El Niño làm tăng nguy cơ sốt xuất huyết Dengue và lây nhiễm RSV ra sao?

Trong bối cảnh El Niño 2026 đang mạnh lên và được dự báo có khả năng đạt cường độ rất mạnh vào những tháng cuối năm, những ảnh hưởng đến sức khỏe càng đáng chú ý. Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia hiện dự báo xác suất El Niño đạt cường độ rất mạnh trong giai đoạn tháng 9 - 11/2026 lên tới 93%.

Sốt xuất huyết Dengue và RSV là hai ví dụ. Với sốt xuất huyết, nhiệt độ và sự thay đổi nguồn nước có thể tác động đến muỗi truyền bệnh. Trong khi đó, với RSV, cái nóng có thể khiến con người dành nhiều thời gian hơn trong những không gian kín, tạo thêm cơ hội để virus hợp bào hô hấp lây từ người sang người.

El Niño có thể tác động đến sức khỏe như thế nào?

El Niño là một hiện tượng khí hậu tự nhiên liên quan đến sự nóng lên bất thường của vùng biển xích đạo Thái Bình Dương. Sự thay đổi này có thể kéo theo những biến động về nhiệt độ, lượng mưa và độ ẩm ở nhiều khu vực.

Với sức khỏe, El Niño không tạo ra virus hay trực tiếp khiến con người mắc bệnh. Tác động chủ yếu nằm ở việc thay đổi những điều kiện xung quanh quá trình lây truyền và làm bệnh trở nặng.

Trong bài viết của kênh tin tức CNA (Singapore), các bác sĩ lưu ý ba nhóm vấn đề đáng chú ý khi thời tiết trở nên nóng và khô hơn:

• Các bệnh do muỗi truyền, trong đó đáng chú ý là sốt xuất huyết Dengue.
• Các bệnh nhiễm trùng hô hấp như RSV.
• Một số bệnh mạn tính về tim và hô hấp có thể trở nặng khi chất lượng không khí suy giảm.

Nhiệt độ cao có thể tạo điều kiện thuận lợi hơn cho muỗi truyền sốt xuất huyết Dengue

Sốt xuất huyết Dengue lây truyền qua muỗi Aedes, thường được gọi là muỗi vằn.

Theo bác sĩ Nicholas Chew, chuyên gia bệnh truyền nhiễm chia sẻ với CNA, nhiệt độ cao hơn trong thời kỳ El Niño có thể đẩy nhanh vòng đời của muỗi Aedes, khiến muỗi phát triển từ giai đoạn non đến trưởng thành nhanh hơn.

Nhiệt độ cao không chỉ ảnh hưởng đến muỗi mà còn tác động đến virus Dengue bên trong cơ thể muỗi. Trong điều kiện phù hợp, virus có thể nhân lên nhanh hơn, nhờ đó muỗi có khả năng truyền virus sang người sớm hơn.

Vì vậy, thời tiết nóng có thể tạo ra hai tác động cùng lúc: muỗi phát triển nhanh hơn và thời gian để muỗi trở thành nguồn truyền bệnh cũng ngắn hơn.

Tuy nhiên, El Niño không đồng nghĩa sốt xuất huyết chắc chắn sẽ tăng. Mật độ muỗi và số ca bệnh còn phụ thuộc vào lượng mưa, nguồn nước đọng, hoạt động kiểm soát muỗi và nhiều yếu tố khác.

Nắng nóng có thể gián tiếp làm tăng nguy cơ lây nhiễm RSV

RSV, hay virus hợp bào hô hấp, là một trong những nguyên nhân hàng đầu khiến trẻ dưới một tuổi phải nhập viện vì nhiễm trùng đường hô hấp dưới trên toàn thế giới.

Khác với sốt xuất huyết, thời tiết nóng không trực tiếp tạo điều kiện thuận lợi cho RSV. Bác sĩ nhi khoa Ooi Pei Ling tại Phòng khám Quốc tế Trẻ em và Thanh thiếu niên (Singapore) cho biết cho biết virus này thậm chí ít có khả năng tồn tại trong điều kiện nóng và khô.

Tuy nhiên, khi nhiệt độ ngoài trời tăng cao, nhiều người có xu hướng dành nhiều thời gian hơn trong những nơi có điều hòa như văn phòng, trung tâm thương mại, nhà hàng hoặc phương tiện giao thông công cộng. Khi nhiều người ở gần nhau trong không gian kín, nguy cơ các virus đường hô hấp lây từ người sang người cũng có thể tăng lên.

Trẻ nhỏ là nhóm đặc biệt cần được chú ý. RSV thường bắt đầu với các triệu chứng giống cảm lạnh, nhưng ở một số trẻ có thể lan xuống đường hô hấp dưới, gây viêm tiểu phế quản, viêm phổi hoặc khó thở.

Cha mẹ nên theo dõi nếu trẻ có các dấu hiệu như:

• Thở nhanh.
• Lồng ngực hoặc vùng dưới xương sườn lõm vào khi thở.
• Bú hoặc ăn kém.
• Mệt bất thường hoặc lừ đừ.

