Giãi mã 8 thuật ngữ thường gặp trên kết quả sinh thiết

Thực tế, mỗi thuật ngữ mô tả một đặc điểm khác nhau của tế bào hoặc mô được kiểm tra. Hiểu ý nghĩa của chúng sẽ giúp bạn trao đổi với bác sĩ rõ ràng hơn về tình trạng sức khỏe của mình.

Kết quả sinh thiết cho biết những thông tin gì?

Sinh thiết là thủ thuật lấy một mẫu mô hoặc tế bào từ cơ thể để kiểm tra. Sau khi mẫu được xử lý, bác sĩ giải phẫu bệnh sẽ quan sát dưới kính hiển vi nhằm tìm kiếm những thay đổi bất thường, xác định bản chất tổn thương và hỗ trợ chẩn đoán bệnh.

Theo Viện Ung thư Quốc gia Mỹ (NCI), một phiếu kết quả giải phẫu bệnh thường có các phần chính:

• Mô tả đại thể: Ghi nhận vị trí lấy mẫu, số lượng mẫu, kích thước, trọng lượng, hình dạng, màu sắc và những đặc điểm có thể quan sát bằng mắt thường.
• Mô tả vi thể: Trình bày những đặc điểm của tế bào và cấu trúc mô khi quan sát dưới kính hiển vi.
• Kết luận chẩn đoán: Tổng hợp các phát hiện từ việc quan sát mẫu mô, kết hợp với thông tin lâm sàng liên quan để xác định bản chất tổn thương.
• Nhận xét: Bổ sung thông tin về kết quả, những điểm chưa rõ hoặc đề xuất xét nghiệm thêm nếu cần.

Tùy loại bệnh phẩm và cơ sở xét nghiệm, cách trình bày có thể khác nhau. Trong đó, phần kết luận chẩn đoán thường là thông tin quan trọng nhất mà người bệnh cần trao đổi với bác sĩ.

8 thuật ngữ thường gặp trên kết quả sinh thiết

Trên kết quả sinh thiết, những thuật ngữ như lành tính, ác tính, tăng sản hay loạn sản có thể khiến người đọc bối rối. Vậy chúng có ý nghĩa gì?

1. Lành tính (Benign)

Lành tính có nghĩa là tổn thương không phải ung thư. Tuy nhiên, một khối u lành tính vẫn có thể gây triệu chứng hoặc ảnh hưởng đến chức năng cơ quan. Bác sĩ sẽ cân nhắc việc theo dõi hay điều trị dựa trên vị trí, kích thước và đặc điểm tổn thương.

2. Ác tính (Malignant)

Ác tính là thuật ngữ chỉ ung thư. Tế bào ác tính có khả năng xâm lấn những mô xung quanh và có thể lan đến các cơ quan khác.

Khi kết quả xác định tổn thương ác tính, bác sĩ có thể cần thêm thông tin để đánh giá mức độ lan rộng và lựa chọn phương pháp điều trị.

3. Không điển hình (Atypia)

Thuật ngữ này mô tả những tế bào có hình dạng hoặc cấu trúc khác với tế bào bình thường.

Theo Mayo Clinic, tình trạng viêm, nhiễm trùng và ngay cả quá trình lão hóa tự nhiên cũng có thể khiến tế bào trông bất thường.

Trong một số trường hợp, tế bào không điển hình có thể trở lại bình thường khi nguyên nhân gây ra sự thay đổi được loại bỏ, thông qua quá trình tự hồi phục hoặc điều trị.

Vì vậy, chỉ riêng cụm từ "tế bào không điển hình" chưa đủ để kết luận người bệnh mắc ung thư. Bác sĩ vẫn cần đánh giá thêm để xác định nguyên nhân và loại trừ những tổn thương nghiêm trọng.

4. Tăng sản (Hyperplasia)

Tăng sản là tình trạng số lượng tế bào trong một mô tăng lên nhiều hơn bình thường, trong khi hình dạng tế bào vẫn bình thường khi quan sát dưới kính hiển vi.

Tăng sản thường là tổn thương lành tính, không phải ung thư. Tuy nhiên, một số dạng đặc biệt, chẳng hạn tăng sản không điển hình, có thể làm tăng nguy cơ ung thư. Khi đó, số lượng tế bào tăng lên và một số tế bào còn có hình dạng bất thường, cần được bác sĩ đánh giá thêm.

Mời bạn đọc thêm bài viết sau:

Được chỉ định sinh thiết có đồng nghĩa với nguy cơ ung thư cao?

5 loại ung thư phổ biến ở phụ nữ Việt Nam: Tầm soát và phòng ngừa thế nào?

5. Dị sản (Metaplasia)

Dị sản là tình trạng một loại tế bào trong cơ thể được thay thế bằng loại tế bào khác, vốn thường xuất hiện ở một vị trí khác.

Ví dụ, ở người bị dị sản ruột tại dạ dày, một số tế bào vốn có ở lớp niêm mạc dạ dày được thay thế bằng những tế bào có đặc điểm giống tế bào ruột.

