4 dấu hiệu cảnh báo nguy cơ té ngã ở người cao tuổi và người bệnh

Té ngã có thể xảy ra ngay trong những không gian quen thuộc nhất như phòng ngủ, nhà vệ sinh, cầu thang, hành lang hoặc khu vực bếp.

Với người trẻ khỏe mạnh, một cú trượt chân đôi khi chỉ gây bầm tím nhẹ. Nhưng với người cao tuổi hoặc người có bệnh lý nền, té ngã có thể dẫn đến gãy xương, chấn thương đầu, giảm khả năng tự chăm sóc và ảnh hưởng lâu dài đến chất lượng cuộc sống.

Đối tượng có nguy cơ cao té ngã tại nhà

Nguy cơ té ngã thường tăng lên khi nhiều yếu tố cùng xuất hiện, từ tuổi tác, bệnh lý, thuốc đang sử dụng đến môi trường sống. Nhận diện đúng nhóm có nguy cơ cao là bước đầu tiên để phòng ngừa té ngã hiệu quả hơn.

Người cao tuổi

Người từ 65 tuổi trở lên là nhóm có nguy cơ té ngã cao nhất. Theo thống kê, hơn 1/4 người từ 65 tuổi trở lên té ngã mỗi năm.

Nguyên nhân thường liên quan đến quá trình lão hóa tự nhiên. Khi tuổi tác tăng, thị lực, thính giác, phản xạ, sức mạnh cơ bắp và khả năng giữ thăng bằng có thể suy giảm. Những thay đổi này khiến việc đứng lên, bước đi, xoay người hoặc di chuyển trong không gian thiếu sáng trở nên khó khăn hơn.

Người có bệnh lý ảnh hưởng đến vận động và thăng bằng

Một số bệnh lý có thể làm người bệnh dễ mất thăng bằng hoặc di chuyển kém an toàn hơn. Người bị suy giảm nhận thức hoặc sa sút trí tuệ có thể mất khả năng định hướng, phán đoán kém hoặc không tuân thủ hướng dẫn khi di chuyển.

Bệnh Parkinson và di chứng đột quỵ có thể làm dáng đi không vững, khó kiểm soát vận động hoặc dễ loạng choạng. Các bệnh như đái tháo đường, viêm khớp, suy tim, suy hô hấp cũng có thể gây yếu cơ, đau mạn tính, mệt mỏi và giảm khả năng đi lại an toàn.

Suy giảm thị lực, thính giác, chóng mặt hoặc rối loạn tiền đình cũng là những yếu tố làm tăng nguy cơ té ngã. Riêng tình trạng tiểu không tự chủ có thể khiến người bệnh vội vàng đi vệ sinh, đặc biệt vào ban đêm, từ đó dễ trượt ngã hơn.

Người đang sử dụng thuốc có thể gây chóng mặt hoặc buồn ngủ

Một số loại thuốc có thể làm người bệnh chóng mặt, buồn ngủ, hạ huyết áp tư thế hoặc giảm mức độ tỉnh táo. Những tác dụng này có thể làm tăng nguy cơ té ngã, nhất là khi người bệnh đứng dậy đột ngột hoặc đi lại vào ban đêm.

Các nhóm thuốc cần lưu ý gồm thuốc an thần, thuốc ngủ, thuốc chống trầm cảm, thuốc chống loạn thần và thuốc hạ huyết áp. Việc sử dụng nhiều loại thuốc cùng lúc cũng có thể làm nguy cơ té ngã tăng lên, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc người có nhiều bệnh nền.

Người từng bị té ngã trước đó

Tiền sử té ngã là một yếu tố cảnh báo quan trọng. Người từng té ngã có nguy cơ té ngã tái phát cao hơn. Khoảng một nửa số người đã từng té ngã có thể tiếp tục bị té ngã trong tương lai.