Nguy cơ bệnh nặng cao hơn ở trẻ sinh non hoặc trẻ có bệnh tim, bệnh phổi hay vấn đề về miễn dịch.

Vì RSV lây qua tiếp xúc gần và dịch tiết đường hô hấp, bác sĩ khuyến nghị người chăm sóc rửa tay trước khi tiếp xúc với trẻ nhỏ. Nếu đang ho, cảm lạnh hoặc có biểu hiện bệnh hô hấp rõ rệt, nên hạn chế tiếp xúc gần với trẻ, đặc biệt là trẻ dưới 6 tháng tuổi.

El Niño còn có thể làm các bệnh hô hấp và tim mạch trở nặng

Tác động của thời tiết nóng, khô không chỉ liên quan đến bệnh truyền nhiễm.

Thời tiết nóng và khô kéo dài còn có thể ảnh hưởng đến chất lượng không khí. Bác sĩ Nicholas Chew, chuyên gia Bệnh truyền nhiễm tại bệnh viện Farrer Park (Singapore), cho biết bụi, chất ô nhiễm và phấn hoa có thể tích tụ nhiều hơn khi ít mưa, từ đó khiến các bệnh hô hấp mạn tính như hen hoặc viêm phế quản dễ trở nặng hơn.

Bụi mịn PM2.5 cũng là một yếu tố đáng lưu ý. Những hạt bụi rất nhỏ này có thể đi sâu vào phổi và ảnh hưởng đến hệ tim mạch, đặc biệt ở những người đã có bệnh nền.

Các nhóm dễ chịu ảnh hưởng hơn trong những giai đoạn thời tiết khắc nghiệt gồm trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người làm việc ngoài trời và người mắc bệnh tim hoặc bệnh phổi từ trước.

El Niño không đồng nghĩa dịch bệnh chắc chắn sẽ xảy ra

El Niño có thể tạo ra những điều kiện thuận lợi hơn cho một số bệnh, nhưng không có nghĩa cứ xuất hiện El Niño là dịch bệnh sẽ tăng.

Nguy cơ lây lan vẫn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như mật độ muỗi, mức độ lưu hành của virus, khả năng miễn dịch trong cộng đồng, hành vi sinh hoạt và các biện pháp phòng bệnh. Điều này cũng có nghĩa chúng ta vẫn có thể chủ động giảm nguy cơ nếu phòng ngừa đúng cách.

Với sốt xuất huyết, nên tập trung vào việc hạn chế nơi muỗi sinh sản bằng cách loại bỏ nước đọng, đậy kín dụng cụ chứa nước và chủ động phòng muỗi đốt.

Với RSV và các bệnh hô hấp, nên chú ý vệ sinh tay, hạn chế tiếp xúc gần với trẻ nhỏ khi đang có triệu chứng ho, cảm lạnh và giữ không gian trong nhà thông thoáng, tránh tập trung quá đông trong thời gian dài.

Người mắc bệnh mạn tính cũng nên duy trì tái khám và chuẩn bị đủ thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ. Các thiết bị như máy điều hòa và máy lọc không khí nên được vệ sinh định kỳ trước giai đoạn sử dụng nhiều.

Tiêm chủng cũng là một lớp bảo vệ có thể được cân nhắc bên cạnh các biện pháp phòng bệnh hằng ngày. Hiện đã có vaccine phòng sốt xuất huyết dành cho một số nhóm tuổi phù hợp. Với RSV, có thể bảo vệ trẻ nhỏ bằng vaccine cho mẹ trong thai kỳ hoặc sử dụng kháng thể đơn dòng cho trẻ. Việc lựa chọn cần dựa trên độ tuổi, tình trạng sức khỏe và hướng dẫn của bác sĩ hoặc cơ sở tiêm chủng.

Nguồn thông tin tham khảo:

• Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia. Bản tin dự báo, cảnh báo khí hậu thời hạn mùa trên phạm vi toàn quốc từ tháng 9/2026 đến 02/2027.
  https://nchmf.gov.vn/kttvsite/vi-VN/1/ban-tin-du-bao-canh-bao-khi-hau-thoi-han-mua-tren-pham-vi-toan-quoc-tu-thang-9-2026-02-2027-post54090.html
• Channel NewsAsia (CNA). Hotter, drier El Nino could raise risks of dengue and respiratory illnesses: Experts. 2026.
  https://www.channelnewsasia.com/singapore/el-nino-hotter-drier-weather-dengue-chikungunya-respiratory-syncytial-virus-rsv-6256346
• World Health Organization (WHO). Vaccines and immunization: Dengue.
  https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/dengue-vaccines
• World Health Organization (WHO). WHO outlines recommendations to protect infants against respiratory syncytial virus (RSV). 2025.
  https://www.who.int/news/item/30-05-2025-who-outlines-recommendations-to-protect-infants-against-rsv-respiratory-syncytial-virus

*Nội dung bài viết được biên soạn nhằm mục đích cung cấp thông tin sức khỏe hữu ích, không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa. Nếu bạn có vấn đề về sức khỏe, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa.