóng, thậm chí chạy bộ.
Tuy vậy, khớp nhân tạo vẫn không phải là bộ phận thay thế có thể chịu mọi áp lực vô hạn. Muốn khớp bền lâu, người bệnh cần chuẩn bị tốt trước phẫu thuật và vận động đúng cách sau khi hồi phục.
Vì sao khuyến nghị vận động sau thay khớp nhân tạo không còn quá cứng nhắc?
Trước đây, người bệnh sau phẫu thuật thay khớp thường được khuyên hạn chế rất nhiều hoạt động mạnh. Nhưng hiện nay, khuyến nghị này đã bớt cứng nhắc hơn, đặc biệt với người trẻ, khỏe và có thói quen vận động trước phẫu thuật.
Theo bác sĩ Eric Cohen, bác sĩ phẫu thuật chỉnh hình và Giám đốc chương trình Trung tâm Thay khớp Toàn diện tại Brown University Health, vật liệu khớp nhân tạo đã có nhiều cải tiến trong hơn hai thập kỷ qua.
Từ đầu những năm 2000, các bác sĩ bắt đầu sử dụng một loại nhựa mới trong khớp háng và khớp gối nhân tạo. Loại vật liệu này có độ bền cao hơn đáng kể so với trước đây.
Bác sĩ Abdel cho biết nhiều loại khớp nhân tạo hiện nay có thể liên kết ổn định hơn với xương thật. Nhờ đó, khớp có thể chịu lực tốt hơn và trong nhiều trường hợp giảm nguy cơ phải thay lại khớp.
Bên cạnh vật liệu, kỹ thuật phẫu thuật cũng tiến bộ hơn. Phẫu thuật ít xâm lấn, phẫu thuật có hỗ trợ robot và hình ảnh 3D giúp bác sĩ đặt khớp chính xác hơn, từ đó góp phần cải thiện kết quả lâu dài.
3 điều người bệnh cần lưu ý trước và sau khi thay khớp nhân tạo
Từ thời điểm trước phẫu thuật đến khi quay lại vận động, mỗi giai đoạn đều ảnh hưởng đến khả năng hồi phục và độ bền của khớp nhân tạo.
1. Cố gắng giữ cơ bắp chắc khỏe trước phẫu thuật
Dù khớp nhân tạo ngày càng hiện đại, quá trình hồi phục vẫn phụ thuộc nhiều vào thể trạng của người bệnh trước phẫu thuật. Nếu còn có thể vận động mà không làm cơn đau nặng hơn, người bệnh nên cố gắng duy trì sức mạnh cơ bắp từ sớm.
Với người chuẩn bị thay khớp gối, bác sĩ David William Fabi, chuyên gia phẫu thuật chỉnh hình và thay khớp tại Tập đoàn Y khoa Chỉnh hình San Diego, khuyến nghị tập trung tăng sức mạnh cho nhóm cơ tứ đầu đùi (quadriceps).
Người bệnh có thể tập các bài như nâng chân thẳng, squat nông, đứng lên ngồi xuống, bước lên bục thấp hoặc đạp xe tại chỗ, tùy khả năng chịu đau.
Với người chuẩn bị thay khớp háng, các nhóm cơ cần chú ý gồm cơ mông, cơ dạng hông và gân kheo. Một số bài tập thường được gợi ý là bridge, clamshell, nâng chân sang bên hoặc đi bộ với dây kháng lực.
Nếu những bài tập này gây đau, người bệnh có thể chuyển sang hình thức nhẹ nhàng hơn như tập dưới nước hoặc các bài siết cơ đơn giản, chẳng hạn siết cơ đùi trước và siết cơ mông. Những bài tập này nhằm mục đích giữ cơ thể linh hoạt và duy trì sức mạnh trong giới hạn an toàn.
Theo bà Jen Brandon, quản lý phục hồi chức năng tại Hoag Orthopedic Institute ở Irvine, California, người bệnh nên cố gắng vận động trong khả năng của mình thay vì ngừng hoàn toàn.
Nếu một hoạt động như pickleball vẫn có thể thực hiện mà không gây đau quá mức, việc tiếp tục duy trì có thể giúp cơ thể sẵn sàng hơn cho quá trình hồi phục sau phẫu thuật.
2. Tập luyện trở lại sau thay khớp cần chậm rãi và kiên nhẫn
Sau thay khớp háng hoặc khớp gối, nhiều người thường muốn nhanh chóng quay lại các hoạt động yêu thích. Tuy nhiên, cơ thể cần thời gian để hồi phục, làm quen với khớp nhân tạo và tăng cường sức mạnh cho các cơ quanh khớp.
Bác sĩ Abdel cho biết, với nhiều bệnh nhân, nếu quá trình hồi phục diễn ra tốt, sau khoảng ba tháng họ có thể không còn bị giới hạn hoạt động quá nhiều. Dù vậy, mức độ vận động sau phẫu thuật vẫn phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe, loại phẫu thuật, tốc độ hồi phục và nền tảng vận động trước đó của từng người.