Vì vậy, sau một lần té ngã, người bệnh và gia đình không nên xem đó là chuyện “bất cẩn nhất thời”. Cần xem lại nguyên nhân, kiểm tra môi trường sống, rà soát sức khỏe và trao đổi với bác sĩ nếu cần.

Dấu hiệu cảnh báo nguy cơ té ngã ở người cao tuổi và người bệnh

Té ngã thường không xảy ra hoàn toàn bất ngờ. Trước đó, người bệnh có thể đã có những dấu hiệu cảnh báo như dáng đi kém vững, khó đứng dậy, sợ té ngã hoặc gặp vấn đề về mắt, tai, chân. Gia đình nên chú ý những thay đổi nhỏ này để can thiệp sớm.

1. Dáng đi không vững hoặc thay đổi rõ rệt

Người bệnh có thể đi chậm hơn, bước chân không đều, dễ loạng choạng hoặc thường xuyên phải vịn vào tường, bàn ghế khi di chuyển. Đây có thể là dấu hiệu cho thấy khả năng giữ thăng bằng hoặc sức mạnh cơ chân đang suy giảm.

Khó đứng dậy từ tư thế ngồi cũng là một tín hiệu đáng chú ý. Nếu người bệnh phải lấy đà nhiều lần, chống tay mạnh vào ghế hoặc dễ mất thăng bằng khi vừa đứng lên, nguy cơ té ngã có thể cao hơn.

2. Sợ té ngã và hạn chế vận động

Người từng té ngã hoặc từng cảm thấy không vững khi đi lại có thể hình thành nỗi sợ té ngã. Nỗi sợ này khiến họ ít vận động hơn, ngại ra khỏi giường, hạn chế đi lại hoặc phụ thuộc nhiều hơn vào người chăm sóc.

Tuy nhiên, càng ít vận động, cơ bắp càng dễ yếu đi. Khi cơ yếu hơn, khả năng giữ thăng bằng giảm và nguy cơ té ngã lại tăng. Đây là một vòng luẩn quẩn cần được nhận diện và xử lý đúng cách.

3. Vấn đề về thị lực, thính giác hoặc bàn chân

Kính không phù hợp, đục thủy tinh thể, tăng nhãn áp hoặc các vấn đề thị lực khác có thể khiến người bệnh khó nhận ra bậc thềm, vật cản hoặc sàn trơn. Suy giảm thính giác cũng làm người bệnh phản ứng chậm hơn với môi trường xung quanh.

Các vấn đề ở bàn chân như đau chân, biến dạng bàn chân, chai chân, móng chân dài hoặc giày dép không phù hợp cũng có thể ảnh hưởng đến dáng đi và làm tăng nguy cơ té ngã.

4. Môi trường trong nhà có nhiều 'bẫy' té ngã

Một ngôi nhà quen thuộc vẫn có thể tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Sàn nhà trơn, nước đọng, gạch men bóng, thảm không cố định hoặc thảm chùi chân đặt lỏng lẻo đều có thể khiến người bệnh trượt ngã.

Ánh sáng không đủ ở hành lang, cầu thang, nhà vệ sinh hoặc phòng ngủ vào ban đêm cũng là yếu tố nguy hiểm. Dây điện, đồ đạc, vật nuôi, vật dụng cá nhân đặt trên lối đi có thể trở thành chướng ngại vật.

Ngoài ra, giường quá cao hoặc quá thấp, ghế không có tay vịn, bánh xe giường hoặc xe đẩy không khóa, cầu thang thiếu tay vịn, nhà vệ sinh không có tay vịn đều có thể làm việc di chuyển trở nên kém an toàn hơn.

*Bài viết được Doctor247 biên soạn lại từ nội dung chuyên môn của Phòng Quản lý Chất lượng bệnh viện, Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh.

*Nội dung bài viết được biên soạn nhằm mục đích cung cấp thông tin sức khỏe hữu ích, không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa. Nếu bạn có vấn đề về sức khỏe, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa.