Đã tiêm vắc xin HPV, có cần tầm soát ung thư cổ tử cung nữa không?
Nhiều tổn thương tiền ung thư có thể âm thầm tồn tại trong nhiều năm mà không gây triệu chứng. Đây là lý do việc tầm soát ung thư cổ tử cung vẫn được khuyến cáo ngay cả sau khi tiêm vắc xin HPV.
Sau khi hoàn thành lịch tiêm vắc xin HPV, nhiều chị em phụ nữ có thể cảm thấy yên tâm vì đã chủ động phòng ngừa ung thư cổ tử cung. Khi cơ thể vẫn khỏe mạnh và không xuất hiện triệu chứng bất thường, việc tầm soát định kỳ cũng dễ bị xem nhẹ.
Thực tế, vắc xin HPV vẫn có những giới hạn nhất định trong khả năng phòng bệnh. Vì vậy, tầm soát ung thư cổ tử cung vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện sớm những thay đổi bất thường.
Nhân Ngày Thế giới Loại bỏ Ung thư Cổ tử cung (17/11), cùng tìm hiểu vì sao phụ nữ đã tiêm vắc xin HPV vẫn cần tầm soát và đâu là thời điểm kiểm tra phù hợp.
Tiêm vắc xin HPV rồi, vì sao vẫn có nguy cơ ung thư cổ tử cung?
Vắc xin HPV giúp cơ thể tạo miễn dịch chống lại một số chủng virus HPV có liên quan đến ung thư cổ tử cung.
Tuy nhiên, ngay cả khi đã tiêm đủ vắc xin HPV, phụ nữ vẫn có nguy cơ mắc ung thư cổ tử cung vì hai lý do chính.
Thứ nhất, vắc xin không bảo vệ trước tất cả các chủng HPV có khả năng gây ung thư.
Theo Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI), hai chủng HPV 16 và 18 là nguyên nhân của khoảng 70% trường hợp ung thư cổ tử cung.
Hiện nay, vắc xin HPV 9 chủng có thể bảo vệ trước 7 chủng HPV nguy cơ cao, gồm HPV 16, 18, 31, 33, 45, 52 và 58, cùng hai chủng HPV 6 và 11 thường gây mụn cóc sinh dục.
Trong đó, ngoài HPV 16 và 18, năm chủng HPV nguy cơ cao còn lại có liên quan đến thêm khoảng 10 - 20% trường hợp ung thư cổ tử cung.
Như vậy, 7 chủng HPV nguy cơ cao được vắc xin 9 chủng bao phủ có liên quan đến khoảng 80 - 90% trường hợp ung thư cổ tử cung. Những trường hợp còn lại có thể do các chủng HPV nguy cơ cao khác nằm ngoài phạm vi bảo vệ của vắc xin gây ra.
Đối với vắc xin HPV 4 chủng, phạm vi bảo vệ chỉ bao gồm hai chủng nguy cơ cao là HPV 16 và 18, cùng hai chủng HPV 6 và 11.
Điều này có nghĩa là dù đã tiêm vắc xin HPV 4 chủng hay 9 chủng, phụ nữ vẫn có nguy cơ nhiễm những chủng HPV gây ung thư khác và xuất hiện tổn thương ở cổ tử cung.
Thứ hai, vắc xin HPV không điều trị những trường hợp nhiễm HPV đã xảy ra trước khi tiêm.
Vắc xin HPV có hiệu quả phòng ngừa tốt nhất khi được tiêm trước thời điểm tiếp xúc với virus, đặc biệt là trước khi bắt đầu quan hệ tình dục.
Nếu một phụ nữ đã nhiễm HPV trước khi tiêm vắc xin, việc tiêm chủng không thể loại bỏ virus hoặc điều trị những tổn thương đã hình thành do lần nhiễm đó.
Chẳng hạn, một phụ nữ bắt đầu tiêm vắc xin HPV ở tuổi 30, sau khi đã có quan hệ tình dục. vắc xin vẫn có thể giúp bảo vệ trước những chủng HPV mà người này chưa nhiễm, nhưng không thể xử lý tình trạng nhiễm HPV đã có từ trước.
Tầm soát ung thư cổ tử cung giúp phát hiện điều gì?
Ung thư cổ tử cung thường phát triển sau một thời gian dài nhiễm HPV nguy cơ cao kéo dài. Khi virus tồn tại dai dẳng trong cơ thể, các tế bào cổ tử cung có thể dần xuất hiện những biến đổi bất thường.
Một số biến đổi này được gọi là tổn thương tiền ung thư. Nếu không được phát hiện và xử trí phù hợp, một phần trong số đó có thể tiến triển thành ung thư cổ tử cung.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ung thư cổ tử cung thường mất khoảng 15 - 20 năm để phát triển ở người có hệ miễn dịch bình thường. Ở phụ nữ suy giảm miễn dịch, quá trình này có thể diễn ra nhanh hơn, chỉ trong khoảng 5 - 10 năm. Một ví dụ là phụ nữ nhiễm HIV chưa được điều trị.
Đáng chú ý, các tổn thương tiền ung thư cổ tử cung thường không gây ra triệu chứng rõ ràng. Phụ nữ có thể vẫn cảm thấy khỏe mạnh, sinh hoạt bình thường và không nhận thấy bất kỳ dấu hiệu bất thường nào.
Vì vậy, việc tầm soát định kỳ giúp phát hiện sớm nguy cơ và những thay đổi tại cổ tử cung, ngay cả khi cơ thể chưa xuất hiện triệu chứng.