Thông thường, giai đoạn hồi phục ban đầu kéo dài khoảng 4 - 6 tuần. Sau đó, người bệnh có thể bắt đầu tập luyện trở lại một cách từ từ, ưu tiên các bài tập cường độ nhẹ để cải thiện dần sức mạnh cũng như sức bền. Khoảng ba tháng sau phẫu thuật, việc tập luyện thường tập trung hơn vào các nhóm cơ quanh khớp.
Người thay khớp gối có thể bắt đầu với đạp xe tại chỗ, leg press, squat bằng trọng lượng cơ thể, bài tập thăng bằng hoặc tập dưới nước.
Người thay khớp háng có thể tập các bài tăng sức mạnh cơ mông như bridge, clamshell hoặc những biến thể phù hợp với khả năng của mình.
Tuy nhiên, đây chỉ là hướng dẫn chung. Quá trình hồi phục không phải lúc nào cũng tiến triển đều từng ngày. Sẽ có ngày người bệnh thấy cơ thể linh hoạt hơn, vận động tốt hơn, nhưng cũng có nhức mỏi hơn. Vì vậy, điều quan trọng là đi theo nhịp hồi phục của chính mình, thay vì so sánh với người khác.
3. Cẩn trọng với các môn tạo nhiều áp lực lên khớp
Trước đây, người đã thay khớp thường được khuyên tránh chạy bộ, võ thuật hoặc các môn thể thao có va chạm, ngay cả khi đã hồi phục. Hiện nay, khi khớp nhân tạo bền hơn và nhiều người thay khớp ở độ tuổi trẻ hơn, các khuyến nghị đã linh hoạt hơn.
Nếu trước phẫu thuật bạn từng chạy bộ hoặc chơi tennis, điều đó không có nghĩa sau phẫu thuật bạn chắc chắn phải từ bỏ hoàn toàn. Bác sĩ Joseph Mitchell, bác sĩ phẫu thuật chỉnh hình và trợ lý giáo sư phẫu thuật chỉnh hình tại Đại học California tại San Diego, cho biết ông từng gặp bệnh nhân thay khớp háng vẫn tham gia giải karate, thậm chí có người trở lại làm vận động viên thể hình chuyên nghiệp.
Dù vậy, không phải ai cũng nên quay lại các hoạt động cường độ cao. Mục tiêu của phẫu thuật thay khớp là giúp người bệnh bớt đau, vận động tốt hơn và trở lại với cuộc sống mình mong muốn. Nhưng điều đó không có nghĩa khớp nhân tạo có thể chịu mọi áp lực trong thời gian dài.
Về lâu dài, các hoạt động có cường độ nhẹ và ít gây áp lực lên khớp vẫn là lựa chọn an toàn hơn. Đạp xe, bơi lội, đi bộ, tập dưới nước hoặc tập sức mạnh có kiểm soát có thể giúp duy trì thể lực mà không tạo quá nhiều lực va đập lặp đi lặp lại lên khớp.
Bác sĩ Abdel so sánh điều này với lốp xe. Dù dùng loại lốp tốt nhất, nếu liên tục tăng tốc mạnh ở mỗi ngã tư, lốp vẫn sẽ mòn nhanh hơn. Khớp nhân tạo cũng vậy. Người bệnh có thể sống năng động, nhưng cần chọn cách vận động hợp lý để bảo vệ khớp lâu dài.
Làm sao để khớp nhân tạo bền lâu hơn?
Sau thay khớp, người bệnh không cần tránh vận động hoàn toàn. Ngược lại, vận động đúng cách có thể giúp cơ bắp khỏe hơn, cải thiện thăng bằng, hỗ trợ kiểm soát cân nặng và giúp khớp nhân tạo hoạt động ổn định hơn.
Điều quan trọng là người bệnh cần đi theo chương trình phục hồi chức năng phù hợp, tăng cường độ tập luyện từng bước và trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu trước khi quay lại các môn cường độ cao.
Nếu có các dấu hiệu như đau kéo dài, sưng, cảm giác khớp lỏng lẻo, giảm khả năng vận động hoặc đau tăng sau khi tập, người bệnh nên đi khám để được đánh giá. Những dấu hiệu này không nên bị xem nhẹ, đặc biệt ở người trẻ hoặc người thường xuyên vận động mạnh.
Thay khớp có thể giúp nhiều người trở lại với cuộc sống năng động hơn. Nhưng để khớp nhân tạo bền lâu, người bệnh cần chuẩn bị tốt trước phẫu thuật, phục hồi đúng cách và chọn hoạt động phù hợp với tình trạng của mình.
Có thể bạn quan tâm nội dung sau:
