Điều gì khiến mùi hương hoa sữa trở nên nồng hơn vào ban đêm?
Mùi hương hoa sữa thường nồng rõ hơn từ chập tối đến đêm khuya. Vì sao điều này lại xảy ra?
Ban ngày, hương hoa thường nhẹ hơn, nhưng từ chập tối đến đêm khuya lại trở nên nồng và đặc quánh hơn. Hiện chưa có nhiều nghiên cứu trực tiếp đo sự thay đổi mùi hương của hoa sữa trong ngày.
Tuy nhiên, ba yếu tố có thể góp phần lý giải hiện tượng này: nhịp tỏa hương của thực vật, đặc điểm của lớp không khí vào ban đêm và mật độ cây trong cùng một khu vực.
Nhiều loài hoa có 'đồng hồ' riêng để tỏa hương
Hương hoa được tạo nên từ các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi. Ở nhiều loài thực vật, những hợp chất này không được giải phóng đều trong ngày mà thay đổi theo nhịp khoảng 24 giờ, dưới sự điều khiển của đồng hồ sinh học bên trong cây.
Một bài tổng quan của hai nhà khoa học Myles Fenske và Takato Imaizumi, đăng trên Frontiers in Plant Science năm 2016, đã tổng hợp các bằng chứng về mối liên hệ giữa đồng hồ sinh học và thời điểm hoa giải phóng mùi hương.
Một trong những thí nghiệm đầu tiên được nhà thực vật học Lillian Overland thực hiện năm 1960 trên cây dạ lý hương (Cestrum nocturnum), loài hoa nổi tiếng với mùi thơm về đêm.
Khi được đặt trong điều kiện ánh sáng và nhiệt độ gần như không thay đổi suốt ba ngày, hoa vẫn tỏa hương theo nhịp 24 giờ và thơm nhất vào khoảng thời gian tương ứng với ban đêm.
Ngay cả những cánh hoa đã tách khỏi cây cũng giữ nhịp này, cho thấy cơ chế điều khiển có thể nằm ngay trong mô hoa. Việc tỏa hương vào một khung giờ nhất định giúp nhiều loài cây thu hút côn trùng đúng lúc chúng hoạt động, đồng thời tránh phải liên tục tạo ra các hợp chất tạo mùi.
Tuy nhiên, mỗi loài có đặc điểm tỏa hương và nhóm côn trùng thụ phấn khác nhau. Hiện chưa có nghiên cứu tương tự được thực hiện riêng với hoa sữa.
Vì vậy, đồng hồ sinh học có thể là một phần của lời giải, nhưng chưa thể khẳng định hoa sữa thơm nồng hơn vào ban đêm vì có cùng cơ chế với dạ lý hương.
Có thể bạn quan tâm bài viết:
Không khí ban đêm có thể giữ mùi hoa gần mặt đất
Lượng hương do hoa giải phóng mới chỉ là một phần của câu chuyện. Mùi hoa đậm hay nhạt còn phụ thuộc vào cách các phân tử mùi di chuyển trong không khí.
Ban ngày, ánh nắng làm mặt đất nóng lên. Lớp không khí sát mặt đất cũng ấm dần, bốc lên cao và liên tục hòa trộn với không khí xung quanh. Nhờ đó, các phân tử mùi được phân tán trong một không gian lớn hơn và trở nên loãng hơn.
Khi trời tối, mặt đất mất nhiệt và làm lạnh lớp không khí ngay phía trên. Trong một số điều kiện, lớp không khí ấm hơn nằm phía trên sẽ hoạt động như "một chiếc nắp", giữ lớp khí lạnh ở gần mặt đất. Hiện tượng này được gọi là nghịch nhiệt.
Nghịch nhiệt thường dễ hình thành vào chiều tối và ban đêm, nhất là khi trời quang và gió yếu. Lúc này, không khí gần mặt đất ít xáo trộn hơn, khiến các chất được giải phóng ở tầng thấp khó khuếch tán lên cao.
Cơ chế này thường được dùng để giải thích việc khí thải và các chất ô nhiễm dễ tích tụ gần mặt đất. Những phân tử tạo nên mùi hoa sữa cũng có thể được giữ lại theo cách tương tự, khiến hương hoa trở nên đậm hơn ở độ cao con người hít thở.
Khi mặt trời lên và mặt đất ấm trở lại, lớp nghịch nhiệt thường yếu đi hoặc biến mất. Gió mạnh và mưa cũng có thể làm không khí xáo trộn, giúp phân tử mùi được phân tán nhanh hơn.
Mật độ cây khiến mùi hương hoa sữa thêm nồng
Mùi hoa sữa thường rõ nhất ở những con đường trồng nhiều cây sát nhau. Khi nhiều cây cùng ra hoa, lượng phân tử mùi được giải phóng trong một khu vực tăng lên, khiến hương hoa trở nên dày và dễ gây khó chịu hơn.
Lượng hoa cũng có thể thay đổi giữa các năm dưới tác động của thời tiết và đặc điểm sinh trưởng của cây. Những năm cây ra hoa dày hơn, mùi hương tại các tuyến phố trồng tập trung có thể trở nên rõ rệt hơn.
Đây cũng là lý do cùng một con đường nhưng có năm mùi hoa sữa chỉ thoang thoảng, có năm lại nồng đến mức người dân sống gần đó phải đóng cửa vào buổi tối.
