Chất nào trong cà phê có thể mang lại lợi ích cho sức khỏe gan?
Điều gì trong ly cà phê khiến giới khoa học quan tâm đến sức khỏe gan? Từ caffeine đến các chất chống oxy hóa, nhiều hợp chất đang được nghiên cứu vì những lợi ích tiềm năng đối với gan.
Nhiều người uống cà phê mỗi sáng để tỉnh táo, nhưng ít biết rằng thức uống quen thuộc này từ lâu đã thu hút sự quan tâm của giới nghiên cứu về sức khỏe gan.
Tuy nhiên, cà phê không chỉ chứa caffeine. Trong mỗi tách cà phê còn có hàng trăm hợp chất khác nhau, từ các polyphenol chống oxy hóa đến những chất được hình thành trong quá trình rang hạt.
Chính sự kết hợp của những thành phần này được cho là liên quan đến các lợi ích đối với gan.
Caffeine có thể làm chậm quá trình gan hình thành mô sẹo
Khi gan bị tổn thương trong thời gian dài, các tế bào hình sao trong gan sẽ được kích hoạt và bắt đầu sản xuất collagen. Theo thời gian, lượng collagen tích tụ tạo thành mô sẹo, dẫn đến xơ hóa gan và có thể tiến triển thành xơ gan.
Một số nghiên cứu trên tế bào và động vật cho thấy caffeine có thể can thiệp vào quá trình này bằng cách ức chế các tín hiệu kích hoạt tế bào hình sao. Caffeine cũng được ghi nhận làm giảm một số yếu tố liên quan đến quá trình xơ hóa và hình thành collagen.
Ngoài ra, paraxanthine, chất được tạo ra khi cơ thể chuyển hóa caffeine, cũng cho thấy khả năng làm giảm xơ hóa gan trên mô hình động vật.
Tuy nhiên, các kết quả này chủ yếu đến từ nghiên cứu trong phòng thí nghiệm và trên động vật. Hiện chưa có đủ bằng chứng để xem caffeine như một chất chống xơ gan ở người.
Acid chlorogenic có thể giúp giảm tích tụ mỡ trong gan
Bên cạnh caffeine, cà phê còn chứa acid chlorogenic, một trong những chất chống oxy hóa quan trọng nhất của thức uống này.
Trong các nghiên cứu trên động vật, acid chlorogenic cho thấy khả năng tác động đến nhiều cơ chế liên quan đến bệnh gan. Ở những con chuột được cho ăn chế độ nhiều chất béo, hợp chất này giúp làm giảm hoạt động của các gene liên quan đến quá trình tích tụ mỡ và phản ứng viêm trong gan.
Trong khi đó, ở những con chuột bị tổn thương gan do hóa chất, acid chlorogenic làm giảm lượng collagen tích tụ cũng như các tín hiệu thúc đẩy quá trình xơ hóa.
Nói một cách đơn giản, nếu caffeine được cho là tác động vào giai đoạn hình thành mô sẹo, thì acid chlorogenic có thể hỗ trợ từ sớm hơn bằng cách giảm tích tụ mỡ và hạn chế tổn thương do stress oxy hóa.
Tuy vậy, cơ thể không hấp thu toàn bộ lượng acid chlorogenic được đưa vào. Một nghiên cứu ước tính chỉ khoảng 30% lượng chất này được hấp thu tại ruột non.
Có thể bạn quan tâm bài viết:
Vì sao cà phê đã khử caffeine (decaf) vẫn được quan tâm?
Nếu lợi ích của cà phê chỉ đến từ caffeine, cà phê đã được khử caffeine (decaf), tức loại đã được loại bỏ khoảng 97-99% lượng caffeine có trong hạt, có lẽ sẽ ít được các nhà nghiên cứu quan tâm khi đánh giá tác động của cà phê đối với gan.
Thế nhưng, một số thí nghiệm trên động vật cho thấy cà phê khử caffeine vẫn có thể giúp giảm tích tụ mỡ, giảm viêm và hạn chế xơ hóa gan.