Dị sản không phải là ung thư. Tuy nhiên, một số dạng dị sản có thể làm tăng nguy cơ phát triển ung thư về sau. Vì vậy, bác sĩ sẽ dựa vào vị trí và mức độ tổn thương để quyết định có cần theo dõi thêm hay không.

6. Loạn sản (Dysplasia)

Loạn sản là tình trạng tế bào có những thay đổi bất thường về hình dạng, kích thước hoặc cách sắp xếp trong mô.

Loạn sản chưa phải ung thư xâm lấn, nhưng một số dạng có khả năng tiến triển thành ung thư.

Tùy cơ quan và hệ thống phân loại, loạn sản có thể được chia thành mức độ nhẹ, vừa, nặng hoặc độ thấp, độ cao. Mức độ này phản ánh tế bào trông bất thường đến đâu dưới kính hiển vi và phạm vi mô bị ảnh hưởng.

Đáng chú ý, ở một số cơ quan như thực quản, loạn sản độ cao được xếp vào cùng nhóm với ung thư biểu mô tại chỗ trong hệ thống phân giai đoạn bệnh. Vì vậy, bác sĩ cần dựa trên vị trí và đặc điểm tổn thương để giải thích chính xác ý nghĩa của kết quả.

7. Ung thư biểu mô tại chỗ (Carcinoma in situ)

Đây là tình trạng các tế bào có đặc điểm ung thư vẫn giới hạn tại nơi chúng hình thành, chưa xâm nhập vào mô xung quanh.

Trong một số hệ thống phân loại, ung thư biểu mô tại chỗ được gọi là bệnh giai đoạn 0.

Tùy loại tổn thương và cơ quan, bác sĩ sẽ đánh giá nguy cơ tiến triển để lựa chọn phương pháp xử trí phù hợp.

8. Xâm lấn (Invasive)

Xâm lấn mô tả tình trạng tế bào ung thư đã phát triển vượt khỏi vị trí giới hạn ban đầu và đi vào mô xung quanh.

Tuy nhiên, phát hiện ung thư xâm lấn không đồng nghĩa với việc ung thư đã di căn đến cơ quan khác. Bác sĩ cần kết hợp thêm các kết quả thăm khám, hình ảnh học và xét nghiệm để xác định mức độ lan rộng của bệnh.

Một kết quả sinh thiết có thể xuất hiện nhiều thuật ngữ cùng lúc, chẳng hạn "tăng sản không điển hình" hoặc "dị sản ruột kèm loạn sản". Mỗi thuật ngữ mô tả một đặc điểm của mô được kiểm tra. Khi xuất hiện cùng nhau, chúng giúp bác sĩ đánh giá đầy đủ hơn về bản chất và mức độ tổn thương.

Ví dụ, dị sản ruột kèm loạn sản có thể cần được đánh giá kỹ hơn so với dị sản ruột đơn thuần. Tùy vị trí và mức độ loạn sản, bác sĩ sẽ quyết định người bệnh cần theo dõi hay điều trị.

Khi nào kết quả sinh thiết cần được làm rõ thêm?

Không phải mọi kết quả sinh thiết đều có thể đưa ra chẩn đoán xác định ngay từ lần kiểm tra đầu tiên. Đôi khi, bác sĩ giải phẫu bệnh sử dụng những cụm từ thể hiện mức độ chưa chắc chắn, chẳng hạn:

• Nghi ngờ ác tính (Suspicious for malignancy): Mẫu mô có những đặc điểm gợi ý ung thư, nhưng bằng chứng hiện tại chưa đủ để khẳng định chẩn đoán.
• Không loại trừ (Cannot exclude): Một bệnh lý hoặc tổn thương vẫn có khả năng hiện diện, nhưng các phát hiện hiện có chưa đủ để xác nhận hay loại trừ.
• Không đủ mẫu để chẩn đoán (Insufficient/Non-diagnostic): Số lượng hoặc chất lượng mô, tế bào chưa đáp ứng yêu cầu để đưa ra kết luận đáng tin cậy.

Trong những trường hợp này, bác sĩ có thể đề nghị nhuộm mô đặc biệt, thực hiện hóa mô miễn dịch, đối chiếu với hình ảnh học hoặc lấy thêm mẫu sinh thiết.

Ngay cả khi kết quả ghi "không phát hiện tế bào ác tính", kết luận này cũng chỉ phản ánh những gì được quan sát trong mẫu đã lấy. Nếu tổn thương vẫn có dấu hiệu đáng nghi trên hình ảnh học hoặc khi thăm khám, bác sĩ có thể chỉ định đánh giá thêm.

Sau khi nhận kết quả sinh thiết, bạn nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ chỉ định để hiểu ý nghĩa của toàn bộ kết quả, thay vì tự đánh giá bệnh qua một thuật ngữ riêng lẻ.

Bạn cũng có thể hỏi bác sĩ liệu kết quả đã đủ để đưa ra chẩn đoán hay chưa, có cần thực hiện thêm xét nghiệm và bước theo dõi tiếp theo là gì.

Hiểu được những thuật ngữ trên phiếu kết quả sẽ giúp bạn chủ động hơn trong quá trình thăm khám và đưa ra quyết định chăm sóc sức khỏe cùng bác sĩ.

(Nguồn: NCI, Mayo Clinic, Cleveland Clinic)