Đôi mắt người là phiên bản tiến hóa của sinh vật độc nhãn cổ đại

Một công trình nghiên cứu đột phá do các nhà khoa học từ Đại học Lund (Thụy Điển) và Đại học Sussex (Anh) thực hiện đã hé lộ một sự thật ngỡ ngàng về nguồn gốc loài người.

Theo đó, đôi mắt của chúng ta không phát triển độc lập từ đầu mà có tiền thân từ một sinh vật giống như "giun độc nhãn" sống cách đây khoảng 600 triệu năm. Phát hiện này không chỉ làm đảo lộn các lý thuyết tiến hóa cũ mà còn giải mã cơ chế điều hòa giấc ngủ của con người hiện đại.

Theo các nhà nghiên cứu, tổ tiên xa xưa của các loài động vật có xương sống là một sinh vật hình giun, sống cố định dưới đáy biển và kiếm ăn bằng cách lọc sinh vật phù du. Trong quá trình thích nghi với môi trường sống tối tăm, sinh vật này đã mất đi hai mắt ban đầu và chỉ giữ lại một cụm tế bào nhạy cảm với ánh sáng duy nhất nằm ở đỉnh đầu.

Cụm tế bào này ban đầu chỉ đóng vai trò như một "con mắt giữa" đơn giản, giúp sinh vật phân biệt sáng - tối để định hướng cơ bản. Tuy nhiên, khi tổ tiên chúng ta quay lại lối sống di chuyển, áp lực tiến hóa đã buộc cấu trúc "độc nhãn" này phải thay đổi. Qua hàng triệu năm, nó tiếp tục phát triển và phân tách, hình thành nên đôi mắt có khả năng ghi nhận hình ảnh chi tiết và sắc nét như ngày nay.

Nghiên cứu này cũng giải quyết bài toán hóc búa về sự khác biệt cấu trúc mắt giữa các loài. Ở con người và động vật có xương sống, võng mạc thực chất là một phần mở rộng của não bộ.

Đây là một đặc điểm tiến hóa độc nhất, khác hoàn toàn với các loài như côn trùng hay mực, những loại vật có mắt được phát triển từ các mô bề mặt cơ thể. Điều này cho thấy mối liên kết chặt chẽ và trực tiếp giữa cơ quan thị giác và hệ thần kinh trung ương của chúng ta ngay từ thuở sơ khai.

Đáng chú ý, dấu vết của "con mắt giữa" 600 triệu năm tuổi vẫn chưa hề biến mất mà tồn tại ngay trong não bộ con người dưới hình hài của tuyến tùng. Đây là một cơ quan nhỏ nằm sâu trong não, đóng vai trò như một chiếc đồng hồ sinh học.

Tuyến tùng vẫn duy trì đặc tính nhạy cảm với ánh sáng của tổ tiên cổ xưa để sản xuất melatonin, hormone chịu trách nhiệm điều hòa nhịp sinh học và giấc ngủ. Sự kết nối này giải thích vì sao giấc ngủ của chúng ta lại phụ thuộc chặt chẽ vào chu kỳ ánh sáng mặt trời.

Giáo sư danh dự Dan-E Nilsson từ Đại học Lund nhấn mạnh: "Thật đáng kinh ngạc khi khả năng điều chỉnh giấc ngủ của chúng ta ngày nay lại bắt nguồn từ cơ chế của một sinh vật độc nhãn xa xôi". Phát hiện này không chỉ mở ra cái nhìn mới về lịch sử thị giác mà còn giúp các nhà khoa học hiểu sâu hơn về mối liên hệ mật thiết giữa ánh sáng, não bộ và sức khỏe con người.