Theo một bài tổng quan đăng trên tạp chí Nutrients, caffeine có thể không phải là yếu tố duy nhất tạo nên tác động này. Các polyphenol khác cùng melanoidin, nhóm chất tạo màu nâu đặc trưng trong quá trình rang cà phê, cũng được cho là góp phần bảo vệ gan.
Các tác giả cũng ghi nhận cà phê có khả năng kích hoạt Nrf2, cơ chế giúp tế bào tăng cường sản xuất các enzyme chống oxy hóa và giải độc. Điều đáng chú ý là hiệu ứng này vẫn được quan sát thấy ngay cả khi không có caffeine.
Những phát hiện trên cho thấy lợi ích của cà phê đối với gan nhiều khả năng đến từ sự phối hợp của nhiều hợp chất khác nhau thay vì một hoạt chất đơn lẻ.
Bằng chứng ở người vẫn còn hạn chế
Dù các cơ chế bảo vệ gan của cà phê nghe khá hứa hẹn, phần lớn bằng chứng hiện nay vẫn đến từ nghiên cứu trên tế bào hoặc động vật, thường sử dụng liều tương đối cao.
Ví dụ, lượng cà phê được dùng trong một số nghiên cứu trên chuột tương đương khoảng 4-5 tách cà phê mỗi ngày đối với một người trưởng thành nặng 70 kg.
Các thử nghiệm trên người hiện còn khá ít và quy mô nhỏ. Một nghiên cứu ở người mắc viêm gan C mạn tính cho thấy việc uống khoảng 4 tách cà phê mỗi ngày trong 30 ngày có thể giúp giảm dấu hiệu tổn thương ADN do oxy hóa và giảm lượng collagen liên quan đến xơ hóa.
Một thử nghiệm khác trên nam giới khỏe mạnh ghi nhận cà phê giúp cải thiện tình trạng kháng insulin ở gan khi tiêu thụ nhiều fructose. Tuy nhiên, thức uống này không ngăn được sự gia tăng mỡ máu trong cùng nghiên cứu.
Các nghiên cứu quan sát cũng cho thấy người uống cà phê thường có nguy cơ xơ gan và ung thư gan thấp hơn. Tuy nhiên, những nghiên cứu này chưa thể xác định chính xác chất nào trong cà phê tạo nên tác dụng đó.
Vì vậy, các nhà nghiên cứu cho rằng hiện vẫn còn quá sớm để sử dụng riêng lẻ những hoạt chất trong cà phê như một sản phẩm bổ sung nhằm bảo vệ gan.
Điều quan trọng hơn với sức khỏe gan vẫn là lối sống
Những bằng chứng hiện nay cho thấy cà phê có thể mang lại một số lợi ích cho gan nhờ sự kết hợp của nhiều hợp chất như caffeine, acid chlorogenic và các polyphenol khác.
Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý rằng không nên xem cà phê như một "lá chắn" bảo vệ gan hay một biện pháp thay thế cho lối sống lành mạnh.
Trên thực tế, những yếu tố có ảnh hưởng lớn hơn đến sức khỏe gan vẫn là duy trì cân nặng hợp lý, tập thể dục thường xuyên, ăn uống cân bằng, hạn chế rượu bia và kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ như đường huyết hay cholesterol.
Với đa số người trưởng thành khỏe mạnh, uống cà phê ở mức độ vừa phải có thể là một phần của lối sống lành mạnh. Dù vậy, điều đáng lưu ý không chỉ nằm ở bản thân cà phê mà còn ở những thành phần đi kèm.
Việc thường xuyên thêm nhiều đường, kem hoặc các loại siro tạo hương có thể làm tăng đáng kể lượng calo và đường nạp vào cơ thể, từ đó ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe chuyển hóa, đặc biệt ở người thừa cân, kháng insulin hoặc gan nhiễm mỡ.
*Nội dung bài viết được biên soạn nhằm mục đích cung cấp thông tin sức khỏe hữu ích, không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa. Nếu bạn có vấn đề về sức khỏe, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa.