Hiện nay, hai phương pháp xét nghiệm phổ biến trong tầm soát ung thư cổ tử cung gồm:
- Xét nghiệm HPV: Giúp phát hiện sự hiện diện của các chủng HPV nguy cơ cao có liên quan đến ung thư cổ tử cung. Kết quả HPV dương tính cho biết người được xét nghiệm có nhiễm HPV nguy cơ cao, nhưng không đồng nghĩa với việc đã mắc ung thư.
- Xét nghiệm Pap (tế bào cổ tử cung): Giúp phát hiện những thay đổi bất thường của tế bào cổ tử cung, bao gồm các tổn thương tiền ung thư có thể cần theo dõi hoặc điều trị.
Tùy theo độ tuổi, tiền sử sức khỏe và kết quả tầm soát trước đó, bác sĩ có thể lựa chọn một trong hai xét nghiệm hoặc kết hợp cả hai.
Khi phát hiện kết quả bất thường, người bệnh có thể được chỉ định thực hiện thêm các bước đánh giá như xét nghiệm bổ sung, soi cổ tử cung hoặc sinh thiết nếu cần thiết.
Nhờ đó, nhiều tổn thương tiền ung thư có thể được phát hiện và điều trị trước khi tiến triển thành ung thư xâm lấn.
Mời bạn đọc thêm bài viết sau:
Phụ nữ đã tiêm vắc xin HPV nên tầm soát khi nào?
Một thắc mắc thường gặp là nếu đã tiêm đủ vắc xin HPV, phụ nữ có thể bắt đầu tầm soát muộn hơn hoặc kéo dài khoảng cách giữa các lần xét nghiệm hay không?
Thực tế, phụ nữ đã tiêm vắc xin HPV vẫn cần tuân thủ lịch tầm soát ung thư cổ tử cung phù hợp với độ tuổi và tình trạng sức khỏe, tương tự người chưa tiêm vắc xin.
Tùy vào độ tuổi và phương pháp xét nghiệm, phụ nữ có thể tham khảo các mốc tầm soát sau:
- Từ 21 tuổi: Có thể tầm soát bằng xét nghiệm Pap hoặc phương pháp quan sát cổ tử cung với axit axetic (VIA) hay dung dịch Lugol (VILI), định kỳ 3 năm một lần.
- Từ 25 tuổi: Có thể thực hiện xét nghiệm HPV DNA hoặc HPV mRNA để phát hiện các chủng HPV nguy cơ cao, định kỳ 5 năm một lần.
- Sau 65 tuổi: Có thể ngừng tầm soát nếu hai lần xét nghiệm liên tiếp trước đó, được thực hiện đúng chu kỳ, đều cho kết quả âm tính. Việc ngừng tầm soát nên được trao đổi với bác sĩ để có hướng dẫn phù hợp.
Các mốc trên áp dụng cho lịch tầm soát thông thường. Với những phụ nữ có nguy cơ cao hoặc từng có kết quả xét nghiệm bất thường, bác sĩ có thể chỉ định lịch theo dõi riêng, đặc biệt trong các trường hợp:
- Phụ nữ sống chung với HIV hoặc có tình trạng suy giảm miễn dịch.
- Người từng có kết quả tầm soát cổ tử cung bất thường.
- Người có tiền sử tổn thương tiền ung thư hoặc đã điều trị ung thư cổ tử cung.
Bên cạnh việc tầm soát định kỳ, phụ nữ cũng nên chủ động đi khám nếu xuất hiện những dấu hiệu như chảy máu âm đạo bất thường, chảy máu sau quan hệ tình dục hoặc sau mãn kinh, thay vì chờ đến lịch kiểm tra tiếp theo.
Dù đã tiêm vắc xin HPV hay chưa, việc lựa chọn phương pháp và thời điểm tầm soát vẫn cần dựa trên độ tuổi, tiền sử sức khỏe và kết quả xét nghiệm trước đó của mỗi người.
Ngày Thế giới Loại trừ Ung thư Cổ tử cung 2026: Chung tay vì mục tiêu loại trừ ung thư
Ngày 17/11 hằng năm được chọn là Ngày Thế giới Loại trừ Ung thư Cổ tử cung, đánh dấu nỗ lực toàn cầu nhằm phòng ngừa và tiến tới loại trừ căn bệnh này.
Năm 2026, WHO lựa chọn thông điệp "Together We Can Eliminate Cervical Cancer" (Tạm dịch: Cùng nhau, chúng ta có thể loại trừ ung thư cổ tử cung), mở đầu cho chiến dịch kéo dài đến năm 2030.
Thông điệp nhấn mạnh sự chung tay của cộng đồng, nhân viên y tế và các quốc gia trong việc mở rộng tiếp cận vaccine HPV, tầm soát và điều trị kịp thời.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, WHO đã đề ra chiến lược 90 - 70 - 90, với ba mục tiêu cần đạt được vào năm 2030:
- 90% bé gái được tiêm đầy đủ vaccine HPV trước 15 tuổi.
- 70% phụ nữ được tầm soát ung thư cổ tử cung bằng xét nghiệm có hiệu quả cao trước hoặc ở tuổi 35 và thêm một lần nữa trước hoặc ở tuổi 45.
- 90% phụ nữ có tổn thương tiền ung thư được điều trị và 90% phụ nữ mắc ung thư cổ tử cung xâm lấn được tiếp cận điều trị phù hợp.
Ba mục tiêu này cho thấy tiêm vaccine HPV, tầm soát và điều trị là những bước quan trọng trong nỗ lực loại trừ ung thư cổ tử cung. Việc duy trì các biện pháp phòng bệnh và phát hiện sớm sẽ góp phần giúp ngày càng nhiều phụ nữ được bảo vệ, bất kể hoàn cảnh hay nơi sinh sống.
*Nội dung bài viết được biên soạn nhằm mục đích cung cấp thông tin sức khỏe hữu ích, không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa. Nếu bạn có vấn đề về sức khỏe, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa.
