Chuyện mẹ bầu hay quên có thể không đơn giản như chúng ta vẫn nghĩ

Với không ít người mẹ, cách nói "bầu nên hay quên" không hẳn dễ chịu. Nó khiến những thay đổi rất phức tạp trong thai kỳ bị thu nhỏ thành chuyện đãng trí, như thể mang thai làm phụ nữ kém tập trung hoặc kém năng lực hơn.

Trước đây, tình trạng mẹ bầu hay quên thường được giải thích bằng thay đổi nội tiết, thiếu ngủ, mệt mỏi và gánh nặng chuyển hóa lớn mà thai kỳ đặt lên cơ thể.

Tuy nhiên, dự án Be Mother lại gợi ý một góc nhìn khác. Những thay đổi trong não bộ khi mang thai có thể không chỉ là dấu hiệu của sự suy giảm, mà còn là quá trình não tự tái cấu trúc để người mẹ sẵn sàng hơn cho việc chăm sóc em bé.

Trong thai kỳ, não bộ người mẹ có thể đang thay đổi để sẵn sàng hơn cho việc chăm sóc em bé

Trong bài viết về dự án Be Mother, BBC ghi nhận đây là nghiên cứu lớn nhất đến nay về những thay đổi cấu trúc não bộ trong thai kỳ. Công trình được công bố trên tạp chí Nature Communications, theo dõi não bộ của phụ nữ trước, trong và sau thai kỳ để tìm hiểu cơ thể người mẹ thay đổi ra sao khi chuẩn bị bước vào hành trình chăm sóc em bé.

Nhóm nghiên cứu đã chụp MRI não của 127 phụ nữ mang thai ở nhiều thời điểm, kết hợp với xét nghiệm hormone và bảng hỏi về cảm xúc. Kết quả này được so sánh với 52 phụ nữ chưa từng mang thai.

Điểm đáng chú ý là lượng chất xám trong não phụ nữ mang thai giảm trung bình gần 5% trong thai kỳ, sau đó phục hồi một phần vào 6 tháng sau sinh. Trong khi đó, lượng chất xám ở nhóm không mang thai nhìn chung ổn định hơn.

Khi nghe đến "giảm chất xám", nhiều người có thể nghĩ ngay đến điều tiêu cực. Tuy nhiên, giáo sư Susana Carmona, giám đốc phòng thí nghiệm NeuroMaternal tại Madrid, gợi ý một cách hiểu khác. Sự thay đổi này có thể phản ánh quá trình não tự tái cấu trúc để thích nghi với vai trò làm mẹ.

Bà ví quá trình này giống như việc tỉa cây. Một số cành được cắt đi không phải vì cây yếu hơn, mà để cây phát triển hiệu quả hơn. Tương tự, việc chất xám giảm có thể là cách não tinh chỉnh các mạng lưới thần kinh, giúp người mẹ nhạy hơn với nhu cầu của em bé, dễ gắn kết hơn và sẵn sàng hơn cho việc chăm sóc trẻ sơ sinh.

Nhóm nghiên cứu cũng ghi nhận một số vùng não thay đổi rõ hơn, trong đó có mạng lưới mặc định. Đây là hệ thống liên quan đến nhận thức về bản thân, sự đồng cảm và hành vi vị tha. Những thay đổi này có thể chịu ảnh hưởng một phần từ hormone thai kỳ, đặc biệt là estrogen.

Có lẽ, không ít lần khi lướt mạng xã hội, bạn bắt gặp những video các bà mẹ phải tự trấn tĩnh bằng câu "Không sao, nó là con mình mà", mỗi khi đứa trẻ nhà mình bày trò nghịch ngợm.

Việc chăm sóc một đứa trẻ không chỉ cần tình yêu, mà còn đòi hỏi khả năng đọc tín hiệu, phản ứng nhanh, kiên nhẫn và liên tục điều chỉnh cảm xúc.

Nghiên cứu này không nhằm trả lời trực tiếp câu hỏi vì sao nhiều mẹ bầu thấy mình hay quên và cũng không phủ nhận vấn đề này.

Tuy nhiên, thay vì chỉ nhìn các thay đổi của não bộ như một sự suy giảm, nghiên cứu gợi ý rằng não bộ của người mẹ có thể đang được tái cấu trúc để thích nghi với một vai trò mới để chăm sóc và gắn kết với em bé.

'Tôi có thể quên vài việc, nhưng tôi học cách ưu tiên con mình'

Ana Mudrinic, một bà mẹ sống tại London, chia sẻ với BBC rằng trong thai kỳ, có những lúc cô thật sự thấy mình hay quên. Có lần, khi định gửi email cho sếp, cô bỗng không thể nhớ ra tên của người này.

Nhưng sau khi làm mẹ, Ana cũng nhận ra mình thay đổi theo một hướng khác. Cô thấy mình vững vàng hơn trong công việc. Những căng thẳng từng dễ tác động đến cảm xúc của cô trước đây bỗng không còn quá quan trọng như trước. Tuy cô có thể quên một vài việc không liên quan đến em bé, nhưng Ana đã học cách ưu tiên con mình.

Tania Esparza, một người mẹ từng tham gia nghiên cứu tại Tây Ban Nha, cũng có góc nhìn tương tự. Cô nói mình đã mệt mỏi với việc phụ nữ mang thai thường bị nhìn như thể trở nên ngốc nghếch hoặc kém năng lực hơn.

Với Tania, những thay đổi trong thai kỳ không có nghĩa phụ nữ trở nên kém thông minh. Ngược lại, người mẹ có thể đang trở nên chuyên biệt hơn cho một vai trò mới.

Đây cũng là điểm khiến nghiên cứu trở nên gần với đời sống hơn. Thai kỳ không chỉ là câu chuyện về hormone, trí nhớ hay những thay đổi hiện lên trên phim chụp não. Đó còn là giai đoạn một người phụ nữ học cách ưu tiên, thích nghi và bước vào một vai trò hoàn toàn mới.

Vì sao những nghiên cứu về vấn đề mẹ bầu hay quên lại quan trọng?

Các nhà khoa học cho rằng vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu để xây dựng bản đồ chi tiết hơn về não bộ trong thai kỳ và sau sinh. Điều này có thể giúp ích cho việc chăm sóc những người mẹ gặp khó khăn hơn, chẳng hạn trầm cảm sau sinh.

Giáo sư Liz Chrastil từ Đại học California cho rằng các nghiên cứu như vậy có thể giúp hiểu rõ hơn sự gắn kết giữa người chăm sóc và trẻ sơ sinh. Từ đó, các chuyên gia có thể tìm ra cách hỗ trợ và phục hồi tốt hơn cho những bà mẹ mới sinh.

Dù vậy, nghiên cứu hiện tại không đi sâu vào chức năng trí nhớ của phụ nữ khi mang thai. Trước đó, vào năm 2016, nhóm của giáo sư Carmona từng thực hiện một nghiên cứu nhỏ trên 25 phụ nữ mang thai và không ghi nhận thay đổi đáng kể về trí nhớ. Tuy nhiên, kết quả từ các nghiên cứu khác vẫn chưa hoàn toàn thống nhất.

Carmona cũng không phủ nhận việc nhiều phụ nữ thật sự cảm thấy mình hay quên hơn trong thai kỳ. Theo bà, mang thai đặt một gánh nặng chuyển hóa rất lớn lên cơ thể. Người mẹ có thể ít năng lượng hơn, ngủ ít hơn, kém tỉnh táo hơn và vì vậy dễ có cảm giác mình hay quên hơn.

(Nguồn: BBC, Be Mother Project)